Magbasa› Daftar 1› Ang Pagtuturo ng Vizier sa Hari ng Panlilinlang› Taludtod 345
M1:345 — شاه گفتش: پس بگو تَدبیر چیست؟ / چارهٔ آن مَکر و آن تَزْویر چیست؟
M1:345
شرحِ سروش — mula sa kanyang mga naka-record na panayam sa Masnavi
این متن بر پایهٔ سخنرانیهای ضبطشدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.
ترجمه و معنا
ترجمه به فارسی روان: شاه به او گفت: «پس بگو چاره چیست؟ راه دفع آن مکر و آن تزویر چه میتواند باشد؟»
معنا: پادشاه از وزیر گبرش میپرسد که برای مقابله با مکر و پنهانکاری مسیحیان چه تدبیری اندیشیده است تا بتواند ریشه دین آنها را، چه آشکار و چه پنهان، از میان بردارد.
شرح
این بیت در ادامهٔ گفتگوی شاه با وزیر گبر میآید، پس از آنکه وزیر به شاه میگوید که ایمان قلبی را نمیتوان با کشتن از میان برداشت؛ «دین ندارد بوی مشک و عود نیست». شاه که با این پنهانکاری مسیحیان به شدت خشمگین شده، از وزیر چاره میخواهد: «پس بگو تدبیر چیست؟ / چارهٔ آن مکر و آن تزویر چیست؟»
نکتهٔ مهم در اینجا مفهوم «مکر» است. مکر، آنچنان که مولانا در اینجا به کار میبرد و من هم بارها تأکید کردهام، معنای منفی مطلق ندارد. ریشهٔ این واژه با کلماتی چون «دیوایس» (دستگاه) و حتی «دِوِل» (شیطان) از یک خانواده است؛ به معنای توانایی انجام کاری با شیوههای پیچیده و غیرمستقیم. مکر لزوماً بد نیست، بلکه میتواند زیرکی و توانایی به کارگیری تدابیر پیچیده برای رسیدن به مقصود باشد؛ مقصود اگر خیر باشد، مکر نیز خیر است.
من این را از مولانا آموختهام. خود مولانا، به شکلی شگفتانگیز، همین تعبیر «مکر» را در وصف شمس تبریزی به کار میبرد. وقتی شمس پس از غیبت بازمیگردد و مولانا در شور و شوق او غزلی میسراید، به یارانش گوشزد میکند: «اگر او به وعده گوید که دم دگر بیایم / همه وعده مکر باشد، بفریبد او شما را». و ادامه میدهد: «دم سخت گرم دارد که به جادوی و افسون / بزند گره بر آب و ببندد او هوا را». این مکر شمس، توانایی او در افسونگری و سخنرانیِ چرب و نرمی بود که میتوانست حقیقت را به شیوهای پنهان و پیچیده به دلها بنشاند. پس مکر میتواند ابزاری برای رساندن به حقیقت نیز باشد.
در داستان ما، مکر وزیر گبر البته از آن جنس مکر الهی و معنوی نیست. این یک مکر زمینی و سیاسی است. او در پی تدبیری است تا این «پنهانههای» ایمان را آشکار کند و شاه نیز دقیقاً همین را از او میخواهد. پادشاه میگوید: چاره چیست که «تا نماند در جهان نصرانهای / نی هویدا دین و نی پنهانهای». او نمیخواهد هیچ اثری از این دین، چه به صورت آشکار و چه به صورت پنهان، باقی بماند. این بیت، زمینه را برای پیشنهاد مکارانه و ظالمانه وزیر فراهم میکند که در بیتهای بعدی شاهد آن خواهیم بود؛ پیشنهادی که او را به ظاهر مجروح و تبعید میکند تا بتواند از دور به اهداف شوم خود دست یابد.
نکات کلیدی
- «مکر» در لغت به معنای بهکارگیری تدابیر پیچیده است و لزوماً بار منفی ندارد.
- مولانا خود «مکر» را در وصف شمس تبریزی به کار میبرد تا توانایی او در افسونگری معنوی را نشان دهد.
- شمس با «دم سخت گرم» خود میتوانست «گره بر آب» بزند و مخاطبان را به شیوهای غیرمستقیم جذب کند.
- در این بیت، پادشاه به دنبال «تدبیر» و «چارهای» برای از بین بردن مکر زمینیِ مسیحیان است.
- پادشاه میخواهد هیچ اثری از دین مسیحی، چه آشکار و چه پنهان، باقی نماند.
Sources: d1-s29 · 44:43:00 d1-s29 · 49:16:00
This text was reconstructed from Dr. Abdolkarim Soroush's recorded Masnavi lectures. It has not been reviewed and approved by him.
Translation & meaning
Translation: The King said to him: "Then tell me, what is the plan? What is the remedy for that deceit and that trickery?"
