อ่าน Daftar 6 ชายผู้นั้นกลับมาด้วยความสุข ความปรารถนาสำเร็จ และขอบคุณอัลลอฮ์ ก้มกราบ และประหลาดใจในสัญญาณอันน่าอัศจรรย์ของอัลลอฮ์ และการปรากฏของคำอรรถาธิบายในแบบที่ปัญญาและความเข้าใจใด ๆ ก็ไม่สามารถเข้าถึงได้ โคลงคู่ 4367

M6:4367 — زوترش بردار آویزید کو / عیسی است از دست ما تخلیط‌جو

زوترش بردار آویزید کوعیسی است از دست ما تخلیط‌جو
✦ แสดงผลโคลงคู่นี้เป็นไทย

M6:4367

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — จากบทบรรยายมัษนวีที่บันทึกไว้ของเขา

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: گفتند: «او را زود به دار آویزید! این همان عیسی است که قصد فتنه‌گری و برهم زدن کار ما را دارد.» معنا: این بیت، روایت مأموران و دشمنان عیسی را بیان می‌کند که با وجود انکار فردی که به جای عیسی دستگیر شده، بر اعدام او اصرار می‌ورزند و او را به جرم فتنه‌گری «عیسای تخلیط‌جو» می‌خوانند.

شرح

این بیت از آن صحنه‌های دراماتیک و پُرمغزی است که مولانا برای تبیین یکی از عمیق‌ترین و لطیف‌ترین آموزه‌های خود، یعنی «لطف خفی» الهی، به کار می‌گیرد. در نگاه مولانا و مکتب او، جهان نه بر اساس یک جبر کور، که بر مدار اراده و حکمت پنهان الهی می‌چرخد. خداوند، بهترین چاره‌گر است، و همان‌گونه که در قرآن کریم می‌خوانیم: «وَمَكَروا وَمَكَرَ اللَّهُ ۖ وَاللَّهُ خَيرُ الماكِرينَ»؛ دشمنان طرح می‌ریزند و خدا نیز تدبیر می‌کند، و خداوند بهترین تدبیرکنندگان است.

در این حکایت، امیر (که در روایات به پیلاطس اشاره دارد) به تحریک یهودیان، مأموران را برای دستگیری و به صلیب کشیدن عیسی می‌فرستد. عیسی در خانه‌ای پنهان می‌شود. اما آنچه رخ می‌دهد، نه آن است که دشمنان می‌خواهند. به باور مولانا، مطابق روایت قرآنی و اسلامی، خداوند فردی دیگر را شبیه عیسی می‌گرداند و او به جای عیسی دستگیر می‌شود. مولانا این را به زیبایی بیان می‌کند که عیسی در همان خانه «تاجدار» می‌شود، یعنی به آسمان‌ها عروج می‌کند و به مقام عزت می‌رسد. در مقابل، آن فردِ شبیه‌شده، «تاج دار» می‌شود، یعنی به بالای دار می‌رود و به صلیب کشیده می‌شود.

در این بیت، شاهد آن لحظهٔ اوجیم که فرد شبیه‌شده بر بالای دار فریاد می‌زند: «هی میاویزید، من عیسی نی‌ام / من امیرم بر جهودان خوش‌پی‌ام!» او قسم می‌خورد که عیسی نیست و از خود یهودیان است. اما دشمنان، که چشمانشان از کینه و مکر کور شده است، گوش به این سخنان نمی‌دهند. آنان با قاطعیت و خشم فریاد می‌زنند که «زوترش بر دار آویزید کو / عیسی است از دست ما تخلیط‌جو!» یعنی این مرد کسی جز عیسی نیست، همان فتنه‌گر و مخل نظم که به دنبال برهم زدن امور ماست، و باید فوراً اعدام شود.

مهم‌ترین نکته اینجاست: آنچه دشمنان به قصد ذلیل کردن و نابودی عیسی انجام می‌دهند، در نهایت به عزت و عروج او می‌انجامد. نیت بد آن‌ها، به واسطه لطف خفی الهی، بدل به امر نیک می‌شود. این درسی است عمیق: گاهی ظاهری‌ترین بدی‌ها، بزرگترین هدایا را در باطن خویش پنهان دارند. گمراهی و ضلالت ظاهری، می‌تواند مقدمهٔ رشد و سود معنوی باشد؛ گناهِ با توبه مقرون، می‌تواند دروازهٔ کرامتی شود که هرگز نصیب بی‌گناهان نمی‌گردد. این است جلوه‌ای از آن «لطف خفی» که پادزهر را در دل زهر می‌نشاند و در پس هر قهر، لطفی پنهان می‌دارد. این همان معنای حکمت‌آمیز است که از چشم عادی پنهان می‌ماند، اما برای عارفان گشوده و پیداست. در این جهان، هیچ نیکوکاری از بیم لغزش نباید ایمن باشد و هیچ خطا‌کاری نیز نباید از امیدِ مغفرت و تغییر، ناامید شود.

نکات کلیدی

  • قصد بد دشمنان به اراده الهی به خیر و عزت تبدیل می‌شود؛ آنچه ظاهرش قهر است، باطنش لطف است.
  • ماجرای دستگیری و به صلیب کشیده شدن عیسی (بر اساس روایت اسلامی) نمونه‌ای بارز از «لطف خفی» الهی است.
  • ظواهر می‌توانند فریبنده باشند؛ بلاهای ظاهری گاهی نعمت‌های پنهان الهی‌اند.
  • اعمال شریرانه اغلب ناخواسته به هدفی والاتر و خیر در طرح کیهانی خدمت می‌کنند.
  • خداوند، بهترین چاره‌گر است که نقشه‌های بد را علیه برگزیدگانش به تعالی و ارتقای آنان بدل می‌کند.
  • هیچ نیکوکاری از بیم لغزش ایمن نباشد و هیچ خطا‌کاری نیز نباید از امیدِ مغفرت ناامید شود.

Sources: d6-s96 · 22:00:00 d6-s96 · 22:16:30 d6-s96 · 23:16:30 d6-s96 · 23:30:00

به زبانِ تو — ภาษาของคุณ · AI

บทสนทนา — ถามเกี่ยวกับบทกลอนนี้ — ตอบจากมัษนาวี พร้อมอ้างอิงทุกบทกลอน

บทสนทนาของคุณจะอยู่บนอุปกรณ์นี้ เว้นแต่คุณจะแบ่งปัน

สิ่งที่ผู้อ่านถาม

ยังไม่มีคำถามที่แบ่งปัน — คำถามของคุณอาจเป็นคำถามแรก