Magbasa Daftar 6 Ang Pagkaalam ng Dayuhan sa Pagkamatay ng Gobernador at ang Kanyang Paghingi ng Kapatawaran mula sa Pag-asa sa Nilalang at Paghingi ng Tulong mula sa Kaloob ng Nilalang, at ang Kanyang Pag-alala sa mga Biyaya ng Diyos at ang Kanyang Pagsisisi sa Diyos mula sa Kanyang Kasalanan. Pagkatapos, 'Ang mga hindi naniniwala sa kanilang Panginoon ay nagtataglay ng iba.' Taludtod 3128

M6:3128 — او وثاقم داد و تو چرخ و زمین / در وثاقت او و صد چون او سمین

او وثاقم داد و تو چرخ و زمیندر وثاقت او و صد چون او سمین
✦ I-render ang beyt na ito sa Filipino

M6:3128

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — mula sa kanyang mga naka-record na panayam sa Masnavi

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: او به من خانه‌ای داد، اما تو خودْ چرخ و زمین را آفریدی. و در وثاقت تو، او و صدها چون او با تمام فربگی و بزرگی‌شان جای می‌گیرند. معنا: این بیت بر برتری بی‌پایان بخشش الهی بر عطایای انسانی تأکید دارد؛ جایی که بخشش‌های مخلوق در برابر عظمت هستی‌بخش خالق ناچیز می‌نماید. انسان در نهایت به خدا توکل می‌کند، نه به واسطه‌های متناهی.

شرح

این بیت، که از زبان مردی وامدار و حالا بصیرت‌یافته جاری می‌شود، اوج توحید افعالی و تفاوت بنیادین میان «بخشش مخلوق» و «عطای خالق» را به نمایش می‌گذارد. نکته اینجاست که عطایای انسانی، هرچند کریمانه باشد، در قیاس با فیض الهی، نه تنها ناچیز است بلکه خود آن بخشنده و بخشش او نیز محصول و ظهور همان فیض لایزال الهی است.

مولانا در این مقام، با یک مقایسه‌ی آشکار و صریح، تفاوت وثاق (خانه و مسکن) محدودِ یک انسان سخی و ثروتمند را با «چرخ و زمین» که آفریده‌ی خداوند است، گوشزد می‌کند. «چرخ و زمین» نمادی از کل کائنات و گستره‌ی بی‌انتهای هستی است که از بخشش و قدرت مطلق الهی برآمده. آنچه یک «خواجه» یا «انسان» می‌تواند ببخشد، در نهایت خانه‌ای محدود با چهار دیوار است؛ اما وثاق حقیقی، همان پهنه‌ی هستی است که خود خداوند آن را بنیان نهاده است.

اما این مقایسه به همین جا ختم نمی‌شود. مولانا با «در وثاقت او و صد چون او سمین» لایه‌ای عمیق‌تر را می‌گشاید. «وثاقت» در اینجا به معنی «امان و محافظت» یا «پناهگاه» الهی است. در پناه و قلمرو الهی، نه تنها آن خواجه‌ای که خانه بخشیده، بلکه صدها نفر مثل او، با تمام «سمین» (فربگی، بزرگی و اهمیت) وجودشان، در حقیقت مخلوق و تحت قیمومیت الهی‌اند و در قلمرو او جای می‌گیرند. این تعبیر، هرگونه توهم استقلال و اصالت بخشش‌های مخلوق را از بین می‌برد. هرچه مخلوق دارد، هر سخاوتی که می‌ورزد، هر رحمتی که می‌نماید، خود از جانب خداوند است؛ «آن سخا و رحم هم تو دادی‌اش».

این نگاه، با سوءفهم رایج از توکل در تضاد است. توکل راستین به معنای تعطیل اسباب و کنار گذاشتن کوشش نیست. بلکه به این معناست که حتی وقتی به اسباب (مثل کمک یک انسان) متوسل می‌شویم، بدانیم که آن اسباب نیز خودْ خلق و فعل خداوند هستند. «خدا تو همین مخلوقات نشسته است». پس هرگاه به مخلوقی رو می‌کنیم، در واقع رو به خالق کرده‌ایم، زیرا اوست که اسباب را قرار داده و توانایی و میل به یاری را در دل مخلوقات نشانده است. تکیه بر اسباب، مادامی که منشأ آن اسباب را حق بدانیم، عین توکل به خداست. این بیت، به ما می‌آموزد که چشم ظاهر را فراتر از پدیده‌ها ببینیم و به هستی‌بخش واقعی، یعنی ذات حق، بیندیشیم. بخشش‌های عالم، جملگی، مظاهر و جلوه‌های فیض مطلق اویند، نه اموری مستقل و خودبنیاد.

نکات کلیدی

  • بخشش‌های الهی از حیث کمیت و کیفیت بر عطایای انسانی برتری مطلق دارد.
  • آنچه انسان به انسان می‌دهد، در واقع از جانب خداست؛ زیرا صفت بخشندگی خود جلوه‌ای از صفات الهی است.
  • توکل راستین به خدا، تکیه بر «اسباب» را نفی نمی‌کند، بلکه اسباب را مجرای فیض الهی می‌داند.
  • مکان و پناهگاه حقیقی انسان، گستره بی‌نهایت هستی است که خالق آن را فراهم آورده، نه خانه‌های محدود بشری.
  • هر موجود و هر صفتی، حتی با فربگی و عظمت ظاهری، در قلمرو الهی ناچیز و وابسته است.

Sources: d6-s70 · 09:00:00 d6-s70 · 10:02:00 d6-s70 · 10:50:00 d6-s70 · 11:10:00

به زبانِ تو — Iyong wika · AI

Talakayan — Magtanong tungkol sa beyt na ito — sasagutin mula sa Masnavi, bawat taludtod ay tutukuyin

Ang iyong usapan ay mananatili sa device na ito maliban kung ibabahagi mo.

Mga itinanong ng mambabasa

Wala pang naibabahaging tanong — ang sa iyo ay maaaring maging una.