อ่าน Daftar 6 การจับกุมยูซุฟ อัศศิดดิก ขอสันติสุขจงมีแด่ท่าน ในคุกหลายปี เนื่องจากการขอความช่วยเหลือจากผู้อื่นนอกจากอัลลอฮ์ และการกล่าวว่า “จงเอ่ยถึงฉันต่อพระเจ้าของท่าน” พร้อมกับคำยืนยันของท่าน โคลงคู่ 3468

M6:3468 — گر تو اول بنگری چون آخرش / فارغ آیی از فریب فاترش

گر تو اول بنگری چون آخرشفارغ آیی از فریب فاترش
✦ แสดงผลโคลงคู่นี้เป็นไทย

M6:3468

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — จากบทบรรยายมัษนวีที่บันทึกไว้ของเขา

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: اگر از ابتدا به پایان هر کار و وضعیتی بنگری، از فریبندگی سست و بی‌اساس آن رها خواهی شد. معنا: این بیت به بینش دوراندیشانه فرا می‌خواند؛ اینکه اگر انسان به عواقب و فرجام امور نظر کند، از فریب‌ها و ظواهر زودگذر رهایی می‌یابد.

شرح

شما می‌دانید که در نگاه مولانا، رهایی از فریب‌ها و وسوسه‌ها، که به تعبیر او گاه دیوانِ دلال و وسوسه‌گرند، مستلزم یک بصیرت ژرف و بنیادین است: «چشم مآل» داشتن. این بیت precisely بر همین نکته تاکید می‌کند. مولانا داستان خوارزمشاه و اسبش را حکایت می‌کند تا این تمایز میان «چشم حال» و «چشم مآل» را روشن سازد. خوارزمشاه ابتدا شیفته زیبایی اسب می‌شود، اما عمادالملک با «چشم مآل‌بین» خود، عیبی کوچک اما مهم را در سر اسب (شبیه سر گاو) آشکار می‌کند. این امر، دل شاه را از آن اسب سرد می‌کند.

اینجا مولانا یک درس جهانی و بی‌زمان را به ما می‌دهد. او می‌گوید: «دوراندیشی اصلاً عقل یعنی دوراندیشی.» این صرفاً یک توصیه اخلاقی نیست، بلکه یک معرفت‌شناسی بنیادی است. اغلب مردم، اسیر «چشم حال» هستند؛ یعنی به ظاهر و سطح امور می‌نگرند و بر اساس هیجانات لحظه‌ای قضاوت می‌کنند. اما مرد عاقل و عارف، آن است که «آخرش» را در «اولش» ببیند. او به پیامدها، به فرجام کار، به حقیقت پنهان در پس پرده ظاهر نگاه می‌کند.

شیطان، آن «دیو دلال»، دقیقاً از همین نقطه ضعف سوءاستفاده می‌کند. او در لحظات تنگی و احتضار، «ایمان» انسان را به یک «ابریق آب» یا «شربت گوارا» می‌فروشد؛ آبی که البته «خیالی باشد و ابریق نی». این تمثیل، فراتر از یک لحظه مرگ جسمانی است. این وسوسه در هر لحظه زندگی ما در کمین است. ما در این دنیا، که مولانا آن را «جوز پوسیده» می‌نامد، دائماً در حال معامله کردن «گوهر ایمان» و «عمر عزیز» خود با «گردوکان»های بی‌ارزش هستیم. بهای ناچیزی که یوسف در بازار دنیا بدان فروخته شد («ثمن بخس دراهم معدوده») نیز همین وضعیت را نشان می‌دهد؛ انسان‌ها گاه با سه گز کرباس، یوسف جان خود را می‌فروشند.

بنابراین، راه رهایی از این «فریب فاتر» و سست، تبدیل شدن از «آخوربین» به «آخربین» است. کسی که صرفاً به آخور (محل غذا) نگاه می‌کند، تنها به لذت‌های فوری و ظاهری بسنده می‌کند. اما «آخربین»، پایان را می‌بیند. مولانا می‌گوید که بسیاری از «علوم این جهانی» نیز همچون «جوز پوسیده»اند؛ در ابتدا مفتون‌کننده، اما در نهایت تهی از مغز. راه حل روشن است: «امتحانش کم کن از دورش ببین». اصلاً نباید با این فریب‌ها درگیر شد؛ کافی است از دور حقیقتشان را دید و از آن‌ها عبور کرد.

این نوع نگاه، که پیامبران و اولیا بدان مجهزند، همان است که جهان را «جیفه» می‌بیند و طالبانش را «کلاب» می‌خواند. این دید، دیدی است که از «صد پرده» حقیقت را می‌بیند. ما باید «چشم خود» را به «دید خسان» و «کرکسان» نفروشیم، کسانی که ما را به «مردار» می‌کشانند. این عین هشیاری و بصیرت است، که اگر حاصل نشود، چه بسا «آن عصاکش که گزیدی در سفر / خود ببینی باشد از تو کورتر». این بیت، بی‌تردید، دعوتی است به عقلانیتی ریشه‌ای که فراتر از ظواهر می‌رود و عمق و پیامدها را در نظر می‌گیرد.

نکات کلیدی

  • بصیرت دوراندیشانه (چشم مآل) جوهر عقل است و راه رهایی از فریب‌ها.
  • ظواهر دنیا و حتی برخی علوم آن، همچون «جوز پوسیده»اند که مغزی ندارند.
  • فریب‌ها اغلب در لحظات ضعف و نیاز، ایمان و گوهر وجودی انسان را هدف قرار می‌دهند.
  • شیطان با وعده‌های موهوم و بی‌اساس انسان را به معامله با ارزش‌های وجودی خود وامی‌دارد.
  • عاقل واقعی کسی است که در آغاز هر چیز، پایان آن را می‌بیند و فریب ظاهر را نمی‌خورد.
  • پیامبران و اولیا با «چشم مآل» جهان را «جیفه» می‌دیدند و از وسوسه‌های آن آزاد بودند.

Sources: d6-s77 · 28:48:00 d6-s77 · 41:44:00 d6-s77 · 43:42:00

به زبانِ تو — ภาษาของคุณ · AI

บทสนทนา — ถามเกี่ยวกับบทกลอนนี้ — ตอบจากมัษนาวี พร้อมอ้างอิงทุกบทกลอน

บทสนทนาของคุณจะอยู่บนอุปกรณ์นี้ เว้นแต่คุณจะแบ่งปัน

สิ่งที่ผู้อ่านถาม

ยังไม่มีคำถามที่แบ่งปัน — คำถามของคุณอาจเป็นคำถามแรก