Meaning: The king asks his Zoroastrian minister what strategy he has devised to counter the Christians' hidden faith and apparent deceit, aiming to eradicate their religion, whether overt or covert.
Explanation
This verse comes in the continuation of the king's dialogue with the Zoroastrian minister, after the minister explains to the king that inner faith cannot be eradicated by killing, stating: "Faith has no scent of musk or oud." The king, greatly angered by this concealment of faith by the Christians, demands a solution from his minister: "Then tell me, what is the plan? / What is the remedy for that deceit and that trickery?"
The crucial point here is the concept of makr (deceit, cunning, stratagem). Makr, as Rumi uses it here and as I have often emphasized, does not carry an exclusively negative connotation. The root of this word is related to terms like 'device' and even 'devil,' signifying the ability to accomplish something through complex and indirect methods. Makr is not necessarily evil; rather, it can denote shrewdness and the capacity to employ intricate strategies to achieve a goal. If the objective is good, then the makr too is good.
I have learned this from Rumi himself. Rumi, quite remarkably, uses this very term makr to describe Shams Tabrizi. When Shams returns after his absence, and Rumi composes a ghazal in his fervor, he cautions his companions: "If he promises to return in another breath, / All promises are makr, he will deceive you." And he continues: "He has a very warm breath that, with magic and enchantment, / Will tie a knot on water and bind the air." Shams's makr was his enchanting ability and his smooth, captivating speech that could subtly and complexly convey truth to hearts. Thus, makr can also be a tool for delivering truth.
In our story, the makr of the Zoroastrian minister is certainly not of that divine and spiritual kind. This is an earthly and political makr. He is seeking a tadbir (plan) to expose these "hidden ones" of faith, and the king is precisely demanding this from him. The king says: What is the remedy "so that no Christian remains in the world, / neither with overt religion nor hidden faith." He desires no trace of this religion to remain, whether manifest or concealed. This verse sets the stage for the minister's cunning and oppressive proposal, which we will witness in the subsequent verses; a proposal that ostensibly injures and exiles him, allowing him to achieve his nefarious goals from a distance.
Key takeaways
- The term
makr(deceit/cunning) denotes the use of complex strategies and is not inherently negative. - Rumi himself applied
makrto Shams Tabrizi, highlighting Shams's spiritual enchantment. - Shams's 'very warm breath' could 'tie knots on water,' drawing people in through indirect means.
- In this verse, the king seeks a
tadbir(plan/remedy) to counter the worldly cunning of the Christians. - The king's aim is to eradicate all traces of Christianity, whether overt or covert.
Sources: d1-s29 · 44:43:00 d1-s29 · 49:16:00
به زبانِ تو — Iyong wika · AI
El rey pregunta a su ministro zoroastriano qué estrategia ha ideado para contrarrestar la fe oculta y el aparente engaño de los cristianos, con el fin de erradicar su religión por completo.
Este verso continúa el diálogo entre el rey y su ministro zoroastriano (gabr), justo después de que el ministro le explicara que la fe interior no puede ser eliminada con la matanza, pues «la fe no tiene el aroma del almizcle o del áloe».
El punto crucial aquí es el concepto de makr (مَکر), que se traduce como ardid, astucia o estratagema. Tal como Rumi lo utiliza, y como el Dr. Soroush subraya, makr no tiene una connotación exclusivamente negativa. La raíz de la palabra se relaciona con la idea de un «dispositivo» o un método complejo e indirecto para lograr algo. No es necesariamente malvado; puede denotar sagacidad. Si el objetivo es bueno, el makr también lo es.
Rumi, de manera notable, utiliza este mismo término para describir a su maestro, Shams de Tabriz. Habla del makr de Shams como su habilidad para encantar y su discurso cautivador, capaz de sembrar la verdad en los corazones de forma sutil y compleja. Así, el makr puede ser una herramienta para conducir a la verdad.
Sin embargo, en nuestra historia, el makr del ministro no es de esta índole divina o espiritual. Es un makr terrenal y político. El rey, frustrado por la fe oculta de los cristianos, le exige un tadbir (تَدبیر), un plan o remedio, para contrarrestar su «engaño». El objetivo del rey es la aniquilación total, que «no quede en el mundo ningún cristiano, ni con religión manifiesta ni con fe oculta». Este verso prepara el terreno para la propuesta astuta y cruel del ministro, que se desarrollará en los versos siguientes.
- تَدبیر
- Plan, estrategia, remedio, medida. Se refiere a una solución pensada y deliberada para un problema.
- مَکر
- Ardid, astucia, estratagema, engaño. En el contexto de Rumi, no siempre es negativo; puede significar una táctica o plan complejo e indirecto.
