อ่าน› Daftar 6› เรื่องราวของอิมรูอุลก็อยส์ ผู้เป็นกษัตริย์แห่งอาหรับและมีความงามอันยิ่งใหญ่ เป็นยูซุฟในยุคสมัยของท่าน และหญิงชาวอาหรับต่างก็หลงใหลในท่านเหมือนซุไลคอ และท่านเป็นกวีผู้รจนาบทกวี “จงหยุดเพื่อเราร่ำไห้รำลึกถึงผู้เป็นที่รักและที่พำนัก” เมื่อหญิงทุกคนแสวงหาท่านด้วยชีวิต เป็นที่น่าแปลกใจว่าบทกวีและความคร่ำครวญของท่านเป็นเพื่ออะไร นอกเสียจากว่าท่านรู้ว่าทั้งหมดเหล่านี้เป็นเพียงภาพลักษณ์ที่ถูกวาดลงบนกระดานดิน ในที่สุดอิมรูอุลก็อยส์ก็ประสบกับสภาวะที่ท่านหนีออกจากอาณาจักรและลูกชายในเวลากลางคืน โดยซ่อนตัวอยู่ในเสื้อคลุม และเดินทางจากอาณาจักรหนึ่งไปยังอีกอาณาจักรหนึ่ง เพื่อแสวงหาผู้ที่บริสุทธิ์จากอาณาจักร “พระองค์ทรงเลือกผู้ที่พระองค์ประสงค์ด้วยความเมตตาของพระองค์” และอื่น ๆ› โคลงคู่ 3997

M6:3997 — غیر این دو بس ملوک بی‌شمار / عشقشان از ملک بربود و تبار

غیر این دو بس ملوک بی‌شمارعشقشان از ملک بربود و تبار
✦ แสดงผลโคลงคู่นี้เป็นไทย

M6:3997

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — จากบทบรรยายมัษนวีที่บันทึกไว้ของเขา

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: علاوه بر آن دو (پادشاه که پیش‌تر اشاره شد)، بسیاری از پادشاهان دیگر نیز بودند که عشق، پادشاهی و خاندانشان را از ایشان گرفت و آن‌ها را از این‌ها برید. معنا: این بیت می‌گوید که عشق قدرتی است که پادشاهی و اصالت خانوادگی را از صاحبانش می‌رباید و آن‌ها را از وابستگی به جاه و نسب آزاد می‌کند.

شرح

من بارها گفته‌ام و باز هم تأکید می‌کنم که مثنوی، کتابی‌ست که از درون، حقایق را برای ما مکشوف می‌کند. این بیت در ادامهٔ سخن مولانا می‌آید و ما را با چهره‌ای از عشق آشنا می‌کند که بسیاری از آن غافل‌اند. ما غالباً گمان می‌کنیم عشق صرفاً یک تجربهٔ شیرین و نوازشگر است؛ حال آنکه مولانا چهرهٔ دیگر آن را، چهرهٔ بی‌رحم و بی‌مبالاتش را، پیش روی ما می‌گذارد.

عشق، «منّ اخیر» است، آن وزن نهایی که کشتی وجود آدمی را به سرانجام می‌رساند و غرق می‌کند. کشتی وجود ما از ابتدا با بار خودخواهی‌ها و تعلقات متعددی پر شده است، اما این عشق است که با آمدنش، نقطهٔ پایانی بر این باربری می‌گذارد و آدمی را در دریای خویش فانی می‌سازد. پادشاهی و تبار، از بزرگترین مظاهر تعلق خاطر و خودبینی هستند. فرد با پادشاهی‌اش، حس می‌کند «کسی» است؛ با تبار و خاندانش، خویش را به اصالت و قدرتی متصل می‌بیند. اما عشق، بی‌اعتنا به همهٔ این مقامات و مرتبه‌ها، می‌آید و آن‌ها را «می‌بُرد». یعنی چه؟ یعنی این تعلقات را از وجود انسان جدا می‌کند و او را از قید آن‌ها آزاد می‌سازد.

