Magbasa Daftar 6 Ang Pagpunta ng mga Anak ng Sultan, sa Batas na 'Ang Tao ay Gahaman sa Ipinagbabawal,' 'Nipakita kami ng aming pagsunod, ngunit ang iyong masamang ugali ay hindi marunong bumili ng alipin,' patungo sa ipinagbabawal na kuta. Tinapak-tapakan nila ang lahat ng payo at babala ng ama at nahulog sa balon ng kalamidad, at sinabi sa kanila ng mapanumbat na kaluluwa, 'Hindi ba dumating sa inyo ang tagapagbabala?' Sumagot sila, umiiyak at nagsisisi, 'Kung nakinig kami o umunawa, hindi kami kabilang sa mga naninirahan sa Impiyerno.' Taludtod 3745

M6:3745 — پس چه عرضه می‌کنی ای بی‌گهر / احتیاج خود به محتاجی دگر

پس چه عرضه می‌کنی ای بی‌گهراحتیاج خود به محتاجی دگر
✦ I-render ang beyt na ito sa Filipino

M6:3745

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — mula sa kanyang mga naka-record na panayam sa Masnavi

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: پس ای بی‌گهر (ای بی‌ارزش ذاتی)، چه چیز را عرضه می‌کنی؟ / نیاز خود را به نیازمندی دیگر. معنا: این بیت با لحنی سرزنش‌آمیز، انسان را از عرضه‌ی نیازهایش به دیگر موجودات که خودشان نیازمندند، باز می‌دارد و او را به درگاه بی‌نیاز مطلق فرا می‌خواند.

شرح

من بارها در شرح مثنوی گفته‌ام که مولانا، در مواجهه با نظام هستی و سلسلهٔ علل، ما را به درگاه «بی‌صورت» دعوت می‌کند، نه «صورت». این بیت، چکیدهٔ همین نگاه ژرف است؛ نگاهی که صورت‌های این جهان را کاسه‌هایی خالی می‌بیند که بی‌صورت آن‌ها را پر کرده است. خطاب «ای بی‌گهر» در این بیت، هم به ذاتِ تهی و بی‌اصالتِ هر موجودِ ممکن‌الوجودی اشاره دارد که هر آنچه دارد از دیگری دارد، و هم تلویحاً به فقر ذاتی انسان در برابر خداوند.

مولانا اینجا بی‌پرده می‌گوید که «صورتی از صورت دیگر کمال گر بجوید باشد آن عین ضلال». این عین گمراهی است که موجودی نیازمند، حاجت خود را نزد موجودی دیگر عرضه کند که او نیز مانند خودش غرق در نیاز است. این بیان، طعنه‌ی شدید مولانا به هرگونه دلبستگی به غیر خداست؛ چه در طلب قدرت و کمال از قدرت‌های زمینی، چه در گدایی حقیقت از مفاهیم و صورت‌های ذهنی. این همان چیزی است که در دعای صحیفهٔ سجادیه آمده است: «کیف یسأل محتاج محتاجاً؟» (چگونه محتاجی از محتاجی دیگر درخواست می‌کند؟).

این آموزه از ارکان توحید و توکل در عرفان است. اما بسیار مهم است که این را به درستی بفهمیم و دچار افراط نشویم. مولانا این سخن را در درجهٔ اول در ساحت معنویت و معرفت، و در خصوص طلب کمال و حقیقت بیان می‌کند. او مطلقاً مخالف این نیست که در زندگی مادی، از اسباب و وسایل طبیعی و از یاریِ دیگر انسان‌ها بهره ببریم. من به صراحت در سخنرانی‌ها گفته‌ام که کسی نباید به بهانه‌ی توکل، بیمار شود و به طبیب و دارو رجوع نکند و فقط منتظر شفای الهی بنشیند؛ «هیچ کسی این را نگفته، هیچ پیامبری هم این را نیاورده است». این «مالیخولیاست، این جنونه، این 'This is lunacy'» که انسان عاطل و باطل بنشیند و منتظر بماند تا روزی‌اش از سقف فرود آید.

پس مراد مولانا از این بیت، در درجهٔ اول گدایی از صورت‌ها و مفاهیم برای فهم حقیقت مطلق است. او می‌گوید: «کز تفکر جز صور ناید به پیش». از راه اندیشه و مفهوم‌سازی، جز صورت‌های جدید به دست نمی‌آید که هر یک خود محتاج توضیح و تعریف دیگری است. خداوند را باید در «افنای خویش» یافت، نه در صورت‌سازی‌های ذهنی. باید خود را تهی و خالی کرد تا از بی‌صورت پر شود؛ همان‌طور که در روایات، خداوند به پیامبری وحی کرد که به امتش بگوید «چاله بکنند» تا باران ببارد. باید «آب کم جو، تشنگی آور به دست» تا آب بجوشد. پس ای انسان، خودت را از این «بی‌گهر»یِ ذاتی و از هرگونه اتکا به خود یا دیگری پاک کن و روی به آستان بی‌صورت آور که او تنها بی‌نیاز مطلق است.

نکات کلیدی

  • مخاطب نباید نیاز خود را به موجودات دیگر که خود نیازمندند، عرضه کند.
  • کمال و حقیقت را باید از «بی‌صورت» مطلق (خداوند) طلبید، نه از «صورت‌ها» (مخلوقات و مفاهیم).
  • این طلب از غیر خدا، عین ضلالت و گمراهی است.
  • این آموزه به معنای نفی اسباب مادی و توکل کورکورانه نیست؛ در زندگی مادی می‌توان از دیگران کمک خواست.
  • جستجوی خدا در «افنای خویش» و تهی کردن نفس از تعلقات است، نه در صورت‌سازی‌های فکری.
  • «ای بی‌گهر» اشاره به فقر ذاتی و بی‌اصالتی همهٔ موجودات ممکن‌الوجود دارد.

Sources: d6-s83 · 55:22 d6-s83 · 47:07 d6-s83 · 43:40

به زبانِ تو — Iyong wika · AI

Talakayan — Magtanong tungkol sa beyt na ito — sasagutin mula sa Masnavi, bawat taludtod ay tutukuyin

Ang iyong usapan ay mananatili sa device na ito maliban kung ibabahagi mo.

Mga itinanong ng mambabasa

Wala pang naibabahaging tanong — ang sa iyo ay maaaring maging una.