Magbasa Daftar 6 Ang Pagbalik ng Lalaki, Masaya at Natagpuan ang Kanyang Nais, Nagpapasalamat sa Diyos, Nagpapatirapa, at Namamangha sa mga Kakaibang Palatandaan ng Diyos at ang Paglitaw ng Kanilang mga Interpretasyon sa Paraang Walang Pag-iisip o Pag-unawa ang Makararating Dito Taludtod 4349

M6:4349 — مکر آن فرعون سیصد تو بده / جمله ذل او و قمع او شده

مکر آن فرعون سیصد تو بدهجمله ذل او و قمع او شده
✦ I-render ang beyt na ito sa Filipino

M6:4349

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — mula sa kanyang mga naka-record na panayam sa Masnavi

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: حیله و نیرنگ آن فرعون را تو (ای خداوند) سیصد برابر بازمی‌گردانی؛ تمامِ آن نیرنگ‌ها به خواری و سرکوب خودش بدل می‌شود. معنا: این بیت بیان می‌کند که چگونه خداوند، نیرنگ‌ها و نقشه‌های دشمنان را نه تنها خنثی می‌کند، بلکه آن‌ها را به شکلی مضاعف به زیان خودشان برمی‌گرداند و مایهٔ خواری و نابودی ایشان می‌گرداند.

شرح

در مثنوی، مولانا با این بیت از مکر و حیله‌گری انسان و نقش آن در تقدیر الهی سخن می‌گوید. من بارها تأکید کرده‌ام که جهان مولانا، جهان پلورالیستی است؛ او همواره ما را به دیدن دو روی یک سکه فرامی‌خواند. در اینجا نیز، ظاهر امر مکر و قصد شوم فرعون است، اما باطن آن، مکر و لطف الهی است که طرح‌های شوم را به نفع حق و علیه باطل برمی‌گرداند. همان‌طور که در قرآن کریم آمده است: «وَ مَکَروا وَ مَکَرَ اللهُ وَ اللهُ خَیرُ الماکِرین» (آل عمران: ۵۴). خداوند، بهترین مکاران است، نه به معنای فریب‌کاری و بدخواهی، بلکه به معنای تدبیر پنهان و چیرگی مطلق در نقشه‌چینی که هیچ حیله‌ای بر آن فائق نمی‌آید.

من این را "لطف خفی" می‌نامم؛ نعمتی که در بطن قهر نهفته است و به تعبیر سعدی: «اَلَا لَا تَجْزَعَنَّ أَخَ الْبَلِیَّه فَلِلرَّحْمَانِ أَلْطَافٌ خَفِیَّه». لطف خفی یعنی خداوند گاهی پادزهر را در درون زهر می‌نشاند. فرعون با تمام قدرت و تدبیر شیطانی‌اش، قصد نابودی موسی و یارانش را داشت، اما تمام آن نیرنگ‌ها نه تنها بی‌اثر شد، بلکه سیصد برابر به خودش برگشت و مایهٔ ذلت و نابودی او و فرعونیان گردید. این «سیصد تو بده» یعنی خداوند به صدها برابر، مکر آنان را به خودشان بازمی‌گرداند و کار را به نفع مظلومان می‌چرخاند.

این تنها در مورد دشمنان نیست. مولانا در جای دیگری می‌فرماید: "تا نباشد هیچ محسن بی‌وجا / تا نباشد هیچ خائن بی‌رجا." این یعنی هیچ نیکوکاری نباید صد در صد از لغزش ایمن باشد، و هیچ گناهکاری هم نباید از امید رحمت خدا ناامید شود. حتی گاهی گناهان، اگر با توبه‌ای راستین همراه شوند، انسان را به مقامی بالاتر از پیش از گناه می‌رسانند. گناهی که منجر به توبه شود، "خجسته" است و "مکرمتی" در آن نهفته است که خداوند به گناهکاران عطا می‌کند. این همان کیمیای الهی است که خاک را طلا می‌کند، یعنی سیئات را بدل به حسنات می‌کند.

در داستان ابرهه و کعبه نیز همین اصل جاری است. ابرهه با لشکر فیل‌سوار آمد تا کعبه را ویران کند و مایهٔ ذلت آن شود، اما نتیجهٔ این تلاش، عظمت بیشتر کعبه و ذلت و هلاکت خود ابرهه شد. این "انعکاس" و "وارونه بودن راه طلب"، محور اصلی این بحث است. یعنی آن گناه و آن مکر و آن کژروی، در دست خداوند، به راهی برای رشد و سود تبدیل می‌شود. این درس بزرگی است که در دل رویدادهای ظاهراً شوم، دست پنهان تقدیر الهی را ببینیم و از الطاف خفیه ناامید نشویم و از مکر الهی غافل نمانیم.

نکات کلیدی

  • مکر و نیرنگ انسان در برابر تدبیر الهی بی‌اثر است و به خودش بازمی‌گردد.
  • خداوند مکر و نقشه‌های شوم دشمنان را سیصد برابر به ضرر خودشان تمام می‌کند.
  • مفهوم "لطف خفی" به این معناست که خداوند پادزهر را در درون زهر می‌نشاند.
  • گناه و کژروی، اگرچه در ظاهر منفی است، می‌تواند با ارادهٔ الهی به وسیله‌ای برای رشد و سود تبدیل شود.
  • این اصل نه تنها در مورد دشمنان بلکه برای مومنان نیز به معنای هوشیاری و عدم غفلت از مکر الهی (امتحانات و الطاف پنهان) است.

Sources: d6-s96 · 21:11:32 d6-s96 · 23:16:30 d6-s96 · 22:00:00

به زبانِ تو — Iyong wika · AI

Talakayan — Magtanong tungkol sa beyt na ito — sasagutin mula sa Masnavi, bawat taludtod ay tutukuyin

Ang iyong usapan ay mananatili sa device na ito maliban kung ibabahagi mo.

Mga itinanong ng mambabasa

Wala pang naibabahaging tanong — ang sa iyo ay maaaring maging una.