عشق «لاابالی» است؛ یعنی بی‌پروا، بی‌مبالات، و بی‌اعتنا به هرگونه مقام و مرتبت و شهرت و نام. عشق نمی‌پرسد تو کیستی، پادشاهی یا رعیت، شیخ بزرگی یا گدایی خوار. بلکه می‌آید تا این خودخواهی‌ها و خودبینی‌ها را خرد کند و از میان بردارد. مولانا در دفتر پنجم، داستان شیخ محمد سررزی را می‌آورد که چگونه عشق به او فرمان داد تا شیخی و ولایت را رها کند و گدایی پیشه سازد. این‌ها قصه‌هایی‌اند از تهی کردنِ خود از تعلقاتِ نفسانی و اجتماعی. عطار نیز در تذکرةالاولیاء داستان خواجه حسن را روایت می‌کند که چگونه برای شکستن خودبینی‌اش، ناچار شد نجس‌ترین چیزها را بر سر نهد و در بازار بگردد. این‌ها نشان می‌دهند که عشق، چهره‌ای خشن و بی‌رحمانه دارد؛ «خونی» است، یعنی خون‌ریز است تا «بگریزد هر که بیرونی بود»؛ تا آنکه اهل نیست، از همان ابتدا راه را ترک کند و خود را خسته نکند.

این راز عشق است که با وجود آدمی چنان عجین می‌شود که او را دگرگون می‌کند، اما نه می‌توان ماهیتش را فهمید و نه می‌توان آن را بیان کرد. عارفان، «رازدانان»‌اند، نه حل‌کنندگان معما. راز گشودنی نیست، بلکه حقیقت و واقعیت وجود آدمی را تغییر می‌دهد. این تهی شدن از ملک و تبار، همان فرایندی است که آدمی را از خود آزاد ساخته و برای پر شدن از عشق آماده می‌کند. و در نهایت، با همهٔ این خشونت و بی‌رحمی، جان ما فدای چنین عشقی‌ست، همان‌طور که حافظ می‌گوید: «زیر شمشیر غمش رقص‌کنان باید رفت / کان که شد کشته او نیک سرانجام افتاد.»

نکات کلیدی

  • عشق «منّ اخیر» است؛ وزن نهایی که کشتی وجود آدمی را در دریای حقیقت غرق می‌کند.
  • عشق به پادشاهی، تبار و جاه، بی‌اعتناست و آن‌ها را از انسان می‌رباید تا او را آزاد سازد.
  • عشق «لاابالی» و «خونی» است؛ بی‌پروا و بی‌رحم عمل می‌کند تا خودبینی‌ها را خرد کند.
  • عشق در آغاز چهرهٔ خشن خود را نشان می‌دهد تا نااهلان را از راه بگریزاند.
  • عشق یک راز است؛ ماهیت آن قابل فهم یا بیان نیست، بلکه فقط از طریق تجربهٔ درونی درک و دگرگون‌کننده است.
  • تسلیم شدن به تیغ عشق، با همهٔ خشونت و بی‌رحمی‌اش، نهایت نیک‌فرجامی و آزادی است.

Sources: d6-s89 · 00:28:24 d6-s89 · 00:35:18 d6-s89 · 00:47:11

❋

به زبانِ تو — ภาษาของคุณ · AI

❋

บทสนทนา — ถามเกี่ยวกับบทกลอนนี้ — ตอบจากมัษนาวี พร้อมอ้างอิงทุกบทกลอน

บทสนทนาของคุณจะอยู่บนอุปกรณ์นี้ เว้นแต่คุณจะแบ่งปัน

สิ่งที่ผู้อ่านถาม

ยังไม่มีคำถามที่แบ่งปัน — คำถามของคุณอาจเป็นคำถามแรก