M6:926 — چونک کلیات پیش او چو گوست / سخره و سجده کن چوگان اوست

مولانا در این بخش از مثنوی، پس از توصیف حرکت افلاک، خورشید، ماه و ستارگان به امر الهی، به یک نتیجه‌گیری کلی می‌رسد. او تمام پدیده‌های بزرگ و «کلیات» عالم هستی را به «گوی» تشبیه می‌کند که در میدان تقدیر الهی، با ضربات «چوگان» اراده‌ی او به هر سو که بخواهد رانده می‌شود.

تصویر گوی و چوگان، تصویری آشنا در ادبیات عرفانی فارسی برای نمایش جبر و اختیار است. گوی هیچ اختیاری از خود ندارد و تمام حرکتش تابع ضربه‌ی چوگان‌باز است. مولانا با این تصویر، قدرت مطلق و حاکمیت بی‌چون‌وچرای خداوند بر کل کائنات را به نمایش می‌گذارد. عبارت «سخره و سجده‌کن» نیز همین معنای تسلیم و انقیاد کامل را تقویت می‌کند. تمام موجودات، چه بخواهند و چه نخواهند (سخره)، و چه از روی آگاهی و عبادت (سجده‌کن)، در نهایت تابع فرمان او هستند.

این بیت مقدمه‌ای است برای بیت بعدی که در آن، مولانا این حقیقت کیهانی را به انسانِ جزئی یادآوری می‌کند: «تو که یک جزوی دلا زین صدهزار / چون نباشی پیش حکمش بی‌قرار». یعنی اگر کل عالم چنین تسلیم است، تو که ذره‌ای کوچک در این مجموعه هستی، چگونه می‌توانی در برابر حکم او آرام و قرار داشته باشی و سرکشی کنی؟