อ่าน Daftar 6 คนแปลกหน้าได้รับรู้ถึงการเสียชีวิตของมูห์ตาสิบ และการขออภัยโทษของเขาที่พึ่งพาสิ่งถูกสร้าง และการพึ่งพิงการประทานของสิ่งถูกสร้าง และการรำลึกถึงพระคุณของอัลลอฮ์ และการกลับใจของเขาต่ออัลลอฮ์จากความผิดบาปของเขา “แล้วบรรดาผู้ปฏิเสธศรัทธาก็ยังตั้งภาคีกับพระเจ้าของพวกเขา” โคลงคู่ 3157

M6:3157 — آن ستارهٔ نحس هست اندر سما / هم بدان سو بایدش کردن دوا

آن ستارهٔ نحس هست اندر سماهم بدان سو بایدش کردن دوا
✦ แสดงผลโคลงคู่นี้เป็นไทย

M6:3157

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — จากบทบรรยายมัษนวีที่บันทึกไว้ของเขา

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: آن ستارهٔ نحس همچنان در آسمان است؛ درمان آن را نیز باید به همان سو (آسمان، اصل) برد. معنا: ستارهٔ شومی که بازتابش را در آب می‌بینیم، در حقیقت در آسمان است؛ پس برای برطرف کردن شومی آن، باید به منشأ واقعی‌اش در آسمان نظر کرد، نه به بازتابش در جهان زیرین.

شرح

این بیت در ادامهٔ داستان مشهور شیر و خرگوش می‌آید، آنجا که شیر گول‌خورده، تصویر خود را در آب چاه می‌بیند و پنداشته که شیر دیگری است و با آن درگیر می‌شود. مولانا این داستان را دستمایه‌ای قرار می‌دهد برای درس‌های عمیقی در باب روان‌شناسیِ فرافکنی و نیز هستی‌شناسیِ صورت و معنا.

من معتقدم، مولانا در اینجا به ما می‌گوید که بسیاری از عیوب و نقصانی که در جهان یا در دیگران می‌بینیم، در حقیقت بازتابی از درون خود ماست. همان‌گونه که شیر، عکس خود را در آب می‌دید و می‌پنداشت دیگری است، ما نیز غالباً زشتی‌های خویش را بر دیگران فرافکنی می‌کنیم. این جهانِ صورت، همچون آیینه‌ای‌ست که آنچه را در خود داریم، به ما بازمی‌نمایاند. مولانا صریحاً می‌گوید: «خلق زشتت اندر او رویت نمود / که تو را او صفحه آینه بود.»

بیت مورد بحث نیز همین نکته را با تمثیل ستارهٔ نحس پیش می‌کشد. اگر ما «ستاره‌ای نحس» را در آب ببینیم و از شومی آن برآشفته شویم، راهِ چاره این نیست که بر آب خاک بریزیم تا آن تصویر پنهان شود. این کاری عبث و بی‌حاصل است. چرا؟ زیرا «آن ستارهٔ نحس هست اندر سما». یعنی آن ستاره، که منبع نحوست (اگر قائل به نحوست باشیم) است، در آسمان است، نه در بازتابش در آب. درمان (دوا) را باید به سوی منشأ و اصل آن برد. این جهانِ ماده و صورت، تنها سایه‌ای‌ست از حقیقت. حمله به سایه، هرگز اصل را دگرگون نمی‌کند.

مولانا حتی پا فراتر می‌گذارد و به ما توصیه می‌کند که از «سو» (جهت، مکان) به «بی‌سو» (فراسوی مکان) نظر کنیم. یعنی حتی اگر فرض کنیم ستاره‌ای نحس وجود دارد و نحس‌بودنش را از عالم بالا می‌گیرد، باز هم باید دل را به سرچشمهٔ نهاییِ همهٔ نیک‌بختی‌ها و بدبختی‌ها، یعنی آن بی‌سو، بست. هر پدیده‌ای در این عالم، چه خیر و چه شر، چه زیبایی و چه قهر، تجلی و عکسی‌ست از صفات الهی. قهر و عدواتی که در این جهان می‌بینیم، عکسی از صفات قهر الهی‌ست و بخشش و لطف، عکسی از صفات جمال او. پس برای علاج حقیقی، باید به اصل و منشأ همه چیز، یعنی به آن بی‌سوی متعالی رجوع کرد. این نه تنها یک درس اخلاقی دربارهٔ فرافکنی، بلکه یک درس عمیق متافیزیکی دربارهٔ ماهیت هستی و راهِ درمانِ کجی‌های آن است. باید «اصل‌بینی پیشه کن ای کژنگر».

نکات کلیدی

  • ادراک ما از جهان، بازتاب درون ماست؛ بسیاری از عیوب برآمده از فرافکنی خویشتن است.
  • درمان حقیقی، در مواجهه با اصل (منشأ) پدیده‌هاست، نه در دستکاری و سرپوش‌گذاشتن بر سایه‌ها و بازتاب‌ها.
  • جهانِ صورت همچون آیینه‌ای است که آنچه را در خود داریم، به ما نشان می‌دهد؛ پس به جای ملامت آینه، باید خود را اصلاح کرد.
  • برای رفع نحوست (یا هر عیبی)، باید دل را به «بی‌سو» بست و از منشأ اصلی، که فراتر از عالم صورت است، طلبِ دوا کرد.

Sources: d6-s70 · 27:09:00 d6-s70 · 28:10:00 d6-s70 · 29:10:00 d6-s70 · 30:00:00 d6-s70 · 30:57:00 d6-s70 · 31:19:00 d6-s70 · 31:36:00

به زبانِ تو — ภาษาของคุณ · AI

บทสนทนา — ถามเกี่ยวกับบทกลอนนี้ — ตอบจากมัษนาวี พร้อมอ้างอิงทุกบทกลอน

บทสนทนาของคุณจะอยู่บนอุปกรณ์นี้ เว้นแต่คุณจะแบ่งปัน

สิ่งที่ผู้อ่านถาม

ยังไม่มีคำถามที่แบ่งปัน — คำถามของคุณอาจเป็นคำถามแรก