- تَزْویر
- Engaño, fraude, hipocresía, falsificación. Una palabra con una connotación más fuertemente negativa que 'makr', que implica deliberadamente hacer que algo falso parezca verdadero.
国王问他的祆教大臣,他想出了什么策略来对付基督徒的伪装和隐藏的信仰,以求将他们的宗教连根拔除,无论其公开或隐秘。
这句诗出自国王与他的祆教大臣之间的一段对话。此前,大臣已向国王点明,内在的信仰无法通过杀戮来根除,因为“信仰没有麝香或沉香的气味”。国王对基督徒这种隐藏信仰的做法大为恼火,于是向大臣寻求对策:“那么,讲讲你的计策,/ 对付那诡计与欺瞒,有何良方?”
这里的关键在于“诡计”(مکر, makr)一词的理解。如鲁米在此处所用,以及苏鲁什博士(Dr. Soroush)多次强调的,“诡计”并非一个绝对负面的词。它的词根意为通过复杂、间接的方式达成某事的能力。诡计本身不必然是邪恶的;它也可以指为达到某一目标而运用的谋略与智慧。若目标为善,则诡计亦为善。
鲁米本人曾以一种令人惊叹的方式,用同一个词“诡计”来形容他的精神导师沙姆斯·大不里士(Shams Tabrizi)。当沙姆斯一度离去后又归来时,鲁米在狂喜中写下颂歌,并提醒同伴们:“若他许诺说,‘我片刻即回’,/ 一切许诺皆为‘诡计’,他会迷惑你们。”鲁米接着写道:“他气息灼热,能以魔法咒语,/ 在水上打结,将空气缚住。”沙姆斯的“诡计”,是他那令人心醉神迷的能力,是他那圆融动听的言辞,能以一种隐秘而复杂的方式将真理植入人心。因此,“诡计”也可以是通达真理的工具。
在我们这个故事中,祆教大臣的“诡计”当然不属于那种神圣或精神层面的谋略,而是一种世俗的、政治性的阴谋。他寻求的是一种揭露这些“隐藏”信仰的计策,而国王所要的也正是这个。国王的目标是“让世上再无一个基督徒,/ 无论其信仰是公开还是隐秘”。他希望彻底抹除这个宗教的一切痕迹。这句诗为大臣接下来将提出的那个狡诈而残忍的建议铺平了道路——一个让他自己表面上受刑并被流放,实则为了从远处实现其险恶目标的阴谋。
- تَدبیر
- 计策,策略,方案。指经过深思熟虑的计划。
- مَکر
- 诡计,计谋,谋略。在鲁米的语境中,该词是中性的,指为达到目的而采取的复杂、间接手段,其善恶取决于目的本身。
- تَزْویر
- 欺瞒,伪装,欺骗。与“مکر”相比,此词更偏向于负面的欺诈和虚饰。
پادشاه از وزیر گبر خود میپرسد که برای مقابله با مکر و پنهانکاری مسیحیان چه تدبیری اندیشیده است تا بتواند ریشهٔ دین آنها را، چه آشکار و چه پنهان، از میان بردارد.
این بیت در ادامهٔ گفتگوی شاه با وزیر گبر میآید، پس از آنکه وزیر به شاه میگوید که ایمان قلبی را نمیتوان با کشتن از میان برداشت؛ «دین ندارد بوی مشک و عود نیست». شاه که از این پنهانکاری مسیحیان خشمگین شده، از وزیر چاره میخواهد: «پس بگو تدبیر چیست؟ / چارهٔ آن مکر و آن تزویر چیست؟»
نکتهٔ کلیدی در اینجا مفهوم «مکر» است. مکر، آنچنان که مولانا در اینجا به کار میبرد، معنای مطلقاً منفی ندارد. ریشهٔ این واژه به معنای توانایی انجام کاری با شیوههای پیچیده و غیرمستقیم است. مکر لزوماً بد نیست، بلکه میتواند زیرکی و توانایی بهکارگیری تدابیر پیچیده برای رسیدن به مقصود باشد؛ اگر مقصود خیر باشد، مکر نیز خیر است.
مولانا خود این تعبیر «مکر» را به شکلی شگفتانگیز در وصف شمس تبریزی به کار میبرد. وقتی شمس پس از غیبت بازمیگردد، مولانا به یارانش گوشزد میکند: «اگر او به وعده گوید که دم دگر بیایم / همه وعده مکر باشد، بفریبد او شما را». این مکر شمس، توانایی او در افسونگری و سخنوری بود که میتوانست حقیقت را به شیوهای پنهان و پیچیده به دلها بنشاند. پس مکر میتواند ابزاری برای رساندن حقیقت نیز باشد.
