M1:203 — بعد از آن از بهر او شربت بساخت / تا بخورد و پیش دختر می‌گداخت

Este verso marca el clímax de la historia del orfebre y la doncella; el momento en que un destino ineludible se cumple. El médico divino, habiendo ya discernido la verdadera raíz de la dolencia —el amor del rey por la doncella, y a su vez, el amor de ella por el orfebre—, ahora pasa a la acción. Prepara una poción, y el desdichado orfebre, en completa ignorancia, la bebe, consumiéndose lentamente como una vela en la misma presencia de la doncella que adoraba. A través de esta conmovedora alegoría, Rumi no solo describe la decadencia física del orfebre, sino que también busca sembrar un mensaje profundo en el alma del lector.

Este «consumirse» no es meramente una enfermedad física; es un símbolo del destino final de los amores que Rumi llama «amores por el color» (‘eshqhā-yi kaz pey-i rangi būd). Como afirma explícitamente en versos posteriores: «Los amores que son por causa de un color / no son amor, al final son deshonor». El «color» aquí se refiere a cualquier atributo superficial y transitorio: la belleza del orfebre, su riqueza y posesiones, o incluso el estatus y el honor de la corte del rey. El orfebre fue engañado por las promesas del rey, por las túnicas, el oro y la plata, y caminó por su propio pie «hacia su mal destino» (tā sū’u’l-qazā), un destino funesto que él mismo orquestó. El dinero que le dieron era el precio de sangre por su vida, no un regalo ni un honor; ignorantemente, «tomó el precio de su propia sangre por una túnica de honor».

Este episodio a menudo se compara con el «beso de la muerte», la conocida analogía cristiana donde Judas, al besar a Jesús, lo entregó a sus enemigos. Aquí también, la invitación del rey parecía ostensiblemente un acto de generosidad, un motivo de orgullo para el orfebre; sin embargo, en su esencia, era una convocatoria a la aniquilación. El médico, a través de esta estratagema, seca la raíz de los «amores de color». Pues un amor fundado en atributos fugaces, al decaer dichos atributos, se enfría y se vuelve inerte. La doncella había enfermado por su amor al orfebre, y ahora, con el deterioro de él, «el alma de la doncella ya no permaneció en su penosa situación» y su afecto por él se enfrió.

Lo que Rumi busca transmitir aquí es que este mundo es como una montaña, y cada acción que realizamos es como un grito cuyo eco regresa a nosotros. El orfebre, impulsado por la codicia de riqueza y estatus, abandonó a su familia y su ciudad, solo para encontrar la ruina. Su destino testifica que el amor verdadero no está ligado a los «colores», sino al «Viviente, al Permanente» (zinde-ye bāqī). Un amor que perece con el amado no es amor; es una deshonra que se asienta en el corazón.

Dieser Vers markiert den Höhepunkt der Erzählung vom Goldschmied und der Magd; der Moment, in dem sich ein unausweichliches Schicksal erfüllt. Der göttliche Arzt, der zuvor die wahre Wurzel des Leidens – die Liebe der Magd zum Goldschmied – erkannt hatte, schreitet nun zur Tat. Er stellt ein Gebräu her, und der unglückselige Goldschmied trinkt es in völliger Ahnungslosigkeit und beginnt, in der Gegenwart ebenjener Magd, die er begehrte, langsam wie eine Kerze dahinzuschmelzen. Mit dieser eindringlichen Allegorie schildert Rumi nicht nur den körperlichen Verfall des Goldschmieds, sondern will eine tiefere Botschaft in die Seele des Lesers pflanzen.

Dieses „Zergehen“ ist nicht nur eine körperliche Krankheit; es ist ein Symbol für das endgültige Schicksal von Liebschaften, die Rumi als „Liebe um einer Farbe willen“ (ʿeshqhā-yi kaz pey-i rangi būd) bezeichnet. Wie er in den folgenden Versen ausdrücklich sagt: „Liebe, die um einer Farbe willen war / War keine Liebe, am Ende war sie Schande nur.“ „Farbe“ (rang) bezieht sich hier auf jede oberflächliche und vergängliche Eigenschaft: die Schönheit des Goldschmieds, sein Reichtum und Besitz oder sogar der Status und die Ehre am Hof des Königs. Der Goldschmied ließ sich von den Versprechungen des Königs, von Gewändern, Gold und Silber täuschen und ging aus eigenem Antrieb „seinem bösen Schicksal entgegen“ – einem düsteren Geschick, das er sich selbst bereitete. Das Geld, das ihm gegeben wurde, war der Blutpreis für sein Leben, kein Geschenk oder eine Ehre.

