M1:480 — در یکی گفته کزین دو بَر گذر / بُت بود هر چه بگنجد در نظر

این بیت بخشی از داستان وزیر مسیحی است که با تحریف انجیل، آموزه‌هایی ضد و نقیض می‌ساخت تا پیروان را سردرگم کند. در ابیات پیشین، مولانا به دو دستور متضاد اشاره کرده بود: یکی می‌گفت «ناتوانی خود را نبین» و دیگری می‌گفت «توانایی خود را ببین». این بیت، راه سومی را پیش می‌کشد که ظاهراً از هر دو فراتر می‌رود.

این دستورالعمل جدید، که در ظاهر بسیار عمیق و عرفانی به نظر می‌رسد، می‌گوید که باید از هر دو دیدگاه (عجز و قدرت) عبور کرد. دلیلش این است که هر چیزی که در «نظر» یا دایرۀ ادراک و فهم انسانی بگنجد، یک «بت» است. «بت» در اینجا به معنای هر امر محدود و مخلوقی است که به‌جای خداوند، یعنی حقیقت نامحدود و مطلق، مورد توجه قرار گیرد. تمرکز بر حالت‌های نفسانی خود، چه احساس قدرت باشد و چه احساس ناتوانی، در نهایت پرداختن به «خود» و غفلت از «او» است. این یک اصل مهم در عرفان است که ذهن را از تعلق به پدیده‌ها و احوالات درونی آزاد می‌کند تا به حقیقتی ورای آن‌ها برسد.

اما مولانا این سخن عمیق را در دهان وزیری حیله‌گر قرار داده است تا نشان دهد که چگونه والاترین حقایق معنوی نیز می‌توانند ابزاری برای گمراهی شوند. هدف وزیر، هدایت نیست، بلکه ایجاد آشفتگی فکری است. او با طرح این پارادوکس‌ها، ایمان ساده و مستقیم پیروان را متزلزل می‌کند و آن‌ها را در یک سرگردانی فلسفی رها می‌سازد.