Magbasa Daftar 6 Ang Kuwento ni Abdulghawth at ang Pagdukot sa Kanya ng mga Diwata, at ang Kanyang Paninirahan sa Loob ng Ilang Taon sa Gitna ng mga Diwata, at pagkatapos ng Ilang Taon, ang Kanyang Pagdating sa Lungsod at ang Kanyang Hindi Pagkilala sa Kanyang mga Anak dahil sa Kanyang Pagkabigo na Panoorin Sila Mula sa Mga Diwata Dahil sa Kanyang Pagkakapareho at Pagkakaisa sa Kanila Taludtod 3003

M6:3003 — لوح محفوظ از نظرشان دور شد / لوح ایشان ساحر و مسحور شد

لوح محفوظ از نظرشان دور شدلوح ایشان ساحر و مسحور شد
✦ I-render ang beyt na ito sa Filipino

M6:3003

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — mula sa kanyang mga naka-record na panayam sa Masnavi

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: لوح محفوظِ دانش حق از نظرشان دور شد؛ لوحِ وجود و بینش خودشان ساحر و مسحور گشت. معنا: این بیت دربارهٔ فرشتگانی است که پس از سقوط از مقام قدس الهی و آلوده شدن به مفاسد زمینی، دیگر حقیقت را آن‌گونه که بود نمی‌دیدند، بلکه گرفتار توهمات و جادوگری شدند.

شرح

این بیت، بخشی از داستان پررمز و راز هاروت و ماروت است که مولانا برای شرح عواقب تغییر خو و سرشت آورده است. ماجرای این دو فرشته، که در آیه ۱۰۲ سوره بقره قرآن هم به آن اشاره شده، از آن آیات غامض و پرابهام است که، به قول علامه طباطبایی، بیش از یک میلیون و دویست هزار وجه تفسیر بر آن رفته است؛ یعنی کلمه به کلمه آن در گذر تاریخ محل بحث و اختلاف بوده است. اما مولانا، همچون بسیاری از مفسران و صوفیان، از اسطورهٔ مشهورتر آن بهره می‌گیرد که می‌گوید این دو ملک، بر حال فساد آدمیان خرده گرفتند و خداوند برای آنکه به آن‌ها طعم شرایط بشری را بچشاند، ایشان را به زمین فرستاد. در زمین، در مواجهه با وسوسهٔ زنی به نام زهره، به گناه آلوده شدند و مقام خود را از دست دادند.

نکتهٔ کلیدی این بیت در کلمهٔ «لوح» است. «لوح محفوظ» اصطلاحی قرآنی است که به معنای کانون علم الهی است که همهٔ حقایق، مقدرات و علوم در آن ثبت شده است. مولانا و پیش از او بسیاری از عرفا، «لوح محفوظ»، «قلم»، و «عرش» را نه الواح و اقلام یا تخت‌های مادی، بلکه موجودات و فرشتگان عظیم‌القدر و واجد همهٔ علوم می‌دانند. این‌ها تعابیر استعاری برای حقایق ماورایی هستند که باید از معانی زمینی خود منسلخ شوند و به آن‌ها وجهی قدسی بخشیده شود. وقتی این فرشتگان در عالم قدس بودند، لوح محفوظ یعنی حقیقت عریان و محض، پیش چشمانشان بود؛ از هر خطا و تغییری مصون.

اما وقتی خویش تغییر کرد و به خوی زمینیان گراییدند، «لوح محفوظ از نظرشان دور شد». دیگر آن علم مطلق و حقیقت بی‌پرده برایشان آشکار نبود. و از آن بدتر، «لوح ایشان ساحر و مسحور شد». منظور از «لوح ایشان» در اینجا، آن ظرف وجودی و دستگاه ادراکی خود فرشتگان است. این لوح درونی، که زمانی آینهٔ تمام‌نمای لوح محفوظ بود، اکنون خود ساحری می‌کرد و مسحور می‌شد. یعنی گرفتار سحر و جادو، توهم و خیال، و عمل و عکس‌العمل‌های گمراه‌کننده شد. بینششان مخدوش شد، حقایق را وارونه می‌دیدند و خود در ورطهٔ فریبکاری و فریب‌خوردگی افتادند. این دقیقاً همان بلایی است که بر سر آدمی می‌آید وقتی از سرشت قدسی خود دور می‌شود و به دام آمال و شهوات دنیوی می‌افتد.

مولانا با این داستان می‌خواهد به ما بگوید که تغییر خو تا چه اندازه می‌تواند ماهیت وجودی ما را دگرگون کند. همان‌گونه که ایشان می‌فرماید، «موسی‌ای بر عرش و فرعونی مهان». فرشتگانی که زمانی موسی‌وار بر عرش علم الهی تکیه داشتند، با تغییر خو، به فرعونانی خوار و پست تبدیل شدند. این یعنی ظرفیت وجودی انسان و هر موجودی، از ملک تا آدمی، تابعی از خو و سرشت اوست. اگر خو تغییر کند، حتی دیدگاه به حقایق و توانایی ادراک و عمل نیز دگرگون می‌شود. این تحول را باید جدی گرفت؛ چراکه هر عملی، در نهایت، «لوح درون» ما را رقم می‌زند، یا آن را به سوی نور می‌کشاند یا به سوی سحر و مسحور شدن.

نکات کلیدی

  • تغییر خو و سرشت، حتی در فرشتگان نیز، می‌تواند به سقوط از بالاترین مقام قدسی منجر شود.
  • «لوح محفوظ» نه یک شیء مادی، بلکه موجودی عظیم و فرشته‌ای حامل علم مطلق الهی است.
  • دوری از حقایق الهی می‌تواند به این منجر شود که دستگاه ادراکی انسان خود تبدیل به منبع فریب و توهم شود.
  • فساد درونی موجب دگرگونی کامل بینش و عمل می‌شود؛ از موسی‌صفتی به فرعون‌صفتی نزول می‌یابد.
  • مولانا بر اهمیت اصلاح «خو» تأکید می‌کند، چرا که آن جوهر وجودی و سرنوشت ادراکی ما را می‌سازد.

Sources: d6-s67 · 01:03:02 d6-s67 · 01:04:48 d6-s67 · 01:08:30 d6-s67 · 01:10:09 d6-s67 · 01:11:32

به زبانِ تو — Iyong wika · AI

Talakayan — Magtanong tungkol sa beyt na ito — sasagutin mula sa Masnavi, bawat taludtod ay tutukuyin

Ang iyong usapan ay mananatili sa device na ito maliban kung ibabahagi mo.

Mga itinanong ng mambabasa

Wala pang naibabahaging tanong — ang sa iyo ay maaaring maging una.