Magbasa Daftar 1 Ang sinabi ni Amir al-Mu'minin Ali (nawa'y parangalan ng Diyos ang kanyang mukha) sa kanyang kasama, Taludtod 3992

M1:3992 — تو ترازوی احدخو بوده‌ای / بل زبانهٔ هر ترازو بوده‌ای

تو ترازوی احدخو بوده‌ایبل زبانهٔ هر ترازو بوده‌ای
✦ I-render ang beyt na ito sa Filipino

M1:3992

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — mula sa kanyang mga naka-record na panayam sa Masnavi

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: تو ترازویی بوده‌ای که خوی خداوند یکتا را دارد؛ بلکه خودِ زبانه‌ٔ هر ترازویی بوده‌ای. معنا: این بیت بیان می‌دارد که امام علی (ع) در عدالت و بی‌طرفی، تجلی‌گاه صفات الهی است و معیار و ملاک نهایی برای سنجش حق و باطل در هر امر و کاری به شمار می‌رود.

شرح

این بیت، از زبان مولانا در خطاب به امام علی (ع) و در خلال داستانی از جنگ خندق نقل می‌شود. حقیقت این است که مولانا، در این ابیات، خود از ضمیرش با علی سخن می‌گوید. من این بیت را شاه‌بیتی در شناخت شخصیت علی می‌دانم؛ نه تنها شخصیت علی، که معرفت‌شناسی مولانا از یک انسان کامل را نیز برملا می‌سازد. مولانا می‌گوید که علی «ترازوی احدخو» بود. «احد» از اسما و صفات خاص خداوند است که بر وحدانیت و بی‌همتایی او دلالت دارد. وقتی ترازویی «احدخو» باشد، یعنی از جنس عدل الهی است، از جنس آن بی‌طرفی مطلق که تنها در ساحت الوهی یافت می‌شود. چنین ترازویی هرگز به سمتی نمی‌لغزد، هرگز در سنجش خطا نمی‌کند، و هیچ عامل بیرونی نمی‌تواند آن را از معیار الهی‌اش منحرف کند. این ترازو از جنس خودِ حق است، نه صرفاً ابزاری برای سنجش آن.

اما مولانا به این حد بسنده نمی‌کند و فراتر می‌رود: «بل زبانهٔ هر ترازو بوده‌ای». زبانهٔ ترازو، آن شاخصه‌ی کوچکی است که حرکتش، به محض برقراری تعادل، قطع می‌شود و نشان از دقت و صحت سنجش دارد. اگر علی خود زبانه‌ی هر ترازویی باشد، یعنی نه فقط ترازوی الهی است، بلکه خود معیار و ملاک نهایی برای تعیین تعادل و حقیقت در هر ترازو و هر سنجه‌ای است. او نقطه‌ی ثقل و مرکزی است که همه‌چیز حول آن سنجیده می‌شود. به عبارت دیگر، علی تجسم مطلق عدالت و حقیقت است؛ او نه تنها عادل، که خودِ عدل است. او نه تنها حقیقت‌جو، که خودِ حقیقت است. این مقامی است که برای انسان‌ها تنها به شکل "خویِ احد" یا "تجلیِ احد" امکان‌پذیر است، چرا که احدیت مطلق تنها از آنِ خداوند است.

این بیت نشان می‌دهد که مولانا چگونه آیينه‌وار در مقابل شخصیت علی ایستاده و نور او را دریافت کرده و به دیگران منعکس ساخته است. او علی را نه فقط یک قهرمان شجاع و اهل مروت، بلکه مبدأ و منتهای عدالت و معرفت می‌بیند. علی از دید مولانا، آن نقطه‌ی مرجعی است که جویندگان حق برای رسیدن از «قشور» به «لباب»، باید به درگاهش روی آورند؛ راهی که از طریق "باب رحمت" او به بارگاه "ما له کفوا احد" می‌رسد.

نکات کلیدی

  • امام علی (ع) تجلی‌گاه عدل و بی‌طرفی مطلق الهی است.
  • او معیار و شاخص نهایی برای سنجش حق و باطل در هر امری است.
  • «احدخو» بودن نشان‌دهنده‌ی ارتباط علی با صفات خاص الهی است.
  • این بیت، علی را فراتر از یک قهرمان شجاع، به مثابه تجسم عدالت و حقیقت معرفی می‌کند.
  • مولانا در این ابیات، نه صرفاً روایتی تاریخی، که معرفت‌شناسی خود از انسان کامل را ارائه می‌دهد.

Sources: d1-s01 · 00:03:46 d1-s01 · 00:04:36 d1-s20 · 00:24:38

به زبانِ تو — Iyong wika · AI

Talakayan — Magtanong tungkol sa beyt na ito — sasagutin mula sa Masnavi, bawat taludtod ay tutukuyin

Ang iyong usapan ay mananatili sa device na ito maliban kung ibabahagi mo.

Mga itinanong ng mambabasa

Wala pang naibabahaging tanong — ang sa iyo ay maaaring maging una.