Magbasa Daftar 6 Ang Kuwento ng Dalawang Magkapatid, ang isa ay walang balbas at ang isa ay walang buhok sa mukha, na natulog sa isang bahay. Isang gabi, nagkataon, ang walang buhok sa mukha ay nagtambak ng mga brick sa kanyang puwit. Sa huli, dumating ang magnanakaw at sa panlilinlang at dahan-dahan ay inalis ang mga brick sa likod niya. Nagising ang bata at nakipag-away, 'Nasaan ang mga brick na ito? Saan mo dinala at bakit mo dinala?' Sabi niya, 'Bakit mo inilagay ang mga brick na ito?' atbp. Taludtod 3871

M6:3871 — تو اگر صد قفل بنهی بر دری / بر کند آن جمله را خیره‌سری

تو اگر صد قفل بنهی بر دریبر کند آن جمله را خیره‌سری
✦ I-render ang beyt na ito sa Filipino

M6:3871

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — mula sa kanyang mga naka-record na panayam sa Masnavi

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: اگر تو صد قفل بر در نهی و محکم کنی، یک فرد خیره‌سر و بی‌باک می‌تواند همه آن‌ها را در هم بشکند. معنا: این بیت بیانگر آن است که تلاش‌ها و حفاظ‌های مادی انسان، هر قدر هم که زیاد و محکم باشند، در برابر قدرت مخرب یا ارادهٔ قوی‌تر آسیب‌پذیرند و به سادگی درهم شکسته می‌شوند.

شرح

این بیت، که در سیاق بحث «خشت کوشش و موی عنایت» می‌آید، یکی از ژرف‌ترین درس‌های مثنوی را در باب نسبت میان ارادهٔ انسان و عنایت الهی به دست می‌دهد. من بر این باورم که مولانا در اینجا نه تنها از ناتوانی تدابیر مادی سخن می‌گوید، بلکه به ظرافت به ضعف «کوششِ طاعت‌پرست» اشاره می‌کند، یعنی آن تلاش‌های عبادی یا حفاظ‌های معنوی که صرفاً بر خودِ عمل و کوششِ بنده تکیه دارد، نه بر لطف و فیض خداوند.

مولانا در این تمثیل، قفل‌های بسیار را استعاره‌ای از تلاش‌های بشری می‌داند؛ هرچه تدبیر کنی و هر حصاری بکشی، دستِ خیره‌سری هست که می‌تواند آن را در هم بشکند. آن «خیره‌سری» در اینجا، بی‌شک، نمادی از شیطان است که مولانا در جای دیگری از مثنوی و در آیات قرآن، آن را دشمنی می‌داند که بر هر تلاش بشری که از عنایت الهی تهی باشد، دسترسی دارد. شیطان، به قول قرآن، به همگان جز «عبادک منهم المخلصین» دست خواهد یافت؛ یعنی مخلصین کسانی هستند که حصار عنایت الهی آنان را از دستبرد شیطان مصون می‌دارد.

این درسی عمیق برای سالک است: تکیه صرف بر اعمال و طاعات خود، همچون قفل‌هایی است که بر دری می‌نهی. ممکن است آن قفل‌ها در برابر دزد عادی مقاومت کنند، اما در برابر «خیره‌سری» چون شیطان که با وسوسه و نیرنگ وارد می‌شود، تاب نخواهند آورد. آنچه حصار می‌کشد و امان‌نامه می‌شود، نه کثرت طاعات، بلکه آن «موی عنایت» است؛ یعنی لطف و فیضی از سوی پروردگار که به کسانی می‌رسد که نه بر کوشش خود، بلکه بر اخلاص و صدق خود تکیه کرده‌اند. آن مهرِ کوچکِ شهنه یا دادستان که مولانا از آن سخن می‌گوید، با آنکه از موم است، از صد قفلِ آهنین کارآمدتر است، زیرا پشتوانهٔ آن قدرت و اراده‌ای فراتر است. این همان «امان‌نامهٔ الهی» است که تنها مخلصین آن را به دست می‌آورند.

این نکته‌ای است که مثنوی بارها بر آن تأکید می‌کند: نجات حقیقی و پایداری در مسیر معنوی، از «عنایت» سرچشمه می‌گیرد، نه از صرفِ «کوشش». کوشش لازم است، اما شرط کافی نیست. بلکه این اخلاص در کوشش است که جلب عنایت می‌کند و آن «امان‌نامه» را به دست می‌آورد. ما باید دریابیم که پایداری ما در برابر وسوسه‌ها و آفات، تنها با تکیه بر «موی عنایت» میسر است، وگرنه «صد قفل» هم ما را از «خیره‌سری» رهایی نمی‌بخشد.

نکات کلیدی

  • تلاش‌های بشری (صد قفل) در برابر قوای مخرب (خیره‌سری) ناتوانند.
  • آنچه واقعاً حفاظت ایجاد می‌کند، عنایت الهی و اخلاص است، نه صرف کوشش مادی یا معنوی.
  • مولانا «خیره‌سری» را نمادی از شیطان می‌داند که می‌تواند حصارهای کوشش‌محور را درهم شکند.
  • «موی عنایت» و «امان‌نامه الهی» به معنای فیض و لطفی است که تنها نصیب مخلصین می‌شود.
  • اخلاص در عمل، مهم‌تر از کثرت آن است و سبب جلب عنایت الهی می‌شود.

Sources: d6-s86 · 01:04:30 d6-s86 · 01:06:38 d6-s86 · 01:08:22

به زبانِ تو — Iyong wika · AI

Talakayan — Magtanong tungkol sa beyt na ito — sasagutin mula sa Masnavi, bawat taludtod ay tutukuyin

Ang iyong usapan ay mananatili sa device na ito maliban kung ibabahagi mo.

Mga itinanong ng mambabasa

Wala pang naibabahaging tanong — ang sa iyo ay maaaring maging una.