อ่าน› Daftar 6› เรื่องราวของอิมรูอุลก็อยส์ ผู้เป็นกษัตริย์แห่งอาหรับและมีความงามอันยิ่งใหญ่ เป็นยูซุฟในยุคสมัยของท่าน และหญิงชาวอาหรับต่างก็หลงใหลในท่านเหมือนซุไลคอ และท่านเป็นกวีผู้รจนาบทกวี “จงหยุดเพื่อเราร่ำไห้รำลึกถึงผู้เป็นที่รักและที่พำนัก” เมื่อหญิงทุกคนแสวงหาท่านด้วยชีวิต เป็นที่น่าแปลกใจว่าบทกวีและความคร่ำครวญของท่านเป็นเพื่ออะไร นอกเสียจากว่าท่านรู้ว่าทั้งหมดเหล่านี้เป็นเพียงภาพลักษณ์ที่ถูกวาดลงบนกระดานดิน ในที่สุดอิมรูอุลก็อยส์ก็ประสบกับสภาวะที่ท่านหนีออกจากอาณาจักรและลูกชายในเวลากลางคืน โดยซ่อนตัวอยู่ในเสื้อคลุม และเดินทางจากอาณาจักรหนึ่งไปยังอีกอาณาจักรหนึ่ง เพื่อแสวงหาผู้ที่บริสุทธิ์จากอาณาจักร “พระองค์ทรงเลือกผู้ที่พระองค์ประสงค์ด้วยความเมตตาของพระองค์” และอื่น ๆ› โคลงคู่ 4043

M6:4043 — آنک نشناسد نقاب از روی یار / عابد الشمس است دست از وی بدار

آنک نشناسد نقاب از روی یارعابد الشمس است دست از وی بدار
✦ แสดงผลโคลงคู่นี้เป็นไทย

M6:4043

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — จากบทบรรยายมัษนวีที่บันทึกไว้ของเขา

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: آن کس که نتواند نقاب را از چهرهٔ یار بازشناسد، آفتاب‌پرست است؛ از او دوری کن. معنا: این بیت هشدار می‌دهد که کسی که نتواند میان حجاب‌های جهان (مانند خورشید) و حقیقت پنهان‌شده پشت آنها تمایز قائل شود، گرفتار پرستش صورت‌ها شده و از معشوق حقیقی غافل مانده است.

شرح

من بارها این نکته را از مولانا آموخته‌ام و به شما نیز گفته‌ام که گاهی یک کار، برتر از هزار کار است؛ یک حضور، قیمتی‌تر از صد فعالیت. این بیت نیز از همین معنا پرده برمی‌دارد. مولانا می‌فرماید برای عاشق راستین، آفتاب روزش، خودِ معشوق اوست. او آفتاب دیگری نمی‌شناسد. این آفتابی که در فلک می‌بینیم، صرفاً نقاب و حجابی است بر چهرهٔ آن معشوق راستین. کسی که نفهمد که این آفتاب، حجابِ یک آفتابِ دیگر است، آنگاه مبتلا به پرستش همین آفتاب ظاهری خواهد شد و در چشم مولانا، عابدالشمس است؛ یعنی آفتاب‌پرست. او آفتاب واقعی را نمی‌پرستد، بلکه بت‌پرست و صورت‌پرست است. شرط سلوک این است که آدمی مفتون صورت‌های کاذب و معشوق‌های دروغین نشود. تمام این جهان، نقاب و حجاب و ماسکی است که بر چهرهٔ حضرت حق کشیده شده. من تعبیر دیگری نیز آورده‌ام و آن این است که این جهان، دستکشی است که خداوند به دست کرده است. باد می‌وزد، طوفان می‌آید، سیل جاری می‌شود، آفتاب می‌تابد؛ در همه‌جا، خداوند است که می‌وزد، می‌تابد، می‌آید. ما او را مستقیم نمی‌بینیم؛ دستکش او را می‌بینیم. عارفان و پیامبران آمده‌اند تا به ما همین را بگویند: «دستکش را دیدی، دستی را هم که در اوست ببین. صورت را دیدی، معنایی را هم که در اوست ببین. اسم را دیدی، مُسَمّی را هم ببین. انگشت من را دیدی که به طرف ماه اشاره می‌کند، ماه را ببین، نه انگشت را.» عارف واصل کسی است که این اسباب و وسائط، این دستکش‌ها و ماسک‌ها را بدرد و سوراخ کند و ماورای آن را بنگرد. این چشم، چشم خدابین و وحدت‌بین است که پشت کثرت‌ها، یک وحدت را می‌بیند. همه جا یک نفر نشسته و کار می‌کند. درست شبیه اینکه وقتی من می‌بینم، این منم که می‌بینم؛ وقتی می‌شنوم، این منم که می‌شنوم. اینها افعال یک موجود واحد است. اگر ندانیم که آن هوش و روحی که پشت این‌ها نشسته چیست، واقعاً فقط کثرت‌ها را می‌بینیم و از وحدت غافل می‌مانیم. جهان، چشم و گوش و دست و پای خداوند است و اوست که همه را به حرکت وا می‌دارد. این بیت ادامه می‌دهد که «روز او و روزی عاشق همو، دل همو، دلسوزی عاشق همو.» برای عاشق، روز همان معشوق است و روزی‌اش نیز همان معشوق. او با نام معشوق سیر می‌شود و گرمی می‌گیرد. دل او نیز خودِ معشوق است. سنایی چه نیکو گفته: «ده بود آن نه دل که اندر وی گاو و خر گنجد و ضیاع و عقار.» دلی که جایگاه دلبر نباشد، دل نیست؛ طویله است، گاراژ است. دل آن است که دلبر در او باشد، جایگاه نزول خداوند. چنین دلی را باید از اغیار و آلودگی‌ها پاکیزه داشت. دلسوزی عاشق نیز برای معشوق است و جز او، هیچ چیز دیگری اهمیت ندارد.

نکات کلیدی

  • جهان صورت‌ها، نقاب و حجابی است بر چهرهٔ حقیقت مطلق؛ نباید به ظواهر فریفته شد.
  • آفتاب‌پرستی (عابدالشمس بودن) نماد پرستش صورت و غفلت از معنای پنهان است.
  • عارف واصل کسی است که توانایی دیدن دست پنهان در پس دستکشِ جهان را دارد؛ چشم وحدت‌بین او کثرت را در وحدت می‌بیند.
  • برای عاشق راستین، هر آنچه هست، از روز و روزی گرفته تا دل و دلسوزی، جملگی معشوق است و جز او هیچ چیز اهمیت ندارد.
  • دل حقیقی، جایگاه حضور دلبر است و باید از هر آنچه غیر اوست پاکیزه نگه داشته شود.

Sources: d6-s90 · 00:43:45 d6-s90 · 00:44:55 d6-s90 · 00:47:55

❋

به زبانِ تو — ภาษาของคุณ · AI

❋

บทสนทนา — ถามเกี่ยวกับบทกลอนนี้ — ตอบจากมัษนาวี พร้อมอ้างอิงทุกบทกลอน

บทสนทนาของคุณจะอยู่บนอุปกรณ์นี้ เว้นแต่คุณจะแบ่งปัน

สิ่งที่ผู้อ่านถาม

ยังไม่มีคำถามที่แบ่งปัน — คำถามของคุณอาจเป็นคำถามแรก