M5:1425 — آه از آن روزی که صدق صادقان / باز خواهد از تو سنگ امتحان

مولانا در ادامه‌ی داستان کنیزک و خاتون، به نقد مقلدان سطحی و مدعیان دروغینِ راه معنویت می‌پردازد. همان‌طور که خاتون فقط ظاهر عمل کنیزک را دید و از حقیقت آن (کدو) غافل ماند و هلاک شد، بسیاری نیز در راه عرفان و دین، تنها به ظواهر و صورت‌ها بسنده می‌کنند. آن‌ها جامه‌ی پشمینه‌ی صوفیان را می‌پوشند (صوف)، عصایی چون موسی به دست می‌گیرند یا دَم مسیحایی را تقلید می‌کنند، بی‌آنکه از حقیقت و صدق باطنی آن بزرگان بهره‌ای داشته باشند.

این بیت، نقطه‌ی اوج این هشدار است. «سنگ امتحان» استعاره‌ای است از محک و آزمون نهایی حقیقت. روزی خواهد رسید که صرفاً ادعا و ظاهرسازی کافی نیست و از این مدعیان، همان «صدق» و اصالتی خواسته می‌شود که در مردان راستین خدا وجود دارد. آن روز، روزی است که حقیقت از دروغ تمیز داده می‌شود و هر آنچه غیر از صداقت خالص باشد، رنگ می‌بازد و رسوایی به بار می‌آورد. این آزمون، تقلید را از تحقیق و صورت را از معنا جدا می‌کند و بهای گزاف نادانی و سطحی‌نگری را آشکار می‌سازد.