อ่าน Daftar 6 การโต้แย้งระหว่างนกกับนายพรานในเรื่องการบำเพ็ญพรต และในความหมายของการบำเพ็ญพรตที่มุสตาฟา (ขอความสันติสุขจงมีแด่ท่าน) ห้ามประชาชาติของท่านว่า 'ไม่มีการบำเพ็ญพรตในศาสนาอิสลาม' โคลงคู่ 491

M6:491 — از برای حفظ و یاری و نبرد / بر ره ناآمن آید شیرمرد

از برای حفظ و یاری و نبردبر ره ناآمن آید شیرمرد
✦ แสดงผลโคลงคู่นี้เป็นไทย

M6:491

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — จากบทบรรยายมัษนวีที่บันทึกไว้ของเขา

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: شیرمرد برای محافظت و یاری‌رسانی و ستیز، گام در راهی می‌نهد که امن نیست. معنا: این بیت می‌گوید که مردان شجاع و باهمت، از بیم خطر نمی‌گریزند؛ بلکه برای یاری رساندن و برقراری امنیت، خود را به دل راه‌های ناامن و پرخطر می‌زنند.

شرح

من این بیت را، که از زبان مرغ در پاسخ به صیادِ فریبکارِ قصه‌ی صیاد و مرغ می‌آید، تجسمی روشن از جهاد اصغر و اکبر، هر دو، و روح فعال و مسئولیت‌پذیر انسان می‌دانم. صیاد می‌خواست با فریب، مرغ را به خلوت و انزوا بکشاند، با این استدلال که معاشرت با کلوخ‌صفتان و مرده‌خویانِ دنیاپرست عین رهبانیت است و باید از چنین جمعی گریخت. اما مرغ، استدلال خود صیاد را بر او برمی‌گرداند. می‌گوید اگر در راه سلوک و زندگی، چنین رهزنانی هستند که آفت می‌رسانند و راه را ناامن می‌کنند، پس دقیقاً وظیفه‌ی "شیرمرد" است که وارد صحنه شود و راه را از لوث وجود این مفسدان پاک کند.

این بیت، دعوتی است به حضور مسئولانه در عالم، نه گریز از آن. "شیرمرد" کسی نیست که از دشواری‌ها بگریزد و خود را در غار و کوه پنهان کند؛ بلکه کسی است که برای "حفظ و یاری و نبرد" به دل "ره ناآمن" می‌آید. این "نبرد" صرفاً جنگ مسلحانه نیست، بلکه هرگونه مبارزه برای پاکسازی مسیر هدایت از موانع است؛ خواه موانع فکری، خواه موانع اخلاقی، خواه موانع اجتماعی. "عرق مردی" تنها زمانی پدیدار می‌شود که انسان در مواجهه با دشمنان و رهزنان، خود را بیازماید. "مسافر" باید همراه "اعدا" شود تا "مردی" او آشکار گردد.

مولانا در اینجا تمایز ظریفی میان رهبانیت مذموم و کناره‌گیریِ "شیرمردانه" ایجاد می‌کند. رهبانیت مذموم، گریزی از مسئولیت است. اما حضور "شیرمرد" برای "نبرد"، خود اوج تعهد و مسئولیت است. او برای دیگران راه را امن می‌کند. این همان روحیه‌ای است که پیامبر اسلام را "نبی سیف"، پیامبر شمشیر، معرفی می‌کند. این تعبیر که پیامبر برای "جنگ و شکوه" مبعوث شده و دین عیسی بر "غار و کوه" استوار است، از نظر من تفاوتی در شریعت است، نه در اصول دین. یعنی نحوه برپایی عدالت و مبارزه با ظلم در شرایع مختلف، متفاوت بوده است. "سیف" در اینجا نماد اقتدار و قدرت برای برقراری نظم و دفع شر است، نه صرفاً خونریزی. اسلام، در یکی از معانی مهم خود، تسلیم به همین نظم عادلانه است؛ یعنی "تسلیم قدرت حاکمیت شدن و علیه این حاکمیت قیام نکردن، توطئه نکردن و به اصطلاح امروز شهروند بودن." این بدان معنا نیست که مردم به اجبار ایمان بیاورند، که "ایمان" امری قلبی است، بلکه یعنی "نظم" را بپذیرند تا فضای امنی برای رشد معنوی فراهم آید.

این بیت، در واقع، دعوت به "جهاد" به معنای وسیع کلمه است: جهاد با نفس برای پالایش درون، و جهاد با محیط برای اصلاح بیرون. "شیرمرد" کسی است که این دو جهاد را در هم می‌آمیزد و می‌داند که راه سلوک بی‌مبارزه میسر نیست. او نه از "ره ناآمن" می‌گریزد و نه در برابر رهزنان منفعل می‌ماند، بلکه خود را سپر راه می‌کند تا دیگران به سلامت بگذرند. این، نقطه‌ی مقابل "انزواطلبی" صرف است که صیادِ مکار ترویج می‌کرد.

نکات کلیدی

  • مردان واقعی، از راه‌های پرخطر نمی‌گریزند؛ برای حفظ و یاری دیگران به میدان می‌آیند.
  • مبارزه با فساد و ناامنی، وظیفه‌ای "شیرمردانه" است برای پاکسازی مسیر هدایت.
  • این بیت بر حضور فعال و مسئولانه در جامعه، در مقابل انزواطلبی منفی، تأکید می‌کند.
  • جهاد نه تنها جنگ مسلحانه، بلکه هرگونه تلاش برای اصلاح محیط و دفع موانع معنوی است.
  • "مردی" و شجاعت واقعی، در مواجهه با مشکلات و رهزنانِ راه، آشکار می‌شود.

Sources: d6-s11 · 04:27:00 d6-s11 · 04:45:59 d6-s11 · 03:05:05

به زبانِ تو — ภาษาของคุณ · AI

บทสนทนา — ถามเกี่ยวกับบทกลอนนี้ — ตอบจากมัษนาวี พร้อมอ้างอิงทุกบทกลอน

บทสนทนาของคุณจะอยู่บนอุปกรณ์นี้ เว้นแต่คุณจะแบ่งปัน

สิ่งที่ผู้อ่านถาม

ยังไม่มีคำถามที่แบ่งปัน — คำถามของคุณอาจเป็นคำถามแรก