در این داستان، مکر وزیر البته از جنس مکر الهی و معنوی نیست، بلکه یک مکر زمینی و سیاسی است. پادشاه در پی تدبیری است تا این ایمانهای پنهان را آشکار کند و ریشهکن سازد. او میخواهد «تا نمانَد در جهان نصرانیی / نی هویدا دین و نه پنهانیی». این بیت، زمینه را برای پیشنهاد مکارانه و ظالمانهٔ وزیر فراهم میکند که در بیتهای بعدی شرح داده خواهد شد.
- تدبیر
- چارهاندیشی، نقشه، راه حل
- مکر
- حیله، نیرنگ، نقشهٔ زیرکانه
- تزویر
- فریبکاری، دورویی، حیلهگری
يسأل الملك وزيره المجوسي عن الخطة التي أعدّها لمواجهة مكر النصارى وإخفائهم لعقيدتهم، بهدف استئصال دينهم سواء ما ظهر منه وما بطن.
يأتي هذا البيت في سياق حوار الملك مع وزيره المجوسي، وذلك بعد أن أوضح الوزير للملك أن القتل لا يمكن أن يزيل الإيمان القلبي؛ فـ«الدين ليس له رائحة كالمسك والعود». عندئذٍ يطلب الملك، الذي أثاره غضبًا شديدًا هذا الإخفاء من قبل النصارى، حلًا من وزيره قائلًا: «قُلْ إِذَنْ، مَا التَّدْبِيرُ؟ / وَمَا الْحِيلَةُ لِذَاكَ الْمَكْرِ وَالتَّزْوِيرِ؟».
النقطة الحاسمة هنا هي مفهوم «المكر». فالمكر، كما يستخدمه مولانا الرومي هنا، لا يحمل معنى سلبيًا محضًا. فأصل الكلمة يرتبط بمفاهيم مثل «الحيلة» أو «الخطة المعقدة»، ويعني القدرة على إنجاز أمر ما بأساليب غير مباشرة ومتشعبة. فالمكر ليس شرًا بالضرورة، بل قد يكون دهاءً وقدرة على توظيف تدابير معقدة لبلوغ غاية ما؛ فإن كانت الغاية خيرًا، كان المكر خيرًا.
وقد تعلمتُ هذا من مولانا الرومي نفسه، الذي استخدم بشكل مدهش نفس مصطلح «المكر» في وصف شمس التبريزي. فعندما عاد شمس بعد غيابه، وأنشد الرومي غزلية في شدة شوقه، حذّر أصحابه قائلًا: «إنْ وَعَدَكُم بِأَنَّهُ سَيَعُودُ بَعْدَ لَحْظَةٍ / فَكُلُّ وَعْدِهِ مَكْرٌ، إِنَّهُ يَخْدَعُكُمْ». ويتابع: «أَنْفَاسُهُ حَارَّةٌ جِدًّا، فَبِسِحْرِهِ وَتَعَاوِيذِهِ / يَعْقِدُ عُقْدَةً عَلَى الْمَاءِ وَيُقَيِّدُ الْهَوَاءَ». فمكر شمس هذا كان قدرته الساحرة وخطابه العذب الذي يستطيع من خلاله أن يغرس الحقيقة في القلوب بأسلوب خفي ومعقد. إذن، يمكن للمكر أن يكون أداة لإيصال الحقيقة.
أما في قصتنا هذه، فإن مكر الوزير المجوسي ليس من ذلك النوع الإلهي الروحاني، بل هو مكر دنيوي سياسي. إنه يبحث عن «تدبير» لكشف هؤلاء «المُستترين» بإيمانهم، والملك يطلب منه ذلك بالضبط. يقول الملك: ما الحيلة «كَيْ لَا يَبْقَى فِي الْعَالَمِ نَصْرَانِيٌّ / لَا بِدِينٍ جَلِيٍّ وَلَا بِدِينٍ خَفِيٍّ». فهو يريد ألا يبقى أي أثر لهذا الدين، لا ظاهرًا ولا باطنًا. يمهد هذا البيت للاقتراح الماكر والظالم الذي سيقدمه الوزير، والذي سنشهده في الأبيات التالية؛ اقتراح يجعله يبدو مجروحًا ومنفيًا، ليتمكن من تحقيق أهدافه الشريرة عن بعد.
- تَدبیر
- خطة، حيلة، تدبير للأمر.
- چاره
- حل، علاج، مخرج.
- مَکر
- خداع، حيلة، تدبير خفي. قد يكون إيجابيًا أو سلبيًا حسب السياق.
- تَزْویر
- تزييف، تزوير، خداع وتمويه.
Talakayan — Magtanong tungkol sa beyt na ito — sasagutin mula sa Masnavi, bawat taludtod ay tutukuyin
Ang iyong usapan ay mananatili sa device na ito maliban kung ibabahagi mo.
Mga itinanong ng mambabasa0
Wala pang naibabahaging tanong — ang sa iyo ay maaaring maging una.