Magbasa Daftar 6 Ang Pagpunta ng mga Anak ng Sultan, sa Batas na 'Ang Tao ay Gahaman sa Ipinagbabawal,' 'Nipakita kami ng aming pagsunod, ngunit ang iyong masamang ugali ay hindi marunong bumili ng alipin,' patungo sa ipinagbabawal na kuta. Tinapak-tapakan nila ang lahat ng payo at babala ng ama at nahulog sa balon ng kalamidad, at sinabi sa kanila ng mapanumbat na kaluluwa, 'Hindi ba dumating sa inyo ang tagapagbabala?' Sumagot sila, umiiyak at nagsisisi, 'Kung nakinig kami o umunawa, hindi kami kabilang sa mga naninirahan sa Impiyerno.' Taludtod 3720

M6:3720 — صورت نعمت بود شاکر شود / صورت مهلت بود صابر شود

صورت نعمت بود شاکر شودصورت مهلت بود صابر شود
✦ I-render ang beyt na ito sa Filipino

M6:3720

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — mula sa kanyang mga naka-record na panayam sa Masnavi

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: اگر (درون آدمی) صورت نعمت باشد، شاکر می‌شود؛ و اگر صورت مهلت باشد، صابر می‌گردد. معنا: این بیت بیانگر آن است که کردار و حالت درونی انسان، پاسخی مستقیم به شکل‌ها و شرایطی است که از عالم غیب بر او پدیدار می‌شود.

شرح

مولانا، در این پاره‌های گهربار مثنوی، پرده از حقیقتی برمی‌دارد که بنیاد ادراک ما از جهان و کنش‌های ما در آن است: تعامل دیالکتیکی «صورت» و «بی‌صورتی». من بارها گفته‌ام که مولانا خود را در تنگنای تمثیل و مثال می‌بیند؛ او می‌گوید: «مثال‌های من هیچگاه به قد و قامت ممثول نیستند»، اما گریزی هم از آن نیست، چرا که بدون مثال، فهم حقایق متعالی دشوار می‌شود. اینجاست که او به سراغ «صورت» می‌رود تا نیت و اندیشه را در قالب عمل، و عطا و مهلت را در قالب واکنش‌های روحی بنشاند.

در بیت «صنع بی‌صورت بکارد صورتی / تن بروید با حواس و آلتی»، خداوند را به مثابه «صانع بی‌صورت» می‌بیند که «صورت‌ها» را می‌کارد. این «صورت‌ها» هم می‌توانند اندیشه‌ها و انگیزه‌های درونی باشند، هم شرایط و عطاهای بیرونی. بیت مورد بحث ما، «صورت نعمت بود شاکر شود / صورت مهلت بود صابر شود»، نمونه‌ای درخشان از این قاعده است. مولانا در اینجا به ما نشان می‌دهد که چگونه وقتی «صورت نعمت» در درون یا بیرون آدمی پدیدار می‌شود، نتیجه آن شکرگزاری است. و هنگامی که «صورت مهلت» — که اغلب به معنای رخصت یا فرصتی است که خداوند می‌دهد، و گاهی به معنای آزمون و تأخیر در اجابت — رخ می‌نماید، محصول آن صبر و استقامت است.

من قبلاً اشاره کرده‌ام که مولانا در به‌کارگیری واژه «صورت» دقت فیلسوفانهٔ دقیقی ندارد و گاهی آن را به مثابه علت و گاهی به مثابه معلول به‌کار می‌برد؛ اما این گشودگی و عدم تصلب، خود راه را برای فهم گسترده‌تر باز می‌کند. اینجا «صورت» می‌تواند هم نیت و انگیزه‌ای باشد که در باطن فرد می‌نشیند و او را به شکر یا صبر وامی‌دارد، هم حالتی بیرونی که او را به آن حال وامی‌دارد. نکتهٔ محوری این است که این کنش‌ها، یعنی شاکر شدن یا صابر شدن، صرفاً واکنش‌هایی مکانیکی نیستند، بلکه ریشه در آن «صورت بی‌صورت» الهی دارند که در هستی ما کاشته شده‌اند. این همان «وحی حق» است که از ما واکنش‌هایی متناسب با حق را برمی‌انگیزد. اینگونه است که مولانا به ما می‌آموزد، هیچ کنشی بی‌ریشه نیست و ریشهٔ عمیق‌ترین کنش‌های ما در غیب و بی‌صورتی نهفته است.

نکات کلیدی

  • کنش‌های انسان بازتابی از «صورت‌های» غیبی است که در او کاشته می‌شود.
  • اگر صورتی از نعمت پدیدار شود، پاسخ فطری آن شکرگزاری است.
  • در برابر صورتی از مهلت و آزمون، روح آدمی به صبر و استقامت گرایش می‌یابد.
  • مولانا «صورت» را هم به معنای نیت و انگیزه درونی به کار می‌برد و هم به معنای شرایط و عطای بیرونی.
  • رفتارهای ما ریشه‌هایی عمیق در عالم بی‌صورت دارند که به واسطهٔ صورت‌ها نمودار می‌شوند.

Sources: d6-s83 · 11:36 d6-s83 · 13:21 d6-s83 · 16:29

به زبانِ تو — Iyong wika · AI

Talakayan — Magtanong tungkol sa beyt na ito — sasagutin mula sa Masnavi, bawat taludtod ay tutukuyin

Ang iyong usapan ay mananatili sa device na ito maliban kung ibabahagi mo.

Mga itinanong ng mambabasa

Wala pang naibabahaging tanong — ang sa iyo ay maaaring maging una.