Magbasa Daftar 6 Ang Nakita ni Khwarazmshah (nawa'y kaawaan siya ng Diyos) sa Kanyang Prusisyon ng Isang Hindi Pangkaraniwang Kabayo, at ang Pagkabihag ng Puso ng Hari sa Kagandahan at Kasanayan ng Kabayo, at ang Pagpapababa ni Imad-ul-Mulk ng Interes ng Hari sa Kabayo, at ang Pagpili ng Hari sa Kanya sa Ibang Pagtingin, tulad ng sinabi ng Matalinong Tao (nawa'y kaawaan siya ng Diyos) sa Kanyang Ilahi-nameh: 'Kapag ang dila ng inggit ay nagiging mangangalakal, makakakita ka ng isang Yusuf mula sa isang piraso ng tela.' Dahil sa pagiging inggit ng mga kapatid na broker ni Yusuf, napakaraming kagandahan ang naitago sa puso ng mga mamimili at nagsimulang lumitaw na pangit, kaya't 'sila ay kabilang sa mga tumalikod dito.' Taludtod 3373

M6:3373 — هر دم ار صد جرم را شافع شدی / چشم سلطان را ازو شرم آمدی

هر دم ار صد جرم را شافع شدیچشم سلطان را ازو شرم آمدی
✦ I-render ang beyt na ito sa Filipino

M6:3373

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — mula sa kanyang mga naka-record na panayam sa Masnavi

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: اگر هر لحظه او برای صد گناه نیز شفاعت می‌کرد، سلطان از روی شرم و احترام در برابرش آن را می‌پذیرفت. معنا: این بیت بیانگر جایگاه رفیع و مقبولیت بی‌اندازهٔ وزیر (عمادالملک) نزد سلطان است، تا حدی که حتی برای گناهان متعدد نیز شفاعتش پذیرفته می‌شد.

شرح

این بیت در وصف وزیر عمادالملک آمده است، شخصیتی که مولانا در این حکایت، مراتب بلند او را نزد سلطان تشریح می‌کند. عمادالملک، با آنکه در مقام وزارت محبوس بود و شغل امارت برایش چون زندان می‌نمود، اما در باطن، مردی اهل فقر و خلت، یعنی دوستِ خدا و بی‌نیاز از تعلقات دنیایی بود. او دو کار اساسی در نزد شاه انجام می‌داد که او را از دیگران متمایز می‌ساخت: اولاً، همچون پدری مهربان، پیش سلطان از نیازمندان شفاعت می‌کرد و از ستم و خونریزی شاه می‌کاست؛ ثانیاً، بدی‌های بَدان را می‌پوشاند، همانند حلم الهی، و این خلق ساتر بودن، او را از آدمیان عادی که به فاش کردن عیوب دیگران می‌پردازند، جدا می‌کرد.

گاهی این وزیرِ عارف قصد ترک مقام و عزلت‌گزینی در کوه را داشت، اما سلطان با صد عجز و لابه او را از این کار بازمی‌داشت. مقبولیت و اعتماد سلطان به او چنان بود که حتی اگر عمادالملک برای صد گناه شفاعت می‌کرد، سلطان از روی شرم و احترامی که برای او قائل بود، شفاعتش را می‌پذیرفت. این نکته، اهمیت و اعتبار او را نزد پادشاه به خوبی نشان می‌دهد.

من در اینجا به یاد قصهٔ «توکله» در بوستان سعدی می‌افتم. آنجا نیز حاکمی قصد کناره‌گیری و عبادت داشت که وزیرش به او گفت: «عبادت به جز خدمت خلق نیست، به تسبیح و سجاده و دلق نیست.» این سخن، پیام عمیقی در خود دارد که مولانا نیز در اینجا با توصیف عمادالملک، به نوعی آن را تأیید می‌کند. یعنی، خودسازی و تهذیب نفس در عزلت، مقدمه‌ای است برای ورود به میان خلق و خدمت به آنان. چاه وقتی آب داد، باید دیگران را سیراب کند، نه اینکه فقط خودِ صاحب چاه از آن دلخوش باشد. پیامبران نیز قبل از رسالت در کوه و خلوت بودند، اما پس از بعثت، میان خلق آمدند و رسالتشان را به انجام رساندند.

بنابراین، مولانا در این داستان و در این بیت خاص، در واقع رأی و طریق عمادالملک را بیان می‌کند، اما ضمنی این پیام را می‌رساند که تصمیم سلطان برای منع کردن او از عزلت، تصمیم درستی بود. آنکه می‌تواند میوه دهد و دیگران را سیراب کند، نباید خود را از اجتماع و خدمت به مردم محروم سازد. این دیدگاه، در تقابل با نگاه صرفاً زاهدانه قرار می‌گیرد و بر حضور فعال و مؤثر در جهان برای «خدمت خلق» تأکید می‌ورزد، زیرا این نیز خود از بزرگترین مراتب عبادت است.

نکات کلیدی

  • فضیلت خدمت به خلق بر عزلت‌نشینی: استعدادهای معنوی باید برای خیر عمومی به کار روند.
  • شفاعت برای دیگران: نفوذ معنوی برای دفع ظلم و پوشاندن خطاها به کار می‌رود.
  • «ستر» و پوشاندن عیب دیگران: این صفتِ الهی، نشان از کرامت انسانی و تفاوت با اخلاق عامه است.
  • جایگاه رفیع «مردان حق» نزد سلاطین: معنویت، حتی بر قدرت سیاسی نیز تأثیر می‌گذارد و موجب شرم و احترام می‌شود.
  • عبادت واقعی: خدمت به مردم، خود بالاترین شکل عبادت و مسیر انبیا و اولیا پس از خودسازی است.

Sources: d6-s75 · 01:14:55 d6-s75 · 01:16:57 d6-s75 · 01:18:58 d6-s75 · 01:20:29

به زبانِ تو — Iyong wika · AI

Talakayan — Magtanong tungkol sa beyt na ito — sasagutin mula sa Masnavi, bawat taludtod ay tutukuyin

Ang iyong usapan ay mananatili sa device na ito maliban kung ibabahagi mo.

Mga itinanong ng mambabasa

Wala pang naibabahaging tanong — ang sa iyo ay maaaring maging una.