อ่าน Daftar 6 คอจาบอกผู้ไกล่เกลี่ยในความฝันถึงรายละเอียดหนี้ของเพื่อนคนนั้นที่มา และชี้จุดที่ฝังเงินนั้น และฝากข้อความถึงทายาทว่า “อย่ามองว่ามันมาก และอย่าเอาอะไรกลับไป แม้ว่าเขาจะไม่ยอมรับมันเลย หรือไม่ยอมรับบางส่วน ก็จงทิ้งไว้ที่นั่น เพื่อให้ใครก็ตามที่ต้องการจะเอาไป เพราะฉันได้ให้คำมั่นสัญญากับอัลลอฮ์ว่าแม้แต่เหรียญเดียวจากเงินนั้นจะไม่กลับมาหาฉันและครอบครัวของฉัน” และอื่น ๆ โคลงคู่ 3569

M6:3569 — روضه اندر آتش نمرود درج / دخل‌ها رویان شده از بذل و خرج

روضه اندر آتش نمرود درجدخل‌ها رویان شده از بذل و خرج
✦ แสดงผลโคลงคู่นี้เป็นไทย

M6:3569

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — จากบทบรรยายมัษนวีที่บันทึกไว้ของเขา

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: باغ (سرسبز) در آتش نمرود نهفته است؛ و درآمدها از بخشش و خرج‌کردن رویش یافته‌اند. معنا: این بیت نشان می‌دهد که تضادها چگونه به هم پیوسته‌اند و از دل یکی، دیگری برمی‌خیزد؛ حتی آتش و ویرانی می‌تواند سرچشمهٔ رویش و نعمت باشد، و بخشش موجب افزایش دارایی.

شرح

این بیت، ازاد و اضداد را در عمق هستی به ما می‌نمایاند. مولانا در مثنوی بر این نکته بسیار تأکید دارد که عالم، عالم تضادهاست و آفرینش از دل این تزاحم‌ها و تقابل‌ها برمی‌خیزد. چنان‌که فلاسفه می‌گفتند: «لولا التضاد، ما صح دوام الفیض عن المبدأ الجواد»؛ یعنی اگر تضاد نبود، فیض الهی نمی‌توانست مستمراً جاری باشد. این صرفاً یک گزارهٔ منطقی نیست، بلکه یک واقعیت عینی در جهان است. همین دانه که در خاک کاشته می‌شود، با خاک تزاحم می‌کند، پوست می‌درد و به گیاه تبدیل می‌شود. این تعاملات و رقابت‌هاست که چرخ جهان را می‌گرداند.

قرآن نیز به این «ازداد» توجه دارد: «یُخرِجُ الحَیَّ مِنَ المَیِّتِ وَ یُخرِجُ المَیِّتَ مِنَ الحَیِّ» و «یولج اللیل فی النهار و یولج النهار فی اللیل». این تضاد، نه صرفاً در طبیعت، بلکه در نظام اخلاقی و معنوی نیز جاری است. مولانا می‌گوید: «با خود آمد، گفت ای بحر خوشی / ای نهاده هوش‌ها در بی‌هوشی»؛ در خواب، بیداری نهفته است و در بی‌دلی، دلداری.

اما در بارهٔ خود بیت: «روضه اندر آتش نمرود درج». مولانا با ظرافت نشان می‌دهد که از دل خشک‌شدن و از دست رفتنِ باغ، مواد سوختی برای آتش فراهم می‌شود. یعنی شاخ و برگ‌های تر و تازهٔ باغ، وقتی خشک می‌شوند، هیزم و سوخت خوبی برای آتش می‌شوند. به عبارت دیگر، آنچه به ظاهر پایان زندگی یک باغ است، می‌تواند به ابزاری برای تولید گرما و نیرو تبدیل شود. این همانند داستان ابراهیم است که آتش نمرود برایش به گلستان تبدیل شد؛ یعنی از دل ویرانگرترین نیرو، لطیف‌ترین رویش ممکن است.

بخش دوم بیت «دخل‌ها رویان شده از بذل و خرج» یک اصل قرآنی-نبوی را بیان می‌کند. این وعده‌ای است که دین داده است که بذل و بخشش، برخلاف تصور ظاهر، نه تنها کم نمی‌کند بلکه باعث افزایش و رویش می‌شود. پیامبر اکرم (ص) فرمود: «السَّمَاحَةُ یَا أُولِی النَّعمَاءِ رَبَاحٌ»، یعنی بخشش برای صاحبان نعمت، سود است نه زیان. و نیز: «ما نقص مال من الصدقات قط»، هیچ مالی از صدقه دادن هرگز کم نشد. زکات، لغتاً به معنای نمو و رشد است؛ هم رشد روحی و رهایی از تعلقات و هم رشد مادی و برکت. این تبادل و خرج کردن، پویایی و افزایش می‌آورد، همچون تبادل انرژی در ترمودینامیک که باعث انجام کار می‌شود. این جهان زین جنگ قائم می‌بود؛ و این جنگِ سازنده، موتور حرکت و بالندگی است.

نکات کلیدی

  • تضاد و وحدت اضداد در آفرینش یک اصل بنیادی و پویاست.
  • از دل هر پدیده، ضد آن می‌تواند سرچشمه بگیرد؛ حتی ویرانی می‌تواند بستر رویش باشد (مانند آتش از باغ خشک).
  • بذل و بخشش، برخلاف ظاهر، موجب افزایش و رویش نعمت‌ها می‌شود؛ کم کردن، عین زیاد کردن است.
  • مثنوی جهان را بستری برای تعاملات سازنده ازداد می‌بیند که چرخ حرکت هستی را می‌گرداند.
  • این جهان با «جنگ ازداد» قائم است، اما این جنگ نه مخرب که سازنده و مولد است.

Sources: d6-s78 · 01:07:12 d6-s78 · 01:01:17 d6-s78 · 01:07:22 d6-s78 · 01:08:30 d6-s78 · 01:09:45

به زبانِ تو — ภาษาของคุณ · AI

บทสนทนา — ถามเกี่ยวกับบทกลอนนี้ — ตอบจากมัษนาวี พร้อมอ้างอิงทุกบทกลอน

บทสนทนาของคุณจะอยู่บนอุปกรณ์นี้ เว้นแต่คุณจะแบ่งปัน

สิ่งที่ผู้อ่านถาม

ยังไม่มีคำถามที่แบ่งปัน — คำถามของคุณอาจเป็นคำถามแรก