M1:192 — اندر آمد شادمان در راه مرد / بی‌خبر کان شاه قصد جانْش کرد

Este verso, dentro de la historia del rey y la sierva, se centra en el destino del orfebre de Samarcanda. El médico divino había instruido al rey para que atrajera al orfebre a la corte y lo destruyera gradualmente, con el fin de extinguir el amor de la sierva por él y así curar su enfermedad.

Como Rumi insiste, «una acción surge de otra en el mundo» (kār az kār khīzad dar jahān). El amor del rey conduce al médico; el médico revela la cura; y la cura requiere engañar al orfebre. Ahora, el desdichado orfebre, completamente ajeno a la conspiración en la que ha caído, se precipita hacia su destino. Para atraerlo, el rey le ofreció oro, vestiduras suntuosas y promesas de un alto cargo. El orfebre, al ver «la riqueza y las muchas vestiduras», fue engañado (gharreh shod) y abandonó todo —familia, hogar, patria— por lo que creía que era una posición exaltada. No sabía que este era el «beso de la muerte», similar al de Judas, que parecía un gesto de afecto pero era una señal para matar. Su codicia por la riqueza y el estatus le había cegado la visión interior, impidiéndole discernir la verdadera intención del rey.

La ironía trágica, que Rumi subraya en los versos siguientes, es que el orfebre camina hacia su «mal destino» (sū' al-qazā) «por sus propios pies», con total consentimiento. Creyó que le esperaban «reino, honor y grandeza», cuando en realidad se dirigía a la muerte. El oro y las vestiduras no eran regalos, sino el «precio de su sangre» (khūn-bahā). Esta historia ilustra una de las enseñanzas más profundas de Rumi sobre los «amores de color» ('ishq-hā-ye rangi): aquellos basados en la riqueza, la belleza o el estatus mundano no son duraderos y, al final, conducen a la desgracia. El verso nos advierte que examinemos las intenciones ocultas detrás de cada invitación y cada regalo, pues una apariencia cautivadora puede ocultar una realidad aterradora.

Dieser Vers beschreibt den tragischen Weg des Goldschmieds aus Samarkand, der dem Ruf des Königs folgt. Der göttliche Arzt hatte dem König geraten, den Goldschmied, in den die kranke Sklavin verliebt ist, an den Hof zu locken, um ihn dort langsam zu vernichten. Dies soll die Liebe der Sklavin auslöschen und sie heilen.

Der König hat den Goldschmied mit Versprechungen von Reichtum, Ehrengewändern (khalʿat) und einer hohen Stellung als königlicher Vertrauter (nadīm) geködert. Von Gier geblendet, verließ der Mann seine Heimat und Familie, im Glauben, ein großes Glück erwarte ihn. Er ahnte nicht, dass dies der „Todeskuss“ war, ähnlich dem Kuss des Judas, der äußerlich Zuneigung zeigte, aber Verrat bedeutete. Seine Gier nach materiellem Gewinn hatte sein Urteilsvermögen so getrübt, dass er die wahre, finstere Absicht hinter der Einladung des Königs nicht erkennen konnte.

Rumis Erzählung ist eine eindringliche Warnung vor den sogenannten „farbigen Lieben“ (ʿishq-hā-ye rangī) – also Zuneigungen, die auf vergänglichen Dingen wie Reichtum, äußerer Schönheit oder weltlichem Status beruhen. Solche Lieben, so Rumi, führen letztlich zu Schande und Verderben. Der Goldschmied eilt, getrieben von seiner Liebe zu Geld und Ansehen, seinem eigenen Untergang entgegen. Die bittere Ironie, die Rumi hier aufzeigt, liegt darin, dass das, was der Mann für eine Belohnung hält – die Geschenke und Ehrengewänder –, in Wirklichkeit sein eigenes Blutgeld (khūn-bahā) ist, der Preis für sein Leben. Der Vers lehrt uns, dass hinter einem verlockenden Äußeren eine schreckliche Wirklichkeit verborgen sein kann und dass unkontrollierte Gier den Menschen blind für sein eigenes Verderben macht.

این بیت در ادامهٔ داستان پادشاه و کنیزک، سرنوشت زرگر سمرقندی را به تصویر می‌کشد. طبیب الهی به پادشاه دستور داده بود که زرگر را به دربار بیاورد تا با کشتن تدریجی او، عشق کنیزک را درمان کند. حال، زرگر بیچاره، بدون اینکه بداند در چه توطئه‌ای گرفتار آمده، به سوی تقدیر شوم خود می‌شتابد.

مولوی همواره بر این نکته اصرار دارد که «کار از کار خیزد در جهان»؛ یعنی هر واقعه‌ای علت واقعهٔ دیگری است. عشق پادشاه به کنیزک، او را به طبیب رساند و راه درمان طبیب، فریب دادن و به کام مرگ کشاندن زرگر بود. پادشاه برای گول زدن زرگر، به او زر و خلعت و وعدهٔ مقام داده بود. زرگر نیز که «مال و خلعت بسیار دید»، «غره شد»؛ یعنی فریفته شد و همه چیز، حتی زن و فرزند و دیار خود را رها کرد تا به مقامی والا برسد. او نمی‌دانست که این هدایا «بوسهٔ مرگ» است و طمع، چشم بصیرتش را چنان کور کرده که نیت واقعی پادشاه را درک نمی‌کند.

اوج طنز تلخ و عبرت‌آموزی داستان در این است که زرگر با پای خود و با رضایت کامل به سوی «سوءالقضا» (سرنوشت بد) می‌رود. او گمان می‌کرد «ملک و عز و مهتری» در انتظارش است، اما در حقیقت، آن خلعت و هدایا «خون‌بهای» جان خودش بود. این داستان نشان می‌دهد که چگونه انسان با دست خویش و با اغوای طمع، خود را به هلاکت می‌اندازد و «عشق‌های رنگی» که بر پایهٔ مال و مقام و زیبایی ظاهری بنا شده‌اند، سرانجامی جز ننگ و نابودی ندارند.