M1:209 — دشمن طاووس آمد پرّ او / ای بسی شه را بکشته فرّ او

Este verso, sin duda, es una brillante síntesis de la profunda visión de Rumi sobre los «amores de color» (ʿishq-hā-yi rangī) y los apegos transitorios. Aquí, Rumi advierte explícitamente que lo que en apariencia es fuente de honor y gloria puede ser, en esencia, el terreno mismo de la ruina y la decadencia.

La pluma del pavo real, el epítome de la belleza y la ostentación, guarda un secreto: esta misma belleza deslumbrante lo convierte en blanco de la flecha del cazador. Por eso, «el enemigo del pavo real es su propio plumaje». Es una elocuente metáfora de todo aquello que, en este mundo aparente, nos roba el corazón y nos atrae.

Rumi extiende luego este principio al ámbito de la realeza y el poder: «¡oh, a cuántos reyes ha matado su propio esplendor!». El farr (esplendor, gloria) aquí no solo denota la pompa y la majestad exteriores, sino también el carisma, la autoridad y el aura que distinguen a un rey de los demás. Sin embargo, este mismo farr que lo sienta en el trono puede encender la codicia de los rivales y conducirlo a su caída. Esto es análogo al pavo real cuya vida peligra a causa de sus hermosas plumas. La historia está repleta de ejemplos de reyes y poderosos que fueron víctimas de su propia grandeza y ambición.

Este verso aparece en el contexto de la historia del orfebre y la doncella, una narración que Rumi relata para explicar el concepto de que «los amores que buscan un “color” no son amor; al final son una deshonra». En la historia, la belleza del orfebre se convierte en la causa de su muerte a manos del rey, quien desea a la doncella. Inmediatamente después de este verso, Rumi recurre a las metáforas del ciervo almizclero (por su almizcle), el zorro (por su piel) y el elefante (por su marfil), demostrando cómo los bienes más valiosos de una criatura se convierten en la causa de su perdición.

La conclusión es que el apego a lo que está «muerto» —es decir, a lo transitorio y efímero, por muy bello o glorioso que sea— nunca conduce al amor verdadero y no es duradero. El amor verdadero está reservado para el «Eterno Viviente» (Ḥayy al-Lāyamūt), para aquello que no tiene color ni forma (bī-rang o bī-ṣūrat) y que nunca perece. Este verso es la advertencia de Rumi de que no debemos caer en la trampa de la «forma» y el «color», pues lo que provoca la envidia y la codicia, y en consecuencia consume la vida, no es otra cosa que este farr y esplendor externos.

این بیت، چکیده‌ای درخشان از بینش عمیق مولانا در باب عشق‌های «رنگی» و تعلقات زودگذر است. مولانا در اینجا به روشنی هشدار می‌دهد که آنچه در ظاهر مایه‌ی افتخار و شکوه است، چه بسا در باطن بستر هلاکت و زوال باشد.

پرِ طاووس که اوج جمال و جلوه است، خود رازی پنهان در دل دارد: همین زیبایی خیره‌کننده، او را هدف تیر صیادان می‌کند. این است که «دشمن طاووس آمد پرّ او». این یک تمثیل بلیغ است برای هر آنچه در این جهان ظاهری، دل ما را می‌رباید.

مولانا سپس این قانون را به حوزه‌ی پادشاهی و قدرت بسط می‌دهد: «ای بسا شه را بکشته فرّ او». «فرّ» در اینجا نه تنها به معنی شکوه و جلال ظاهری است، بلکه کاریزما، اقتدار و جلوه‌ای را شامل می‌شود که پادشاه را بر دیگران ممتاز می‌کند. اما همین «فرّ» که او را بر تخت قدرت می‌نشاند، می‌تواند طمع حسودان و رقیبان را برانگیزد و او را به ورطه‌ی سقوط بکشاند. تاریخ، سرشار از نمونه‌هایی است که پادشاهان و قدرتمندان، قربانی شکوه و جاه‌طلبی خود شده‌اند.

این بیت در چارچوب داستان زرگر و کنیزک آمده است؛ داستانی که مولانا آن را برای تبیین مفهوم «عشق‌هایی کز پی رنگی بود / عشق نبود عاقبت ننگی بود» روایت می‌کند. زرگر به طمع مال و مقام، و پادشاه به هوای وصال کنیزک، هر دو به دامی می‌افتند که ریشه در تعلق به یک «رنگ» یا جلوه‌ی فانی دارد. مولانا بلافاصله پس از این بیت، به تمثیل آهوی مشک‌دار، روباه صاحب پوستین و فیل صاحب عاج می‌پردازد تا نشان دهد که چگونه ارزشمندترین دارایی‌های یک موجود، مایه‌ی هلاکت او می‌شوند.

نتیجه آنکه دل بستن به آنچه «مرده» است – یعنی فانی و گذراست، حتی اگر زیبا و پرشکوه باشد – هرگز به عشق حقیقی و پایدار نمی‌انجامد. عشق زنده، عشقی است که به «حیّ لایموت» تعلق دارد؛ به آنچه بی‌رنگ و بی‌صورت است و هرگز زوال نمی‌پذیرد. این بیت هشداری است تا در دام «صورت» و «رنگ» گرفتار نیاییم؛ زیرا آنچه مایه‌ی حسد و طمع می‌شود و حیات را به خطر می‌اندازد، همین «فرّ» و «جلال» ظاهری است.