อ่าน Daftar 6 เรื่องราวของพี่น้องสองคน คนหนึ่งไม่มีหนวด และอีกคนหนึ่งไร้เครา นอนในบ้านที่ไม่มีภรรยาคืนหนึ่ง โดยบังเอิญ คนที่ไร้เคราได้กองอิฐไว้ที่บั้นท้ายของเขา ในที่สุดสัตว์เลื้อยคลานก็มาและนำอิฐเหล่านั้นออกไปอย่างชาญฉลาดและนุ่มนวลจากด้านหลังของเขา เด็กตื่นขึ้นมาทะเลาะว่า “อิฐเหล่านี้อยู่ที่ไหน เธอเอาไปที่ไหน และทำไมเธอถึงเอาไป” เขาตอบว่า “ทำไมเธอถึงวางอิฐเหล่านี้ไว้” และอื่น ๆ โคลงคู่ 3874

M6:3874 — خشت را مگذار ای نیکوسرشت / لیک هم آمن مخسپ از دیو زشت

خشت را مگذار ای نیکوسرشتلیک هم آمن مخسپ از دیو زشت
✦ แสดงผลโคลงคู่นี้เป็นไทย

M6:3874

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — จากบทบรรยายมัษนวีที่บันทึกไว้ของเขา

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: ای انسان نیکوسرشت، کارهای نیک و بنیاد خود را رها مکن؛ اما حتی با وجود آن، از دیو پلید ایمن مخواب. معنا: مولانا به نیکوکاران توصیه می‌کند که از نیکوکاری دست نکشند، ولی در عین حال هیچ‌گاه نباید از شر شیطان و آفات نفس خود را ایمن بدانند و همیشه هوشیار باشند.

شرح

مولانا در این بیت، که نتیجه‌گیری حکایتی مهم است، به صراحت و با لحنی قاطع به ما هشدار می‌دهد که در سلوک معنوی و اخلاقی، هرگز نباید غافلگیر و آسوده‌خاطر شویم. «خشت را مگذار ای نیکوسرشت»؛ این خشت رمزی است از کارهای نیک، از طاعت‌ها، از بنای حفاظی که انسان برای خود در برابر آسیب‌ها می‌سازد. مولانا نمی‌گوید دست از عمل بردارید، هرگز. برعکس، تأکید می‌کند که این بنیاد نیکوکاری را رها نکنید، آن را از کف مدهید. این سویه، به عاملیّت و مسئولیت انسان در قبال سعادت خویش اشاره دارد. ما باید تلاش کنیم، باید خشت روی خشت بگذاریم تا حصاری معنوی برگرد خود بکشیم.

اما، بلافاصله هشدار می‌دهد: «لیک هم آمن مخسب از دیو زشت». یعنی، حتی با وجود این همه نیکوکاری و ساختن این حصار، خود را کاملاً ایمن مپندار و به خواب غفلت مرو. دیو زشت، رمز شیطان است، رمز نفس امّاره است، رمز آفات و غرور و خودبینی است که پیوسته در کمین نشسته است. مولانا در جای دیگری از مصونیت بندگان مخلَص در برابر شیطان سخن می‌گوید – «الا عبادک منهم المخلصین». اما تصریح می‌کند که اخلاص ورزیدن کاری بس دشوار است و به این راحتی میسر نمی‌شود. حتی اهل اخلاص نیز باید مستظهر به عنایت الهی باشند.

اینجا مولانا بر این نکته تأکید دارد که در این جهان، هیچ‌کس نمی‌تواند خود را از فساد و آسیب ایمن بداند. همان‌طور که هیچ‌کس نمی‌تواند سلامت جسمی خود را تضمین کند، سلامت روحی و اخلاقی نیز پیوسته در معرض خطر است. این جهان جای ایمنی نیست؛ بلکه مکانی برای هوشیاری دائمی، مراقبت بی‌وقفه و طلب مستمر عنایت الهی است. ما باید همواره از خداوند طلب ایمنی و حفظ کنیم و خود را در پناه عنایت او قرار دهیم. این همان «عنایت همچو کوه» است که می‌توانست سدی در برابر دیو زشت شود. این توازن میان عمل انسانی و نیاز به عنایت ربانی، از ظرایف حکمت مثنوی است. عمل می‌کنیم، اما به عمل خود نمی‌نازیم؛ می‌سازیم، اما می‌دانیم که حفظ بنا جز با نگهبانی الهی ممکن نیست. هوشیاری نهفته در «نوم عالم» نیز از همین‌روست که بر «عبادت جاهل» برتری می‌یابد؛ چرا که عالم، رخنه‌ها را می‌شناسد و می‌داند از کجا ممکن است دیو زشت وارد شود.

نکات کلیدی

  • اعمال نیک و تلاش‌های معنوی را هرگز رها نکنید؛ این «خشت‌ها» سازندهٔ حصار معنوی شما هستند.
  • حتی با وجود نیکوکاری بسیار، هرگز نباید خود را از گزند شیطان و آفات نفس ایمن بدانید.
  • امنیت حقیقی در جهان برای هیچ‌کس نیست و همواره در معرض فساد و لغزشیم.
  • اخلاص، تنها سپر در برابر شیطان است، اما دستیابی به آن دشوار و نیازمند عنایت الهی است.
  • ایمنی روح و اخلاق مستلزم هوشیاری دائمی و طلب مستمر حفظ و عنایت از خداوند است.

Sources: d6-s86 · 01:08:22 d6-s86 · 01:09:05 d6-s86 · 01:11:00

به زبانِ تو — ภาษาของคุณ · AI

บทสนทนา — ถามเกี่ยวกับบทกลอนนี้ — ตอบจากมัษนาวี พร้อมอ้างอิงทุกบทกลอน

บทสนทนาของคุณจะอยู่บนอุปกรณ์นี้ เว้นแต่คุณจะแบ่งปัน

สิ่งที่ผู้อ่านถาม

ยังไม่มีคำถามที่แบ่งปัน — คำถามของคุณอาจเป็นคำถามแรก