อ่าน› Daftar 6› ในการอธิบายว่าความเย่อหยิ่งนี้ไม่ได้เกิดขึ้นกับชาวฮินดูคนนั้นเพียงคนเดียว แต่ทุกมนุษย์ก็ประสบกับความเย่อหยิ่งเช่นนี้ในทุกขั้นตอน เว้นแต่ผู้ที่อัลลอฮ์ทรงปกป้อง› โคลงคู่ 350
M6:350 — آن زمان کز سوختن وا میجهد / همچو هندو شمع را ده میدهد
M6:350
شرحِ سروش — จากบทบรรยายมัษนวีที่บันทึกไว้ของเขา
این متن بر پایهٔ سخنرانیهای ضبطشدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.
ترجمه و معنا
ترجمه به فارسی روان: آن هنگام که از سوزش و سوختن خود را میرهاند، مانند هندوئی شمع را با ده انگشت پس میزند (طرد میکند). معنا: این بیت بیانگر لحظهای است که انسان، پس از تجربهای تلخ و آسیبزا، سرانجام به حقیقت آن پی میبرد و آن را با قاطعیت طرد میکند، درست مانند پروانهای که پس از سوختن، آتش را از خود دور میسازد.
شرح
مولانا در این بیت، که اوج حکایت پروانه و آتش است، تصویری درخشان از فرایند توبه و بازگشت انسان از کژراهه ارائه میدهد. پروانه، نماد انسان غافل یا سالکی که هنوز در میانه راه است، به گمان اینکه آتش نور است، بارها و بارها به سوی آن میرود. اما هر بار سوزش و نالیدن نصیبش میشود. این حرکت تکراری رفتوبرگشت، همان توبه کردن و توبه شکستن است که انسانهای ناپایدار در آن گرفتار میآیند؛ آنان که با خود به یک تصمیم قاطع نرسیدهاند و در جا میزنند.
آنچه مولانا در اینجا با عبارت «ده میدهد» بیان میکند، یک لحظه حیاتی و نقطهی عطف است. «ده دادن» تعبیری است که مولانا بارها در مثنوی به کار برده و به معنای طرد کردن، تخفیف و تحقیر کردن، و با بیاعتنایی کامل چیزی را از خود راندن است. این ده دادن، صرفاً یک عقبنشینی موقت نیست؛ بلکه نتیجهٔ یک شناخت عمیق و دردناک است. وقتی پروانه (که در اینجا نماد همان سالک بیقاطعیت است) عاقبت به خود میآید، وقتی عقلش میرسد و حافظهاش کار میکند، میفهمد که آنچه نور میپنداشته، در حقیقت «نار» است؛ یعنی سوزنده و ویرانگر. در این لحظه است که شمع را با ده انگشت پس میزند، یعنی با تمام وجود آن را طرد میکند.
این بینش، محصول تجربهای گرانبهاست: «صورتی را چون به دل ره میدهند / از ندامت آخرش ده میدهند». هر تعلق خاطری، هر لذت فریبندهای، سرانجام تلخی خود را آشکار میکند و به پشیمانی و طرد میانجامد. آن پروانهصفتانی که آتش را نور میدیدند و بارها بال و پر خود را در راه هوسشان سوزاندند، در نهایت پس از سوختن و مجروح گشتن است که هوشیار میشوند. این پشیمانی نهایی، این طرد قاطع، نشان از یک آگاهی تازه است. پیش از این، نسیان و طمع او را به سوی آتش میکشاند، اما اکنون، از دل سوختن، او درس بزرگی آموخته است.
باری، انسانها در مراتب گوناگونی از سلوک قرار دارند. برخی در نهایت غفلت، برخی در مرتبهٔ دعا و شفاعت، و گروهی در مرتبهٔ بیخودان که دعا از لبشان جاری میشود، اما از خودشان نیست، بلکه از جانب حق است. اما این پروانه که «ده میدهد»، در مرتبهای پایینتر قرار دارد؛ مرتبهای که تجربهٔ تلخ، معلم او شده است. او با تمام درد، راهی به سوی شناخت گشوده است. اگرچه این شیوهٔ شناخت، راه انبیاء نیست، که به امر حق خواهش میکنند و در مسیر مستقیم گام مینهند، اما برای بسیاری از ما، این «ده دادن» پس از سوختن، گام اول به سوی بیداری است. مولانا این حرکت پروانه را با «همچو هندو» توصیف میکند، که ممکن است اشارهای به حالتی خاص از طرد و گسستن باشد، اما آنچه واضح است، قاطعیت این «نه» گفتن است.