Ich vergleiche diese Episode oft mit dem „Todeskuss“, der bekannten christlichen Analogie, in der Judas Jesus durch einen Kuss seinen Feinden auslieferte. Auch hier schien die Einladung des Königs vordergründig ein Akt der Großzügigkeit zu sein, ein Grund zum Stolz für den Goldschmied; doch im Inneren war es ein Ruf in die Vernichtung. Der Arzt entwurzelt mit dieser List die „Liebe der Farben“. Denn eine Liebe, die auf vergänglichen Eigenschaften beruht, erkaltet und wird wirkungslos, sobald diese Eigenschaften verfallen. Die Magd war aus Liebe zum Goldschmied krank geworden, und nun, mit seinem Verfall, „blieb die Seele des Mädchens nicht länger in seinem Elend“, und ihre Zuneigung zu ihm erkaltete.

Rumi will hier vermitteln, dass diese Welt wie ein Berg ist und jede unserer Taten wie ein Ruf, dessen Echo zu uns zurückkehrt. Der Goldschmied verließ aus Gier nach Reichtum und Status seine Familie und seine Stadt, nur um ins Verderben zu stürzen. Sein Schicksal bezeugt, dass wahre Liebe nicht an „Farben“ gebunden ist, sondern an den „Lebendigen, den Ewig-Bleibenden“ (zinde-ye bāqī). Eine Liebe, die mit dem Geliebten zugrunde geht, ist keine Liebe; sie ist eine Schande, die sich auf das Herz legt.

این بیت نقطهٔ اوج داستان و لحظهٔ اجرای تقدیر شوم زرگر است. حکیم الهی که ریشهٔ بیماری را دریافته بود، اکنون برای درمان نهایی دست به کار می‌شود. او شربتی می‌سازد که در واقع سمی تدریجی است. زرگرِ غافل از همه‌جا، آن را می‌نوشد و در برابر چشمان همان کنیزکی که روزی معشوقش بود، همچون شمعی ذره‌ذره آب می‌شود. مولانا با این تصویر تکان‌دهنده، تنها زوال جسمی زرگر را نشان نمی‌دهد، بلکه پیام عمیق‌تری را بیان می‌کند.

این «گداختن» نماد سرنوشت محتوم عشق‌هایی است که مولانا آن‌ها را «عشق‌های از پی رنگی» می‌نامد؛ یعنی عشق‌هایی که بر پایهٔ صفات ظاهری و فانی مانند زیبایی، ثروت یا مقام بنا شده‌اند. همان‌طور که در ابیات بعدی می‌گوید: «عشق‌هایی کز پی رنگی بود / عشق نبود عاقبت ننگی بود». زرگر فریب وعده‌های شاه و زرق‌وبرق دربار را خورد و با پای خود به سوی «سوءالقضا» یا سرنوشت بد شتافت. پولی که به او دادند، هدیه نبود، بلکه خون‌بهایش بود.

این ماجرا را می‌توان به «بوسهٔ یهودا» تشبیه کرد؛ عملی که در ظاهر محبت‌آمیز اما در باطن خیانت‌بار و مرگ‌آور است. دعوت شاه به دربار در ظاهر کرامتی بزرگ بود، اما در حقیقت دامی برای نابودی زرگر بود. حکیم با این تدبیر، ریشهٔ این عشق ظاهری را می‌خشکاند. زیرا عشقی که به صفات زودگذر وابسته باشد، با از بین رفتن آن صفات، خود نیز سرد و بی‌فروغ می‌شود. با زشت و بیمار شدن زرگر، عشق کنیزک نیز به او از بین رفت و بدین ترتیب، بیماری اصلی (وابستگی به عشق فناپذیر) درمان شد.