อ่าน Daftar 6 คอจาบอกผู้ไกล่เกลี่ยในความฝันถึงรายละเอียดหนี้ของเพื่อนคนนั้นที่มา และชี้จุดที่ฝังเงินนั้น และฝากข้อความถึงทายาทว่า “อย่ามองว่ามันมาก และอย่าเอาอะไรกลับไป แม้ว่าเขาจะไม่ยอมรับมันเลย หรือไม่ยอมรับบางส่วน ก็จงทิ้งไว้ที่นั่น เพื่อให้ใครก็ตามที่ต้องการจะเอาไป เพราะฉันได้ให้คำมั่นสัญญากับอัลลอฮ์ว่าแม้แต่เหรียญเดียวจากเงินนั้นจะไม่กลับมาหาฉันและครอบครัวของฉัน” และอื่น ๆ โคลงคู่ 3547

M6:3547 — گشته باشد هم‌چو سگ قی را اکول / مسترد نحله بر قول رسول

گشته باشد هم‌چو سگ قی را اکولمسترد نحله بر قول رسول
✦ แสดงผลโคลงคู่นี้เป็นไทย

M6:3547

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — จากบทบรรยายมัษนวีที่บันทึกไว้ของเขา

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: آن کس که بخشش خود را پس می‌گیرد، همچون سگی است که استفراغش را می‌خورد؛ این به قول رسول اکرم است. معنا: این بیت، به نقل از پیامبر اسلام، بازپس‌گیری هدیه و عطیه را عملی به غایت زشت و ناپسند می‌داند و آن را با استعاره‌ای قاطع و زننده محکوم می‌کند.

شرح

در این بیت، مولانا سخنی از پیامبر اکرم (ص) را نقل می‌کند که درباره‌ی بازپس‌گیری عطایا و بخشش‌هاست. این حکمی‌ست که فراتر از فقه و قانون، بر اخلاق و مروت تأکید دارد. من پیش‌تر هم اشاره کرده بودم که گاهی مولانا از حدود فقهی گذر می‌کند و به پهنهٔ گسترده‌تر اخلاق عرفانی وارد می‌شود؛ اینجا یکی از همان موارد است. این مرد ثروتمند در وصیت خود، نذرها کرده بود که آن سیم و زر به او و متعلقانش باز نگردد، حتی اگر آن گیرنده نخواهد. او مال را از خود برداشته و به خداوند سپرده بود.

عبارت «مسترد نحله» یعنی کسی که می‌خواهد عطیه و بخششی را که داده است، بازپس گیرد. مولانا این عمل را با شدیدترین و زننده‌ترین تعبیر ممکن، یعنی بازگشت سگ به قی خود، محکوم می‌کند. این تعبیری‌ست که در احادیث نبوی با عبارت «العائد فی هبته کالکلب یعود فی قیئه» آمده است. این تمثیل حیوانی، عمق قبح اخلاقی این عمل را به وضوح نشان می‌دهد. گرچه از نظر فقهی، در برخی شرایط خاص (مثلاً مادام که متلقای‌عنه در آن تصرفی نکرده باشد) پس گرفتن هبه ممکن است مجاز دانسته شود، اما اخلاقاً، و آن‌گونه که روح مثنوی تعلیم می‌دهد، این کار به غایت ناپسند و مذموم است. بخشیدن از سر اخلاص، یک جریان یک‌طرفه است؛ همچون شیری که از پستان دوشیده شده و دیگر به پستان بازنمی‌گردد. این بیت به ما می‌آموزد که بخشش‌های ما باید قطعی و بی‌بازگشت باشند و نباید در آن تردید و ندامت راه یابد. این اوج مروت و جوانمردی‌ست که مولانا در این حکایت بدان اشاره می‌کند.

نکات کلیدی

  • بیت، نقل قولی از پیامبر اکرم است که بازپس‌گیری هدیه را نکوهش می‌کند.
  • مولانا مرزهای فقه را درنوردیده و بر حکم اخلاقی تأکید دارد؛ حتی اگر از نظر قانونی پس‌گرفتن هبه مجاز باشد.
  • استعارهٔ «سگ قی را اکول» نشان‌دهندهٔ قبح شدید اخلاقی این عمل است.
  • بخشش حقیقی یک‌طرفه و بی‌بازگشت است؛ مانند شیری که از پستان دوشیده می‌شود.
  • داستان خواجه، نمادی از وفای به عهد با خداوند و سخاوتمندی مطلق است.

Sources: d6-s78 · 46:00:00 d6-s78 · 47:22:00 d6-s78 · 48:00:00 d6-s78 · 50:30:00 d6-s78 · 51:45:00 d6-s78 · 52:20:00

به زبانِ تو — ภาษาของคุณ · AI

บทสนทนา — ถามเกี่ยวกับบทกลอนนี้ — ตอบจากมัษนาวี พร้อมอ้างอิงทุกบทกลอน

บทสนทนาของคุณจะอยู่บนอุปกรณ์นี้ เว้นแต่คุณจะแบ่งปัน

สิ่งที่ผู้อ่านถาม

ยังไม่มีคำถามที่แบ่งปัน — คำถามของคุณอาจเป็นคำถามแรก