Magbasa Daftar 6 Ang Pamamahagi ng Tagapamagitan sa Buong Lungsod ng Tabriz, at ang Pagtitipon ng Kaunting Bagay, at ang Pagpunta ng Dayuhan sa Libingan ng Gobernador upang Bisitahin Ito at Sabi niya ang Kuwentong ito sa Kanyang Libingan bilang isang Panaghoy, atbp. Taludtod 3320

M6:3320 — عقل ما کو تا ببیند غرب و شرق / روح‌ها را می‌زند صد گونه برق

عقل ما کو تا ببیند غرب و شرقروح‌ها را می‌زند صد گونه برق
✦ I-render ang beyt na ito sa Filipino

M6:3320

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — mula sa kanyang mga naka-record na panayam sa Masnavi

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: کجا است عقل ما که بتواند روح‌ها را در هر کرانهٔ جهان ببیند؟ حال آنکه روح‌ها را صدها گونه برق الهی می‌زند. معنا: این بیت می‌گوید که عقل ما توانایی درک کامل گستره و تحولات روح‌ها در سراسر عالم را ندارد؛ روح‌ها پیوسته در معرض الهامات و بیداری‌های گوناگون الهی‌اند که عقل از درک آن عاجز است.

شرح

این بیت، با لحنی استفهامی و در عین حال قاطع، به ناتوانی عقل بشری در درک گستره و عمق تحولات روح‌ها اشاره دارد. آنچه مولانا در اینجا می‌گوید، به گمان من، نیازمند یک بازخوانی دقیق است؛ چرا که برخی شارحان، معنای آن را قدری وارونه فهمیده‌اند.

اول از همه، شیوهٔ خوانش بیت اهمیت دارد. مولانا می‌گوید: «عقل ما کو تا ببیند / در غرب و شرق روح‌ها را / که می‌زند صد گونه برق». اینگونه خوانش نشان می‌دهد که «غرب و شرق» نه مفعول فعل «ببیند»، بلکه قیدی برای محل حضور «روح‌ها» است. یعنی عقل ما کجاست که بتواند روح‌ها را، در هر سوی جهان، و با همهٔ گستردگی و تفاوت‌هایشان، مشاهده کند؟

دومین نکته، «برق» است. «روح‌ها را می‌زند صد گونه برق». این برق‌ها، اشارات و الهامات ناگهانی الهی‌اند؛ تجلیاتی که روح‌ها را به وجد می‌آورند، متحول می‌کنند و در مسیری تازه می‌افکنند. این برق‌ها، «صد گونه»اند، یعنی تنوع حیرت‌انگیزی دارند، به شمار و کیفیت تجربه‌های روحی انسان‌ها. عقل ما توانایی درک این همه تحول و تجلی را ندارد؛ چرا که خود محدود به صورت‌ها و قالب‌هاست، حال آنکه روح به عالم بی‌صورتی تعلق دارد.

عقل ما در اقیانوسی از «زبد» (کف) شنا می‌کند که همان عالم طبیعت و صورت‌هاست. این بحر طبیعت، جزر و مد دارد و عقل ما در این جزر و مد گرفتار است. اما روح، هنگامی که از این عالم بر می‌کَنَد و به اصل خویش باز می‌گردد، جزرش فرو می‌نشیند و «مدّ» آن، یعنی رفعت و بلندی‌اش، باقی می‌ماند. این مدّ باقی‌مانده، همان اتصال به بی‌صورتی و رهایی از قید غرب و شرق، و از قید فهم‌های ناقص عقل است. به قول توماس نِگل (Thomas Nagel) فیلسوف معاصر، که می‌کوشد برای فهم آگاهی، بنیانی فراتر از ماده جستجو کند، باید اذعان داشت که آگاهی و روح، واقعیتی بنیادی‌تر از صورت‌های مادی‌اند. این برق‌های الهی، روح را از این تعینات رها می‌سازند و عقل ما از درک این رهایی و این «مدّ باقی‌مانده» عاجز است.

نکات کلیدی

  • محدودیت عقل در درک گستره و عمق تحولات روحانی.
  • «برق‌ها» نمادی از الهامات و تجلیات متنوع الهی بر روح‌ها هستند.
  • روح به عالم بی‌صورتی تعلق دارد؛ عقل درگیر صورت‌هاست.
  • رستگاری روح در رهایی از جزر و مد عالم طبیعت و بقای مدّ روحانی است.
  • مولانا در این بیت به نقد نگاه‌های سطحی به پدیده‌های روحی می‌پردازد.

Sources: d6-s74 · 00:47:26 d6-s74 · 00:49:23

به زبانِ تو — Iyong wika · AI

Talakayan — Magtanong tungkol sa beyt na ito — sasagutin mula sa Masnavi, bawat taludtod ay tutukuyin

Ang iyong usapan ay mananatili sa device na ito maliban kung ibabahagi mo.

Mga itinanong ng mambabasa

Wala pang naibabahaging tanong — ang sa iyo ay maaaring maging una.