Magbasa Daftar 6 Ang Kuwento ni Abdulghawth at ang Pagdukot sa Kanya ng mga Diwata, at ang Kanyang Paninirahan sa Loob ng Ilang Taon sa Gitna ng mga Diwata, at pagkatapos ng Ilang Taon, ang Kanyang Pagdating sa Lungsod at ang Kanyang Hindi Pagkilala sa Kanyang mga Anak dahil sa Kanyang Pagkabigo na Panoorin Sila Mula sa Mga Diwata Dahil sa Kanyang Pagkakapareho at Pagkakaisa sa Kanila Taludtod 2999

M6:2999 — طعمه‌جوی و خاین و ظلمت‌پرست / از پنیر و فستق و دوشاب مست

طعمه‌جوی و خاین و ظلمت‌پرستاز پنیر و فستق و دوشاب مست
✦ I-render ang beyt na ito sa Filipino

M6:2999

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — mula sa kanyang mga naka-record na panayam sa Masnavi

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: آن که پیِ طعمه‌های حقیر است، خیانت‌کار است و دوست‌دار تاریکی، از مستی پنیر و پسته و شیره (چون موش) از خود بی‌خود گشته است. معنا: این بیت خصلت‌های پست و حیوانی را توصیف می‌کند؛ کسانی که غرق در شهوات فرومایه و لذت‌های مادی‌اند، مانند موشی که اسیر پنیر و پسته و دوشاب است، به تاریکی و خیانت گرایش می‌یابند.

شرح

مولانا در این بیت، با زبانی تمثیلی اما دقیق، به توصیف خوی و سرشت فرومایه‌ای می‌پردازد که در انسان نیز امکان بروز دارد. این بیت بخشی از یک بحث کلان‌تر است که مولانا در آن به تمایز خصلت‌های علوی (مانند جبرئیل) و سفلی (مانند خر و موش) می‌پردازد. او نمی‌خواهد تنها به شرح حال موش بپردازد؛ بلکه هدفش ترسیم خوی "موش‌صفت" در آدمی است.

فردی که «طعمه‌جوی» است، یعنی همیشه در پی بهره‌برداری‌های کوچک و حقیر از هر موقعیتی است، فارغ از اینکه چه پیامدهایی دارد. او «خائن» است، زیرا وفاداری و تعهد در مقابل منافع حقیر دنیوی رنگ می‌بازد. و سرانجام، او «ظلمت‌پرست» است؛ نه تنها به تاریکی‌های مادی، بلکه به تاریکی‌های جهل و غفلت و نیستی متمایل می‌شود، زیرا این تاریکی‌ها بستر مناسبی برای پنهان کردن طعمه‌جویی و خیانت اوست.

این سه صفت، یعنی طعمه‌جویی، خیانت و ظلمت‌پرستی، همگی معلول یک چیزند: «از پنیر و فستق و دوشاب مست». پنیر، فستق (پسته) و دوشاب (شیره) در اینجا نماد لذت‌های حقیر و شهوات مادی هستند که انسان را از خود بی‌خود می‌کنند. این مستی، مستی شراب نیست، بلکه مستی غرق شدن در مطامع پست است که بصیرت را از فرد می‌گیرد و او را از مسیر حقیقت و شرافت منحرف می‌سازد. دقیقاً مانند موشی که با دیدن این خوراکی‌ها، از همه چیز غافل شده و تنها به دست آوردن آنها می‌اندیشد. این «مستی» همان چیزی است که انسان را از «سبک‌روحی» و پرواز جبرئیل‌وار دور می‌کند و به «آخور» می‌کشاند.

مولانا در پی این بیت، مثال "باز اشهب" را می‌آورد که خود تاییدی بر همین معناست. باز اشهب، شاهین سفید و نجیب، نمادی از انسان‌های دارای پتانسیل بلندپروازی و معرفت است. اما اگر همین باز اشهب، «خوی موش» یابد و به طعمه‌جویی و ظلمت‌پرستی آلوده شود، حتی موش‌ها نیز از او ننگ خواهند داشت. این بیانگر سقوط و انحطاطی است که در انتظار موجودی است که خوی اصلی و شریف خود را رها کرده و به خصلت‌های پست‌تر آلوده می‌شود.

این تحول خوی از شریف به پست، در قصه هاروت و ماروت نیز به وضوح دیده می‌شود، آنجا که فرشتگان به زمین می‌آیند و خوی بشری پیدا می‌کنند و دچار گناه می‌شوند. مهم نیست که جزئیات آن قصه چیست یا اختلاف مفسران در آن چقدر است؛ نکته‌ی اساسی برای مولانا این است که خوی و سرشت موجودات قابل تغییر است و آنچه باعث سقوط و حضیض می‌شود، روی آوردن به مطامع پست و دنیاپرستی است، همانند موشی که از پنیر و پسته مست و مدهوش است.

نکات کلیدی

  • بیت موش را نماد انسان‌های اسیر شهوات فرومایه و لذت‌های مادی معرفی می‌کند.
  • طعمه‌جویی، خیانت، و ظلمت‌پرستی خصلت‌هایی‌اند که از مستی لذات پست ناشی می‌شوند.
  • خوی و سرشت انسان (و هر موجودی) می‌تواند از شریف به پست دگرگون شود؛ این تحول، عامل سقوط و انحطاط است.
  • فرو رفتن در مطامع دنیوی، بصیرت را از بین می‌برد و انسان را از مسیر حقیقت منحرف می‌کند.
  • حتی موجودات نجیبی چون باز اشهب، اگر خوی موش بگیرند، به ورطه پستی درمی‌افتند.

Sources: d6-s67 · 01:00:56 d6-s67 · 01:02:20 d6-s67 · 01:03:02

به زبانِ تو — Iyong wika · AI

Talakayan — Magtanong tungkol sa beyt na ito — sasagutin mula sa Masnavi, bawat taludtod ay tutukuyin

Ang iyong usapan ay mananatili sa device na ito maliban kung ibabahagi mo.

Mga itinanong ng mambabasa

Wala pang naibabahaging tanong — ang sa iyo ay maaaring maging una.