Magbasa Daftar 6 Ang Proklamasyon ni Syed Malik Tirmidh na 'Sinuman ang Pumunta sa Samarkand sa Loob ng Tatlo o Apat na Araw para sa Isang Partikular na Misyon ay Bibigyan Ko ng Balabal, Kabayo, Alipin, Babaeng Alipin, at Ganito Karaming Ginto.' Ang Narinig ng Palamuting Tao sa Baryo ang Balitang ito at Lumapit sa Hari na Nagsasabing 'Hindi ako makakalis.' Taludtod 2588

M6:2588 — تا از آن رخنه برون ناید بلا / غیر آن رخنه بسی دارد قضا

تا از آن رخنه برون ناید بلاغیر آن رخنه بسی دارد قضا
✦ I-render ang beyt na ito sa Filipino

M6:2588

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — mula sa kanyang mga naka-record na panayam sa Masnavi

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: تا مبادا بلایی از آن یک رخنه بیرون آید، قضا و تقدیر الهی رخنه‌های بسیاری غیر از آن رخنه دارد. معنا: این بیت هشداری است که بستن یک راهِ بلا با خشونت و ستم، راهی برای رخداد بلاهای دیگر می‌گشاید، زیرا تقدیر الهی از جهات مختلف بلا می‌فرستد.

شرح

در این بیت، مولانا از زبان یک دلقک یا درویش، خطاب به حاکمی ستمگر، نکته‌ای عمیق و حکیمانه را گوشزد می‌کند. حاکم به گمان اینکه این درویش، منشأ بلایی‌ست و برای دفع خطر، او را شکنجه می‌دهد تا «رخنه»ای را شناسایی و مسدود کند. اما درویش به او می‌فهماند که چنین شیوه‌ای راه به خطا می‌برد و نه تنها بلا را دفع نمی‌کند، بلکه اسباب بلایای جدید را فراهم می‌آورد.

من این بیت را در بستر گفت‌وگوهای مولانا دربارهٔ «شتاب در انتقام» و «عدم شتاب در ادب الهی» فهم می‌کنم. آنجا که مولانا تمایز می‌گذارد میان خشمِ برآمده از طبع و «شهوت کاذب» و حکمِ الهی که در آن تعجیل روا نیست. حاکم به دنبال «بستن» یک رخنهٔ ظاهری‌ست، با این تصور ساده‌انگارانه که اگر این یک خطر رفع شود، همه‌چیز به سامان می‌آید. اما جهان و تقدیر آن این‌چنین ساده نیست. در نگاه مولانا، قضا و قدر الهی، شبکه‌ای عظیم از ارتباطات و علل و معلولات است که با بستن یک مجرا از طریق ستم، نه تنها خطر را از میان نمی‌برد، بلکه رخنه‌های متعدد دیگری را خواهد گشود. چرا؟ چون خودِ ستم، منبعی جدید برای بلاست.

من بارها گفته‌ام که «چارهٔ دفع بلا نبود ستم / چاره احسان باشد و عفو و کرم». این دو بیت، تفسیری از همین حقیقت است. شما نمی‌توانید با ظلم و انتقام‌جویی، جهان را از بلا مصون بدارید. این کار، همچون «شهوت کاذب»ی است که آدمی را به عجله در خوردن و انتقام‌گیری وامی‌دارد؛ در حالی که «اشتهای صادق»، صبور و متأنی است. حاکمی که از سر خشم و مستی قدرت، بی‌درنگ دست به مجازات و انتقام می‌برد، از بیم آن است که اگر تأنی کند، خشمش فرونشیند و «ذوق انتقام» را از دست بدهد. تاریخ پُر است از نمونهٔ دیکتاتورهایی که در اوج غضب، فرزندان یا نزدیکان خود را کور کردند یا کشتند و بعدها در هوشیاری، پشیمانی بی‌فایده‌ای به سراغشان آمد.

پس، در حقیقت، درویش به حاکم می‌گوید: تو به گمانِ دفع بلا، بلا را با دست خودت می‌آفرینی. تو با بستن یک رخنه، که شاید اصلاً بلاخیز هم نباشد، تقدیر را برمی‌انگیزی تا از رخنه‌های بیشمار دیگرش بلا بفرستد. این یک درس حکومتداری‌ست؛ درسِ حلم، درسِ پرهیز از ستم و درسِ شناختِ کارکرد تقدیر الهی. جهان چنان پیچیده و درهم‌تنیده است که تنها با احسان و عفو و صدقه می‌توان «بلای جدید» را دفع کرد، نه با «سوختن درویش» و «کور کردن چشم حلم‌اندیش». این بیت، نهایت حکمت در تدبیر امور و نگاهی عمیق به علل و معلولات معنوی است.

نکات کلیدی

  • ستم و بی‌عدالتی، بلای جدید می‌آفریند، حتی اگر با نیت دفع بلای قدیمی انجام شود.
  • با بستن یک رخنهٔ بلا از طریق خشونت، رخنه‌های متعدد دیگری در قضا و تقدیر الهی گشوده می‌شود.
  • شتاب در انتقام، نشانهٔ خشم غریزی و «شهوت کاذب» است، نه حکمتی الهی.
  • راه دفع بلا، ستمگری نیست؛ بلکه احسان، عفو و کرم است.
  • جهان و تقدیر الهی چنان پیچیده است که با اقدامات جبری و یک‌بعدی، نمی‌توان آن را از شر مصون داشت.

Sources: d6-s58 · 01:01:22 d6-s58 · 01:03:06 d6-s58 · 01:08:29 d6-s59 · 00:03:07

به زبانِ تو — Iyong wika · AI

Talakayan — Magtanong tungkol sa beyt na ito — sasagutin mula sa Masnavi, bawat taludtod ay tutukuyin

Ang iyong usapan ay mananatili sa device na ito maliban kung ibabahagi mo.

Mga itinanong ng mambabasa

Wala pang naibabahaging tanong — ang sa iyo ay maaaring maging una.