Magbasa Daftar 6 Ang Pagpaparusa kay Yusuf the Truthful (sumakanya nawa ang kapayapaan) sa Pagkakulong sa Loob ng Ilang Taon Dahil sa Paghingi ng Tulong sa Iba Maliban sa Diyos, at ang Kanyang Pagkasabing, 'Banggitin Mo Ako sa Iyong Panginoon,' kasama ang Pagpapaliwanag Dito Taludtod 3511

M6:3511 — زین سبب درخواست از حق مصطفی / زشت را هم زشت و حق را حق‌نما

زین سبب درخواست از حق مصطفیزشت را هم زشت و حق را حق‌نما
✦ I-render ang beyt na ito sa Filipino

M6:3511

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — mula sa kanyang mga naka-record na panayam sa Masnavi

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: پیامبر (ص) برای همین سبب از خداوند درخواست کرد که زشتی را به همان زشتی و حق را به همان حقانیت نشان دهد.

معنا: این بیت بیان می‌کند که چون خداوند قادر است حقایق را بپوشاند و دل‌ها را متحول کند، پیامبر اکرم از او خواست که حقایق را بدون پرده و چنان که هستند، به او بنمایاند تا دچار خطا و پشیمانی نشود.

شرح

من بارها در شرح مثنوی گفته‌ام که مولانا جهان را صحنهٔ اراده و فعل بی‌واسطهٔ حضرت حق می‌بیند. اوست که صحنه‌گردان عالم است و مکر او سرچشمهٔ همهٔ مکرهاست. این معنا از آیه‌ی شریفه‌ی «و مکروا و مکر الله و الله خیر الماکرین» به خوبی فهمیده می‌شود. این مکر، نه به معنای فریب‌کاری منفیِ بشری، بلکه به معنای قدرت مطلق الهی در تغییر دادن جلوه‌ی حقایق و بازی با پرده‌های ادراک است؛ آن را که قبض می‌دهد، دلش را می‌فشرد و آن را که بسط می‌دهد، سینه گشاده می‌کند. خداوند را «سحاره» می‌خواند که سحر حلال می‌کند و چشم دل را قبض و بسط می‌دهد.

در این بستر فکری، پیامبر اکرم (ص) دعای معروفی دارند که صوفیان همواره آن را نقل می‌کنند: «رب ارنا الاشیاء کما هی»؛ یعنی «خداوندا، اشیاء را چنان که هستند به ما بنمایان». بیت مورد بحث دقیقاً به همین درخواست اشاره دارد: «زین سبب درخواست از حق مصطفی / زشت را هم زشت و حق را حق‌نما». منظور از «زین سبب» همین قدرت الهی بر قبض و بسط چشم دل و سحر حلال است. پیامبر می‌داند که خداوند می‌تواند ماه را چون کابوس بنمایاند و قعر چاه را چون باغچه جلوه دهد. از این روست که برای هدایت کامل و عدم افتادن در دام خطا، طلب حقیقت‌نمایی محض می‌کند. این طلب، نه از سر سوءظن به خداوند، بلکه از سر علم به قدرت مطلق او و نیاز انسان به بینش بی‌پرده است تا در مسیر سلوک و زندگی دچار گمراهی نشود.

این درخواست برای این است که در پایان عمر، هنگام «ورق گرداندن» (اشاره به بیت بعدی: «تا به آخر چون بگردانی ورق / از پشیمانی نیفتم در قلق»)، انسان دچار پشیمانی و اضطراب نشود. اگر انسان حق را ناحق و زشت را زیبا ببیند، اعمالش نیز بر پایه‌ی خطاست و سرانجام این کژبینی، قلق و حسرت خواهد بود. پس این دعایی‌ست برای سلامت نفس و بینش، برای عاقبت به خیری در عمل و ادراک. مولانا این مسئله را به مسئله‌ی «هوا و هوس» پیوند می‌دهد. هوا و هوس، خود پرده‌ای‌ست بر چشم دل که نمی‌گذارد انسان حق را حق و زشت را زشت ببیند. پیامبر با این دعا، طلب رفع حجاب درونی و بیرونی را یکجا می‌کند.

نکات کلیدی

  • خداوند صحنه‌گردان مطلق عالم است و قدرت بی‌نظیری در پوشاندن و آشکار کردن حقایق دارد.
  • «مکر الهی» به معنای قدرت خداوند در تغییر جلوه‌ی حقایق است، نه فریب‌کاری منفی انسانی.
  • دعای پیامبر «رب ارنا الاشیاء کما هی»، طلب دیدن اشیاء آن‌چنان که هستند، بنیاد این بیت است.
  • هدف از این درخواست، رهایی از خطا و پشیمانی در پایان عمر و سلامت بینش در طول زندگی است.
  • هوا و هوس‌های انسانی، خود حجاب‌هایی هستند که مانع دیدن حقیقت می‌شوند، و دعا برای رفع این حجاب‌هاست.

Sources: d6-s77 · 29:24 d6-s77 · 44:50 d6-s77 · 52:45

به زبانِ تو — Iyong wika · AI

Talakayan — Magtanong tungkol sa beyt na ito — sasagutin mula sa Masnavi, bawat taludtod ay tutukuyin

Ang iyong usapan ay mananatili sa device na ito maliban kung ibabahagi mo.

Mga itinanong ng mambabasa

Wala pang naibabahaging tanong — ang sa iyo ay maaaring maging una.