Magbasa Daftar 6 Ang Kuwento ng Patuloy na Pagsasabi ni Bilal ng 'Ahad Ahad' (Isa, Isa) sa Gitna ng Init ng Hijaz, dahil sa Pag-ibig kay Mustafa (sumakanya ang kapayapaan), sa mga Hapon na Iyon nang Saktan Siya ng Kanyang Panginoon ng Isang Sangang Tinik sa Harapan ng Araw ng Hijaz dahil sa Kanyang Fanatismo, at ang Dugo ay Umagos mula sa Katawan ni Bilal, at mula sa Kanya ay Lumabas ang 'Ahad Ahad' nang hindi niya sinasadya, tulad ng Pagdaing na Lumalabas mula sa Ibang mga Naghihirap nang hindi sinasadya, sapagkat Siya ay Puno ng Sakit ng Pag-ibig, at Walang Pag-aalala sa Pagtanggal ng Sakit ng Tinik na Pumasok, tulad ng mga Manggagaway ng Faraon at George, at Iba Pa na Hindi Mabilang. Taludtod 908

M6:908 — گربه در انبانم اندر دست عشق / یک‌دمی بالا و یک‌دم پست عشق

گربه در انبانم اندر دست عشقیک‌دمی بالا و یک‌دم پست عشق

M6:908

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — mula sa kanyang mga naka-record na panayam sa Masnavi

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: گربه در کیسهٔ من، در دستان عشق، / لحظه‌ای مرا بالا می‌برد و لحظه‌ای پایین می‌اندازد. معنا: این بیت وضعیت سالک را در دست عشق الهی توصیف می‌کند که همانند گربه‌ای در کیسه، لحظه‌ای اوج می‌گیرد و لحظه‌ای فرود می‌آید، بی آنکه از خود اراده‌ای داشته باشد و کاملاً تسلیم است.

شرح

مولانا، استاد بی‌بدیل تصویرسازی، در این بیت تصویری کم‌نظیر و کمیاب را به کار می‌برد تا وضعیت سالک عاشق را در دست عشق الهی ترسیم کند. "گربه در انبان" کنایه‌ای‌ست از نهایت بی‌ارادگی، درماندگی، و تسلیم مطلق؛ چنانکه گربه‌ای که در کیسه‌ای محبوس شده، هیچ اختیاری از خود ندارد و کاملاً به دست گردانندهٔ کیسه است. این بیت از آن دست ابیات مولاناست که عمق توحید افعالی را با زبانی ساده و ملموس بیان می‌کند.

من بارها تأکید کرده‌ام که مولانا نگاهی بسیار عمیق به مقولهٔ قضا و جبر دارد، اما این جبر را در پرتو جباری عشق می‌بیند. او این بیت را در سیاقی می‌آورد که پیش از آن می‌گوید: «برگ کاهم پیش تو ای تندباد / من چه دانم که کجا خواهم فتاد» «عشق عاشقان در سیل تند افتاده‌اند / بر قضای عشق دل بنهاده‌اند» اینجا، سالک خود را نه فقط یک برگ کاه در دست باد تند، که حتی حیوانی در کیسه می‌بیند که بی‌هیچ اختیار، بالا و پایین می‌رود. این بالا و پایین رفتن، همان قبض و بسط احوال روحی‌ست که سالک در طول مسیر تجربه می‌کند: یک دم شادمانی و انبساط، و دمی دیگر حزن و انقباض. این احوال، از اختیار او خارج است؛ زیرا دست عشق الهی‌ست که او را می‌گرداند.

به یاد بیاورید مثال‌های مشهور مولانا را دربارهٔ رابطهٔ فاعل و قابل: «کوزه‌گر با کوزه باشد کارساز / کوزه از خود کی شود پهن و دراز»، یا «چوب در دست دروگر معتکف / ورنه چون گردد بریده و مؤتلف». یا حتی «جامه اندر دست خیاطی بود / ورنه از خود چون بدوزد یا درد». اینها همه نشان می‌دهند که اشیا، علت قابلی هستند که به خودی خود صورتی ندارند و نیازمند یک فاعل‌اند تا به آنها شکل و صورت بخشد. روح انسان نیز در دست عشق همین‌گونه است: گاهی به صورتی و گاهی به صورتی دیگر درمی‌آید، گاهی به بالا می‌رود و گاهی به پایین می‌آید، و این همه از تدبیر و ارادهٔ عشق است نه اختیار سالک. آدمی در این معنا، لوح محو و اثبات است؛ یعنی حالات و اندیشه‌هایش دمادم پاک می‌شوند و جای خود را به حالات و اندیشه‌های دیگر می‌دهند. "خشم می‌آرد رضا را می‌برد / بخل می‌آرد سخا را می‌برد"؛ اینها همه تجلی این دستکاری‌های لطیف الهی در وجود ماست.

این تسلیم محض، خلاف نگاه اگزیستانسیالیستی به تنهایی انسان است. در جدایی مولانا، همواره وصال در چشم‌انداز است و معشوق حقیقی نه غایب، که حاضر است و دستکاری می‌کند. این بی‌اختیاری در عشق، به معنای پوچی و بی‌هدف بودن نیست؛ بلکه نشان‌دهندهٔ آغوشی‌ست که تمام وجود سالک را دربرگرفته است و او را به سوی مقصدی متعالی سوق می‌دهد، هرچند مسیر پر از فراز و نشیب باشد. این "پایین و بالا" رفتن نیز خود از حکمت عشق است و نه بی‌هدفی.

نکات کلیدی

  • روح انسان در دست عشق، چون گربه‌ای در کیسه، هیچ اراده‌ای از خود ندارد و کاملاً تسلیم است.
  • فراز و فرودهای روحی (قبض و بسط) تجربه‌هایی غیر ارادی هستند که از تدبیر عشق الهی سرچشمه می‌گیرند.
  • مولانا این تسلیم را در قالب تمثیل‌های فاعل و قابل (کوزه‌گر و کوزه، خیاط و جامه) توضیح می‌دهد.
  • این بی‌اختیاری نشانهٔ پوچی نیست، بلکه تجلی توحید افعالی و حضور دائم معشوق است.
  • برخلاف اندیشه‌های اگزیستانسیالیستی، در جدایی مولانا همواره مقصدی متعالی در پیش است.

Sources: d6-s72 · 00:02:48 d6-s74 · 00:53:45 d6-s74 · 00:58:39 s10 [01:00:21]

به زبانِ تو — Iyong wika · AI

Talakayan — Magtanong tungkol sa beyt na ito — sasagutin mula sa Masnavi, bawat taludtod ay tutukuyin

Ang iyong usapan ay mananatili sa device na ito maliban kung ibabahagi mo.

Mga itinanong ng mambabasa

Wala pang naibabahaging tanong — ang sa iyo ay maaaring maging una.