Magbasa Daftar 6 Parabula Taludtod 1786

M6:1786 — چون حشیشی پا به گل بر پشته‌ای / گرچه از باد هوس سرگشته‌ای

چون حشیشی پا به گل بر پشته‌ایگرچه از باد هوس سرگشته‌ای
✦ I-render ang beyt na ito sa Filipino

M6:1786

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — mula sa kanyang mga naka-record na panayam sa Masnavi

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: مانند گیاهی که ریشه‌اش در گلِ پشته‌ای فرو رفته است، گرچه از بادِ هوسِ خود سرگردان شده‌ای. معنا: این بیت حال کسی را توصیف می‌کند که گرچه در موقعیتی ثابت و زمینی قرار دارد، اما میل‌های درونی او را بی‌هدف به هر سو می‌کشاند و مانع از حرکت واقعی‌اش می‌شود.

شرح

این بیت، ادامه‌ی ملامت‌های تند و عمیق مولاناست خطاب به سالکانی که عمر دراز کرده و در «تنور روزگار» پخته نشده‌اند. من در سخنرانی‌هایم بارها گفته‌ام که مولانا اینجا از زبان قاضی (که خود اوست) به کسی می‌گوید که عمری را به «داد و داوری» دیدن گذرانده اما از «نادیدگان ناشی‌تر» است؛ یعنی خام و بی‌تجربه مانده.

تصویری که اینجا می‌آورد، فوق‌العاده گویاست: «چون حشیشی پا به گل بر پشته‌ای». حشیش، یعنی گیاهی معمولی، علفی که پایش در گل یک تپه یا پشته فرو رفته. این یعنی چه؟ یعنی تو در یک وضعیت ثابت، زمینی و شاید بی‌ارزش گیر کرده‌ای. ریشه دوانده‌ای، اما نه ریشه‌ای برای پرواز و اعتلا، بلکه برای درجا زدن. این نماد یک نوع «سکون ناخواسته» است؛ حالتی از ماندگاری اجباری در موقعیتی پایین‌مایه.

اما نکته اینجاست که این «پا به گل بودن» به معنای آرامش نیست. نیم‌مصراع دوم بلافاصله آن را تصحیح می‌کند: «گرچه از باد هوس سرگشته‌ای». یعنی در عین حال که پایت در گِل فرو رفته و تکان نمی‌خوری، «باد هوس» تو را به هر سو می‌کشاند. درونت آشفته است، سرگردان و بی‌هدف. این تصویر یک تناقض درونی را نشان می‌دهد: ظاهراً ثبات داری، اما باطناً بی‌قرار و گرفتار کشش‌های هوس‌آلود. نه پیش می‌روی، نه به آرامش می‌رسی. نه مثل درخت ریشه‌داری که در خاک مستقر است و به آسمان می‌کشد، و نه مثل پرنده‌ای که سبک‌روح در آسمان سیر می‌کند. بلکه گیر کرده‌ای، ثابت در یک وضعیت پست، اما بی‌ثبات در اراده و هدف.

مولانا این را به حال قوم موسی در «تیه» تشبیه می‌کند؛ قومی که چهل سال در بیابان سرگردان ماندند، نه به مقصد رسیدند و نه آرام گرفتند. چرا؟ چون «عشق آن گوساله» را رها نمی‌کردند؛ یعنی دل در گرو تمایلات پست دنیوی و نفسانی داشتند. این بیت هشدار است به ما که مبادا عمری را در همین سرگشتگی و درجا زدن، «پا به گل بر پشته‌ای» بمانیم و از باد هوس‌ها به هر سو کشیده شویم، بی‌آنکه به سوی مقصد اصلی روانه گردیم. پختگی و معرفت، حاصل ترک این «عشق گوساله» و رهایی از سرگشتگی هوس است.

نکات کلیدی

  • بیت تصویری از "سکون ناخواسته" و "بی‌ثباتی درونی" ارائه می‌دهد: فردی که ریشه در خاک دارد اما مقهور هوس‌هاست.
  • این ملامت مولانا خطاب به کسانی است که عمری را گذرانده‌اند اما از نظر روحی و معنوی پخته نشده‌اند.
  • "پا به گل بودن" نماد درجا زدن در وضعیتی پست است، در حالی که "سرگشتگی از باد هوس" نشانه‌ی تشتت درونی و فقدان اراده است.
  • بیت اشاره‌ای است به داستان قوم موسی در "تیه" که به خاطر دلبستگی به "گوساله" (نماد دنیاپرستی) از پیشرفت بازماندند.
  • مولانا تاکید می‌کند که پختگی و حرکت معنوی، مستلزم رهایی از تمایلات نفسانی و یافتن مقصد حقیقی است.

Sources: d6-s39 · 02:01:13 d6-s39 · 02:07:37 d6-s39 · 02:08:52 d6-s39 · 02:26:37

به زبانِ تو — Iyong wika · AI

Talakayan — Magtanong tungkol sa beyt na ito — sasagutin mula sa Masnavi, bawat taludtod ay tutukuyin

Ang iyong usapan ay mananatili sa device na ito maliban kung ibabahagi mo.

Mga itinanong ng mambabasa

Wala pang naibabahaging tanong — ang sa iyo ay maaaring maging una.