Magbasa Daftar 6 Ang Kuwento ng Pagkakabit ng Daga sa Palaka at ang Pagtali sa Paa ng Dalawa ng Mahabang Sinulid, at ang Pagtaas ng Uwak sa Daga, at ang Pagkabitin ng Palaka, at ang Kanyang Pagdaing at Pagsisisi sa Pagkakabit sa Hindi Kanyang Uri at Hindi Pagsasama sa Kanyang Uri Taludtod 2659

M6:2659 — صرصری بر عاد قتالی شده / مر سلیمان را چو حمالی شده

صرصری بر عاد قتالی شدهمر سلیمان را چو حمالی شده
✦ I-render ang beyt na ito sa Filipino

M6:2659

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — mula sa kanyang mga naka-record na panayam sa Masnavi

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: همان بادی که بر قوم عاد مخرب و کشنده شد، برای سلیمان مانند باربر و حمال گشت. معنا: این بیت به دوگانه بودن قدرت نیروهای طبیعی اشاره دارد؛ اینکه چگونه باد صرصر، که عامل نابودی قوم عاد بود، تحت فرمان سلیمان نبی به ابزاری مطیع و خدمتکار بدل شد.

شرح

مولانا در این بیت به یک نکتهٔ بسیار مهم در باب نیروهای طبیعت و رابطهٔ آنها با انسان‌های برگزیده و پیامبران اشاره می‌کند؛ نکته‌ای که در قرآن کریم نیز به روشنی آمده است. من می‌خواهم اینجا قدری توقف کنم و این مسئله را برای شما روشن‌تر کنم.

از یک سو، باد صرصر را داریم، همان طوفان سهمگینی که به تعبیر قرآن، خداوند آن را هفت شب و هشت روز پیاپی بر قوم عاد مسلط کرد: «سَخَّرَهَا عَلَیْهِمْ سَبْعَ لَیَالٍ وَثَمَانِیَةَ أَیَّامٍ حُسُومًا فَتَرَی الْقَوْمَ فِیهَا صَرْعَیٰ کَأَنَّهُمْ أَعْجَازُ نَخْلٍ خَاوِیَةٍ» (حاقه، آیه 7). این طوفان ویرانگر، به مجازات سرپیچی قوم عاد از فرمان صالح پیامبر و کشتن ناقه او، زندگی آنان را در هم پیچید و بدن‌هایشان را چون تنه‌های پوسیدهٔ درخت خرما بر زمین افکند. این تصویری است از قدرت ویرانگر طبیعت، آنگاه که به فرمان الهی، نقشی قتالی و نابودکننده می‌یابد.

اما همین باد، با همین نیرو و عظمت، برای سلیمان نبی، نقشی کاملاً متفاوت ایفا می‌کند: «مر سلیمان را چو حمّالی شده». سلیمان، به فرمان خداوند، بر باد تسلط داشت و آن را به خدمت خود درآورده بود. اینجاست که مولانا به یک افسانهٔ تفسیری اشاره می‌کند که در قرآن به صراحت نیامده، اما در بسیاری از تفاسیر و روایات عرفانی دیده می‌شود؛ همان «قالیچهٔ سلیمان» که در تخیلات عامه، تختی عظیم و شناور بر باد بود. البته در قرآن صرفاً آمده که باد مسخر سلیمان بود، اما جزئیات قالیچه، با هزاران صندلی طلایی برای بزرگان و حتی دیوان و حیوانات، بیشتر شبیه به روایاتی است که بعدها در تفاسیر و کتب قصه راه یافته و از یک شهر متحرک بر باد سخن می‌گویند. مولانا به زیبایی این نیروی طبیعت را نه تنها «حمال» و باربر، بلکه «جاسوس» سلیمان نیز می‌خواند، که پنهانی سخنان افراد را می‌شنید و به گوش او می‌رساند.

این نکته‌ای بسیار عمیق است: یک نیروی واحد، در دو بستر متفاوت، دو کارکرد متضاد پیدا می‌کند. این همان قدرت مطلق خداوند است که می‌تواند یک پدیدهٔ طبیعی را هم مایهٔ قهر و هلاکت کند و هم مایهٔ لطف و خدمت. باد، خود از خویشتن هیچ اراده‌ای ندارد؛ او آینه‌ای است که فرمان الهی در آن منعکس می‌شود و هر جا که ارادهٔ خداوند قرار گیرد، باد نیز بدان سمت می‌وزد. و البته، این اراده را، انسان‌های کامل و پیامبران، به اذن الهی، می‌توانند به کار گیرند.

مولانا با این تمثیل، نه فقط به داستان‌های قرآنی اشاره می‌کند، بلکه به یک اصل کلی‌تر می‌رسد: جهان هستی، با تمام عناصرش، زبانی پنهان دارد که اولیاء و انبیاء آن را درمی‌یابند. همان‌طور که پیشتر هم گفتم، ارتباط فقط با زبان گفتاری نیست؛ وقتی دکمهٔ آسانسور را می‌زنید، یا خاک را می‌کنید، در واقع دارید با طبیعت حرف می‌زنید. پیامبران، این زبان را به نهایت خویش می‌دانند و می‌بینند که چگونه باد، هم پیام قهر الهی را برای عاد می‌برد، و هم پیام حکمت و سلطنت را برای سلیمان.

نکات کلیدی

  • قدرت طبیعت دوگانه است: می‌تواند ویرانگر باشد (مانند طوفان عاد) یا مسخر فرمان و خدمتگزار (مانند باد سلیمان).
  • تصرف پیامبران در طبیعت، نشانه‌ای از اراده و قدرت مطلق الهی است که از طریق انسان‌های کامل جلوه‌گر می‌شود.
  • مولانا در مثنوی از روایات قرآنی و همچنین افسانه‌ها و حکایات تفسیری رایج بهره می‌برد و میان آنها تمایز می‌نهد.
  • عناصر هستی دارای «زبان» خاص خود هستند که اولیاء الهی قادر به درک و تعامل با آن می‌باشند.

Sources: d6-s61 [1:07:01:00] d6-s61 [1:08:06:00] d6-s61 [1:09:17:00] d6-s61 [1:10:06:00]

به زبانِ تو — Iyong wika · AI

Talakayan — Magtanong tungkol sa beyt na ito — sasagutin mula sa Masnavi, bawat taludtod ay tutukuyin

Ang iyong usapan ay mananatili sa device na ito maliban kung ibabahagi mo.

Mga itinanong ng mambabasa

Wala pang naibabahaging tanong — ang sa iyo ay maaaring maging una.