نکات کلیدی
- «ده دادن» به معنای طرد قاطع و برگشتن از یک امر پس از شناختن حقیقت سوزان آن است.
- فرایند توبه و بازگشت از خطا غالباً نتیجهٔ تجربهای تلخ و دردناک است که منجر به بیداری میشود.
- غفلت و طمع، انسان را بارها به سوی آنچه زیانبار است میکشاند، تا آنکه درد راهگشای شناخت شود.
- آنچه در ابتدا نور و جاذبه به نظر میرسد، ممکن است در باطن نار و ویرانگر باشد.
- این بیت نمودار آن است که برای سالکان میانه راه، آگاهی اغلب از دل رنج و سوختن برمیخیزد.
Sources: d6-s09 · 00:09:13 d6-s09 · 00:10:17 d6-s09 · 00:11:22
This text was reconstructed from Dr. Abdolkarim Soroush's recorded Masnavi lectures. It has not been reviewed and approved by him.
Translation & meaning
Translation: At that moment, when it escapes from burning, Like a Hindu, it rejects the candle with all ten fingers. Meaning: This verse describes the instant when a person, after a bitter and damaging experience, finally grasps its true nature and decisively rejects it, much like a moth, having been burned, pushes the fire away.
Explanation
Mowlana, in this verse, which stands as a climax in the tale of the moth and the fire, paints a vivid picture of the human journey of repentance (tobe) and return from error. The moth, a symbol of the heedless individual or a seeker still midway on their path, repeatedly ventures towards the fire, mistaking it for light. Yet, each encounter brings only burning and lamentation. This cyclical movement of advance and retreat signifies the perennial act of repenting and then breaking that repentance, a predicament for those lacking steadfastness and trapped in stagnation.
What Mowlana conveys here with the phrase "ده میدهد" (de-mi-dahad – gives ten, i.e., rejects with all ten fingers) is a critical moment, a turning point. This expression, used by Mowlana frequently in the Masnavi, denotes a decisive act of rejection, disdain, and complete dismissal. It is not merely a temporary retreat; it is the culmination of a profound and painful realization. When the moth (symbolizing the wavering seeker) finally comes to its senses, when intellect prevails and memory functions, it grasps that what it had perceived as 'light' (nur) is, in fact, 'fire' (nar) – destructive and consuming. At this juncture, it pushes the candle away with all ten fingers, rejecting it with its entire being.
This insight is the fruit of a bitter experience: "Any form you admit into your heart / You will, from regret, eventually reject." Every attachment, every alluring pleasure, ultimately reveals its bitterness, leading to remorse and rejection. Those moth-like individuals who mistook fire for light and repeatedly burned their wings in pursuit of desire eventually awaken only after being scorched and wounded. This ultimate regret, this decisive rejection, signifies a newfound awareness. Before, forgetfulness (nesyān) and greed (tama') drew them towards the fire, but now, from the heart of burning, they have learned a profound lesson.
Indeed, human beings traverse various stages of spiritual journey. Some dwell in utter heedlessness, others at the level of prayer and intercession, and a select few reach the state of the 'self-less' whose prayers emanate not from themselves but from the Divine. However, this moth that 'gives ten' resides at a lower, yet crucial, stage – one where bitter experience has become its teacher. Through immense pain, it has opened a path to knowledge. While this mode of knowing is not the way of the prophets, who make requests by divine command and walk a straight path, for many of us, this "giving ten" after being burned is the first step towards awakening. Mowlana describes this act as "like a Hindu," which may allude to a specific mode of rejection or severance, but what remains clear is the decisiveness of this 'no'.
Key takeaways
- "Giving ten" signifies a definitive rejection and turning away from something after realizing its burning truth.
- The process of repentance and turning from error often results from a bitter, painful experience that leads to awakening.
- Heedlessness and greed repeatedly draw individuals to harmful paths until pain becomes a guide to recognition.
- What initially appears as light and allure may in essence be fire and destructive.
- This verse illustrates that for seekers midway on their path, awareness often arises from suffering and being 'burned'.
Sources: d6-s09 · 00:09:13 d6-s09 · 00:10:17 d6-s09 · 00:11:22
به زبانِ تو — ภาษาของคุณ · AI
บทสนทนา — ถามเกี่ยวกับบทกลอนนี้ — ตอบจากมัษนาวี พร้อมอ้างอิงทุกบทกลอน
บทสนทนาของคุณจะอยู่บนอุปกรณ์นี้ เว้นแต่คุณจะแบ่งปัน
สิ่งที่ผู้อ่านถาม0
ยังไม่มีคำถามที่แบ่งปัน — คำถามของคุณอาจเป็นคำถามแรก