อ่าน Daftar 6 เรื่องราวของซัดร์ ญะฮันแห่งบูคารา ซึ่งผู้ขอทานทุกคนที่เอ่ยปากขอทานจะถูกปฏิเสธจากทานบริจาคทั่วไปของเขา และนักปราชญ์ยาจกผู้นั้นก็เอ่ยปากขอทานด้วยความลืมตัว ความโลภอันแรงกล้า และความรีบร้อนในขบวนของซัดร์ ญะฮัน ซึ่งซัดร์ ญะฮันก็หันหน้าหนีจากเขา และเขาก็คิดกลอุบายใหม่ทุกวัน บางครั้งก็ปลอมตัวเป็นหญิงภายใต้ผ้าคลุมหน้า บางครั้งก็ปลอมตัวเป็นคนตาบอดโดยปิดตาและใบหน้า แต่ซัดร์ ญะฮันก็จำเขาได้ด้วยปัญญาของเขา และอื่น ๆ โคลงคู่ 3839

M6:3839 — بلک مرگش بی‌عنایت نیز نیست / بی‌عنایت هان و هان جایی مه‌ایست

بلک مرگش بی‌عنایت نیز نیستبی‌عنایت هان و هان جایی مه‌ایست
✦ แสดงผลโคลงคู่นี้เป็นไทย

M6:3839

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — จากบทบรรยายมัษนวีที่บันทึกไว้ของเขา

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: بلکه حتی مرگ او نیز بدون عنایت نیست؛ آگاه باش، آگاه باش، بی‌عنایت در هیچ جا مکانی مگیر. معنا: بیت بیان می‌کند که حتی فرا رسیدن مرگ یک سالک بدون لطف و عنایت الهی نیست، و هشدار می‌دهد که هیچ تلاشی بدون تکیه بر این عنایت به ثمر نمی‌رسد و باید از آن پرهیز کرد.

شرح

من بر این باورم که این بیت، ستون فقراتِ معرفتِ مولانا را در باب رابطهٔ انسان و حق آشکار می‌سازد. مولانا در اینجا قاطعانه اعلام می‌کند که یک «عنایت» الهی، بر صدها کوشش و اجتهادِ بشری برتری دارد. کوشش‌های ما، اگرچه لازم به نظر می‌رسند، اما به ذاتِ خود مستعد فساد و انحراف‌اند؛ یعنی راه را گم می‌کنند یا به مقصدی نادرست می‌رسند. اما عنایتِ حق، چون خونی است که در رگ‌های هر تلاشی جریان می‌یابد و آن را به سلامت به مقصد می‌رساند.

نکتهٔ کلیدی‌تر اینجاست که این عنایتِ متعالی، به «مرگ» موقوف است. «مرگ» در اینجا، نه مرگِ جسمانی، بلکه مرگِ نفس و خودبینی و منیّت است. این همان ترکِ حیله است که صوفیان به آن باور دارند؛ «الحیلة ترک الحیلة». تا زمانی که نفسِ حیله‌گر در میان باشد، تا زمانی که انسان گمان کند با تدبیر خود می‌تواند راهی بگشاید، عنایتِ حق به تمام و کمال خود را نشان نمی‌دهد. آنگاه که انسان از «خود» بمیرد، آنگاه که بگوید "منی در میان نیست"، دریچه‌های عنایت گشوده می‌شود. این امر در حقیقت توسط ثقات و عارفانِ راه آزموده و تجربه شده است.

این معنا، ما را به حقیقتی دیگر رهنمون می‌شود: توزیعِ نعمت‌ها و عنایت‌های الهی در این جهان نابرابر است. این نکته‌ای است که بزرگان پنهان نکرده‌اند. همهٔ آدمیان در بهره‌مندی از استعدادها، فرصت‌ها و بختِ نیکو یکسان نیستند. برخی «بختیار» زاده می‌شوند و آبِ عنایت از چاه ناکنده در خانهٔ وجودشان می‌جوشد، و برخی دیگر هرچه چاه می‌کَنند، به آب نمی‌رسند. این نابرابری، نه فقط در مواهب طبیعی و مادی، بلکه در مواهب معنوی و قربِ الهی نیز صادق است.

بیت با یک هشدار قاطع به پایان می‌رسد: «بی‌عنایت هان و هان جایی مه‌ایست». این یک امر و نهی نیست، بلکه یک اخطار وجودی است. یعنی ای سالک، در هیچ وضعیتی، در هیچ مرحله‌ای از سیر و سلوکت، بدون اتکا به عنایت الهی قدمی برندار. هر گامی که برداشته می‌شود، هر تلاشی که صورت می‌گیرد، باید در پرتو و سایهٔ عنایتِ حق باشد. عدم توجه به این اصل، به معنی سقوط در ورطهٔ ناامیدی یا غرور کاذب است. این خود را به دستِ دریا سپردن است، نه با قایقِ کوچکِ خود به جنگِ امواج رفتن.

نکات کلیدی

  • یک عنایت الهی، بهتر از صد کوشش بشری است.
  • حتی مرگ سالک نیز بی‌عنایت الهی صورت نمی‌گیرد.
  • بهترین حیله، ترک تمام حیله‌ها و تکیه بر عنایت حق است.
  • عنایت الهی در حقیقت بخت و اقبال حقیقی انسان است.
  • توزیع نعمت‌ها و عنایات الهی در جهان نابرابر است؛ برخی بختیارند و برخی نه.
  • سالک هرگز نباید بدون اتکا به عنایت الهی قدمی بردارد.

Sources: d6-s86 · 21:24 d6-s86 · 22:04 d6-s86 · 23:11

به زبانِ تو — ภาษาของคุณ · AI

บทสนทนา — ถามเกี่ยวกับบทกลอนนี้ — ตอบจากมัษนาวี พร้อมอ้างอิงทุกบทกลอน

บทสนทนาของคุณจะอยู่บนอุปกรณ์นี้ เว้นแต่คุณจะแบ่งปัน

สิ่งที่ผู้อ่านถาม

ยังไม่มีคำถามที่แบ่งปัน — คำถามของคุณอาจเป็นคำถามแรก