Magbasa Daftar 6 Ang Kuwento ni Imru' al-Qais, na isang hari ng Arab na may malaking kagandahan, ang Yusuf ng kanyang panahon, at ang mga babaeng Arabo ay patay na sa kanya tulad ni Zulaikha. Siya ay isang makata na may ugaling 'Huminto tayo at umiyak sa alaala ng isang minamahal at isang tahanan.' Nang lahat ng babae ay buong-pusong naghahanap sa kanya, nakakagulat, bakit ang kanyang tula at ang kanyang pagdaing ay para sa iba? Marahil ay alam niya na ang lahat ng ito ay larawan lamang ng mga porma na inukit sa mga tabla ng lupa. Sa huli, isang kalagayan ang lumitaw kay Imru' al-Qais na tumakas siya sa hatinggabi mula sa kaharian at mga anak, itinago ang kanyang sarili sa isang lumang damit, at nagpunta mula sa isang rehiyon patungo sa isa pa upang hanapin ang Isang na dalisay mula sa lahat ng rehiyon, 'Pinili niya para sa Kanyang awa ang sinumang Kanyang nais,' atbp. Taludtod 4017

M6:4017 — بهر استبقاء آن روحی جسد / آفتاب از برف یک‌دم درکشد

بهر استبقاء آن روحی جسدآفتاب از برف یک‌دم درکشد
✦ I-render ang beyt na ito sa Filipino

M6:4017

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — mula sa kanyang mga naka-record na panayam sa Masnavi

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: برای دوام و پایداری آن کالبدی که روحی یافته (یعنی جسدی که وصف روح به خود گرفته است)، آفتاب برای لحظه‌ای خود را از روی برف کنار می‌کشد.

معنا: این بیت با تمثیلی زیبا، به این حقیقت اشاره می‌کند که گاهی تجلیات معنوی و انوار الهی موقتاً از سالک کنار می‌روند، نه از سر قهر، بلکه برای حفظ و تقویت روح تا او بتواند تحمل این تابش‌های شدید را پیدا کند و در اثر آن‌ها ذوب نشود.

شرح

این بیت، جناب مولانا، تمثیلی بدیع و عمیق را برای تبیین یک حقیقت معرفتی بنیادین به کار می‌گیرد. من معتقدم که مولانا در اینجا می‌خواهد به ما بگوید که عقب‌نشینی ظاهری الطاف و انوار الهی، به معنای قهر یا فراموشی نیست، بلکه عین مصلحت‌بینی و حکمت است. او می‌گوید، گویی شما برفی دارید و می‌خواهید این برف ذوب نشود، پس برای حفظ آن از تابش مستقیم آفتاب موقتاً می‌کاهید. این عمل به هیچ روی از سر قهر آفتاب با برف نیست، بلکه تدبیری است برای بقاء و پایداری خود برف.

این همان نکته‌ای است که مولانا در بیت پیشین هم به آن اشاره کرده بود: «نه فراق قطع بهر مصلحت». یعنی این فراق، این جدایی، این عقب‌نشینی ظاهری، به معنای قطع رابطه یا دور شدن ابدی نیست؛ بلکه برای مصلحتی بزرگ است. وقتی تابش انوار الهی بر روح کسی بسیار شدید می‌شود، ممکن است او چنان در ولوله و زلزله‌ای روحانی بیفتد که تاب تحمل آن همه نور را نداشته باشد. در چنین حالتی، خداوند موقتاً آن روح را در سایه می‌برد تا جانی تازه کند، قوام یابد و آماده پروازهای بعدی شود. این، پایین آوردن مقام و منزلت نیست، بلکه استراحتی است ضروری برای اوج‌گیری مجدد.

من این را همان تفسیری می‌دانم که عرفا از جمله معروف پیامبر اکرم (ص) به همسرشان عایشه می‌کردند: «کلمینی یا حمیرا». پیامبر، آن وجود قدسی که عالمیان مستِ سخن او بودند و همه طالب حضورش، گاهی از عایشه، که به 'حمیرا' (زن گندمگون یا سرخ و سفید) شهرت داشت، می‌خواست که با او سخن بگوید. عارفان می‌گفتند این نه از باب دلتنگی عادی یا روابط زناشویی صرف است، بلکه بدین معناست که وقتی پیامبر از اوج تجربه‌های معنوی و سیر در ملکوت خسته می‌شد و در آن عالم بالا بس داغ می‌گشت، به زمین و به همسرش بازمی‌گشت تا موقتاً زمینی شود، خنک شود، سرد شود، آرام بگیرد و از آن احوال ملکوتی فراغتی حاصل کند تا دوباره آماده پرواز بعدی شود. این دقیقاً همان «یک دم درکشدن آفتاب از برف» است.

حتی برخی از شعرا، این نیاز به فرود آمدن از اوج تجربه روحانی را در آثار خود بیان کرده‌اند؛ مثلاً شاعری می‌گوید: «این تکلف‌های من در شعر من / کلمینی یا حمیرای من است». یعنی همین که من شعر می‌گویم و به الفاظ و صنایع مشغول می‌شوم، خود نوعی فرود آمدن از آن اوج بی‌سخنی و گرمای تجلی است تا روحی تازه کنم و آماده بازگشت به آن عالم شوم. پس این عقب‌نشینی، این پرده‌نشینی موقت، نه یک مصیبت، بلکه عین لطف و حکمت و تدبیر است برای استبقاء آن روحی که به مثابه جسدی ذوب‌شدنی، محتاج این مصلحت‌بینی الهی است.

نکات کلیدی

  • عقب‌نشینی موقت انوار الهی، جلوه‌ای از حکمت و مصلحت‌بینی خداوند است، نه قهر او.
  • هدف از این 'فراق مصلحتی'، حفظ و تقویت ظرفیت روحی سالک برای تاب‌آوری تجلیات شدیدتر است.
  • همانند برف که برای بقا از آفتاب کنار کشیده می‌شود، روح نیز برای دوام به 'سایه' موقت نیاز دارد.
  • پیامبران و عارفان نیز پس از اوج تجربه‌های معنوی، به 'فرود' و استراحت برای تجدید قوا محتاج‌اند.
  • این تدبیر الهی، نشان‌دهنده لطافت و مراقبت خداوند از بندگان است، حتی در لحظات ظاهری دوری.

Sources: d6-s89 · 00:58:38 d6-s89 · 01:01:39

به زبانِ تو — Iyong wika · AI

Talakayan — Magtanong tungkol sa beyt na ito — sasagutin mula sa Masnavi, bawat taludtod ay tutukuyin

Ang iyong usapan ay mananatili sa device na ito maliban kung ibabahagi mo.

Mga itinanong ng mambabasa

Wala pang naibabahaging tanong — ang sa iyo ay maaaring maging una.