อ่าน› Daftar 6› คาวาริซมีชาฮ์ ขออัลลอฮ์ทรงเมตตาเขา เห็นม้าที่หายากมากในขบวนของเขา และหัวใจของกษัตริย์ก็ผูกพันกับความงามและความว่องไวของม้านั้น และเอมาดุลมุลก์ทำให้ม้านั้นเย็นชาในหัวใจของกษัตริย์ และกษัตริย์เลือกเขาเหนือการมองเห็นของเขา ดังที่นักปราชญ์ ขออัลลอฮ์ทรงเมตตาเขา ได้กล่าวไว้ในอิลอฮีนามาว่า “เมื่อลิ้นแห่งความอิจฉากลายเป็นนายหน้าขายทาส คุณจะพบยูซุฟจากผ้าคอตตอนหยาบ” จากการเป็นนายหน้าของพี่น้องที่อิจฉาของยูซุฟ ความงามนั้นถูกปกปิดไว้มากมายในหัวใจของผู้ซื้อ และเริ่มดูน่าเกลียด จนกระทั่ง “และพวกเขาไม่สนใจเขา”› โคลงคู่ 3351

M6:3351 — جادوی کردست جادو آفرین / جذبه باشد آن نه خاصیات این

جادوی کردست جادو آفرینجذبه باشد آن نه خاصیات این
✦ แสดงผลโคลงคู่นี้เป็นไทย

M6:3351

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — จากบทบรรยายมัษนวีที่บันทึกไว้ของเขา

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: خالقِ جادو، جادوگری کرده است؛ آن جذبه‌ای الهی است، نه از خاصیت‌های این (شیء). معنا: این بیت بیان می‌کند که دلبستگی عمیق و نامتعارف شاه به یک اسب، نتیجهٔ سحر و جذبه‌ای است که خودِ خداوندِ جادوآفرین ایجاد کرده، و نه ناشی از ویژگی‌های عادی آن اسب.

شرح

مولانا در اینجا به عمیق‌ترین لایه‌های تجربهٔ عشق و دلبستگی می‌پردازد و ریشه‌های آن را در عالم غیب جستجو می‌کند. آنجا که شاهِ داستان از شدت دلبستگی به اسب خویش حیران می‌ماند و با خود می‌گوید که این دلبستگیِ بی‌دلیل، خاصیت این اسب نیست، مولانا این راز را فاش می‌کند: «جادوی کردست جادوآفرین / جذبه باشد آن نه خاصیات این».

من بی‌هیچ تردیدی می‌گویم که این «جادوی» که مولانا از آن سخن می‌گوید، همان «جادوگری» و سحری است که خداوندِ «جادوآفرین» یعنی خالقِ هرگونه سحر و اعجاز، انجام داده است. این یک جذبهٔ الهی است، یک کشش ماورایی که فراتر از علل و معلول‌های مادی عمل می‌کند. عشق‌های حقیقی، پیوندهای عمیق، و کشش‌های ناگهانی به چیزی که در ظاهر ارزش چندانی ندارد، همگی می‌توانند از همین دستِ «جادوی الهی» باشند. این‌ها از خاصیت‌های ذاتیِ آن شیء یا شخص نیستند؛ یعنی اسب، به خودی خود، آنقدر جاذبه ندارد که دل پادشاهی با آن‌همه شوکت را برباید. این نیرویی است که از بیرون می‌آید و دل را مسحور می‌کند.

این همان «تمویه الهی» است که مولانا در جای دیگری اشاره می‌کند: «گر نماید غیر هم تمویه اوست». تمویه، یعنی فریبکاری، اما نه به معنای منفی و انسانی آن. تمویهٔ الهی، آن هنرِ ربانی است که مس را به زر می‌نمایاند، یا به تعبیر دیگر، ظاهری عادی را چنان جلوه می‌دهد که دل‌ها را به خود جذب کند تا از این طریق، معنایی عمیق‌تر و اراده‌ای غیبی را به نمایش بگذارد. هدف از این فریبکاری ظاهری، بیدار کردن و راهنمایی سالک است.

نکتهٔ قابل تأمل دیگر در این بیت، واکنش شاه است که برای دفع این دلبستگیِ ناخواسته، فاتحه می‌خواند و «لاحول» می‌گوید. اما مولانا به طرزی شگفت‌انگیز توضیح می‌دهد که نه تنها این اقدامات اثری ندارد، بلکه «فاتحه‌ش در سینه می‌افزود درد». این نشان می‌دهد که وقتی یک «جذبهٔ» الهی در کار باشد، نیروهای بشری و حتی اوراد و اذکار هم نمی‌توانند آن را دفع کنند؛ بلکه گاهی خودِ همین تلاش‌ها، شعلهٔ آن جذبه را فزون‌تر می‌کنند. این جریانی است که از «سَری» دیگر می‌آید و کار حق، هر لحظه «نادرآوری» و اعجاز است که در لباس علل عادی نمودار می‌شود.

نکات کلیدی

  • عشق‌های عمیق و دلبستگی‌های نامتعارف، ریشه‌ای ماورایی و الهی دارند و نه مادی.
  • جذبهٔ الهی (جادوی جادوآفرین) علل و معلول‌های عادی را تحت‌الشعاع قرار می‌دهد.
  • «تمویه الهی» نوعی فریبکاری ظاهری است که هدفش بیداری و هدایت به سوی معنای عمیق‌تر است.
  • وقتی پای جذبهٔ الهی در میان باشد، راه حل‌های متعارف و حتی دعاهای محافظتی بی‌اثر شده و گاهی حتی تأثیر معکوس دارند.
  • عمل خداوند پیوسته خلقِ اعجاز و نادرآوری است که از قوانین معمول هستی فراتر می‌رود.

Sources: d6-s75 · 00:54:28

❋

به زبانِ تو — ภาษาของคุณ · AI

❋

บทสนทนา — ถามเกี่ยวกับบทกลอนนี้ — ตอบจากมัษนาวี พร้อมอ้างอิงทุกบทกลอน

บทสนทนาของคุณจะอยู่บนอุปกรณ์นี้ เว้นแต่คุณจะแบ่งปัน

สิ่งที่ผู้อ่านถาม

ยังไม่มีคำถามที่แบ่งปัน — คำถามของคุณอาจเป็นคำถามแรก