Magbasa Daftar 6 Ang Pagpunta ng mga Anak ng Sultan, sa Batas na 'Ang Tao ay Gahaman sa Ipinagbabawal,' 'Nipakita kami ng aming pagsunod, ngunit ang iyong masamang ugali ay hindi marunong bumili ng alipin,' patungo sa ipinagbabawal na kuta. Tinapak-tapakan nila ang lahat ng payo at babala ng ama at nahulog sa balon ng kalamidad, at sinabi sa kanila ng mapanumbat na kaluluwa, 'Hindi ba dumating sa inyo ang tagapagbabala?' Sumagot sila, umiiyak at nagsisisi, 'Kung nakinig kami o umunawa, hindi kami kabilang sa mga naninirahan sa Impiyerno.' Taludtod 3734

M6:3734 — مدرسه و تعلیق و صورت‌های وی / چون به دانش متصل شد گشت طی

مدرسه و تعلیق و صورت‌های ویچون به دانش متصل شد گشت طی
✦ I-render ang beyt na ito sa Filipino

M6:3734

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — mula sa kanyang mga naka-record na panayam sa Masnavi

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: مدرسه و حاشیه‌نویسی‌ها و صورت‌های مرتبط با آن‌ها، چون به دانش (که بی‌صورت است) پیوند خوردند، کنار گذاشته شدند (و کارشان به پایان رسید). معنا: ابزار و اشکال ظاهری مانند مدرسه و حاشیه‌نویسی، تنها وسیله‌ای برای رسیدن به دانایی بی‌صورت‌اند؛ وقتی دانایی حاصل شد، آن صورت‌ها دیگر ضرورتی ندارند و کنار می‌روند.

شرح

مولانا در این بیت و ابیات پیش و پس از آن، در کار تفکیک میان «صورت» و «بی‌صورت» است و می‌کوشد نسبت آن دو را روشن کند. در نظام هستی‌شناسی مولوی، صورت‌ها همه بنده بی‌صورت‌اند؛ هم از بی‌صورت می‌آیند و هم به بی‌صورت باز می‌گردند. این یک قاعدهٔ کلی است که در سراسر مثنوی و حتی دیوان شمس بسط پیدا می‌کند.

در این بیت، مولانا «مدرسه» و «تعلیقات» (یا حاشیه‌نویسی‌ها) را مثال می‌زند. مدرسه با آن ساختمان و لوازم ظاهری‌اش—اتاق‌ها، میزها، و هر آنچه دیده می‌شود—یک «صورت» است. تعلیقات و پانویس‌ها نیز که برای روشن‌گری و شرح متون نوشته می‌شوند، همگی «صورت» دارند. این‌ها همه اشکال و ابزاری ظاهری هستند که برای مقصودی والاتر پدید آمده‌اند. آن مقصود والاتر چیست؟ «دانش» یا «دانایی».

دانایی به خودی خود صورتی ندارد. شما نمی‌توانید دانش را نقاشی کنید یا با حواس پنج‌گانه آن را ادراک کنید. دانش یک امر «بی‌صورت» است، یک کیفیت درونی و معنوی که با چشم و گوش و لمس دریافت نمی‌شود. مولانا می‌گوید تمام این صورت‌ها—مدرسه، تعلیق، استاد و کتاب—برای همین‌اند که شما را به آن بی‌صورت برسانند. "چون به دانش متصل شد گشت طی" یعنی وقتی به آن دانایی دست یافتید، دیگر آن صورت‌ها کار خود را کرده‌اند و می‌توانند "طی" شوند. طی شدن به معنای کنار گذاشته شدن و از میان رفتن است، چرا که دیگر نیازی به آن‌ها نیست. این همانند نردبانی است که پس از رسیدن به پشت‌بام، آن را برمی‌چینند؛ نردبان از ابتدا برای ماندن در حیاط ساخته نشده بود، بلکه برای صعود بود.

این حرکت از صورت به بی‌صورت، یک اصل محوری در نگاه مولاناست که تنها به وادی دانش محدود نمی‌شود. لذت حاصل از همبستری (که خود بی‌صورت است) از صورتِ مواقعه حاصل می‌شود؛ قوت و انرژی (بی‌صورت) از صورت نان و نمک پدید می‌آید؛ و پیروزی (بی‌صورت) نتیجهٔ صورت شمشیر و سپر در جنگ است. از نظر مولانا، بزرگ‌ترین مغالطهٔ ذهنی و فلسفی، ماندن در حد صورت‌هاست. کسانی که هستی را تنها در ماده و طبیعت خلاصه می‌کنند، در واقع «بت‌پرست» صورت‌ها هستند و از صاحب نعمت خود که بی‌صورتِ مطلق است، غافل مانده‌اند. این بیت در بطن همین استدلال کلان مولانا جای می‌گیرد و نمونه‌ای روشن از نحوهٔ عملکرد جهان و نسبت خالق و مخلوق را به دست می‌دهد: صورت‌ها ابزاری در دست فاعل بی‌صورت‌اند تا به کمالات خود دست یابند و ما را نیز به جوهر بی‌صورت حقیقت رهنمون سازند.

نکات کلیدی

  • ابزارها و ساختارها تنها وسیله‌ای برای رسیدن به غایت بی‌صورت‌اند.
  • دانایی و معرفت، ماهیتی بی‌صورت دارند که از قید شکل ظاهری رهاست.
  • وقتی به جوهر بی‌صورت دانش دست یافتیم، صورت‌ها دیگر ضرورت خود را از دست می‌دهند.
  • ماندن در حد صورت‌ها، غفلت از حقیقت بی‌صورت است و به نوعی بت‌پرستی می‌انجامد.
  • این بیت، مدرس و تعلیق را مثال می‌زند تا سیر از صورت به بی‌صورت را در مسیر کسب معرفت روشن سازد.

Sources: d6-s83 · 33:26:00 d6-s83 · 40:34:00 d6-s83 · 47:07:00 s09 [04:40]

به زبانِ تو — Iyong wika · AI

Talakayan — Magtanong tungkol sa beyt na ito — sasagutin mula sa Masnavi, bawat taludtod ay tutukuyin

Ang iyong usapan ay mananatili sa device na ito maliban kung ibabahagi mo.

Mga itinanong ng mambabasa

Wala pang naibabahaging tanong — ang sa iyo ay maaaring maging una.