Oku› Defter 1› Padişahın Kuyumcuyu Getirmek Üzere Semerkant'a Haberciler Göndermesi› Beyit 213

M1:213 — آنکه کشتستم پی مادون من / می‌نداند که نخسپد خون من

آنکه کشتستم پی مادون منمی‌نداند که نخسپد خون من
✦ Bu beyti Türkçe dilinde oluştur

M1:213

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — kaydedilmiş Mesnevi derslerinden

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: آن کس که مرا برای چیزی کمتر و فرومایه‌تر از خود من کُشت، / نمی‌داند که خون من ساکت و فراموش‌شده نخواهد ماند. معنا: کسی که موجودی ارزشمند را به خاطر منافع حقیر و پست از میان برمی‌دارد، غافل است که حقیقت پایدار و عواقب این عمل هرگز از بین نخواهد رفت و بی‌تلافی نخواهد ماند.

شرح

مولانا، در این ابیات کوبنده، نقاب از چهرهٔ آن «عشق»هایی برمی‌کشد که ریشه در «رنگ» دارند؛ یعنی بر جذابیت‌های ظاهری و زودگذر بنا شده‌اند. زرگر بیچاره، که سرنوشتش در اینجا روایت می‌شود، قربانی چنین «رنگ»هایی شد. این بیت، بخشی از رنجنامهٔ اوست، اما نه یک شِکوِهٔ بی‌امید، بلکه بیان قانون محتوم مکافات.

من قبلاً هم به شما گفته‌ام، مولانا جهان را کج نمی‌بیند تا از آن شکوه کند، بلکه کجی را در نگاه و کردار انسان می‌بیند. اینجا نیز، شکایت زرگر از ساختار هستی نیست، بلکه از عملی است که به خاطر «مادون» انجام شده است. «مادون من» به وضوح اشاره به آن چیزهای فرومایه‌تر و سطحی‌تری دارد که سبب مرگ و نابودی او شد: از یک سو، جمال ظاهری زرگر که زود زایل شد و دیگر جاذبه‌ای نداشت؛ از سوی دیگر، طمع زرگر به مال و مقام پادشاهی که چشم او را بر حقیقت بست. این‌ها همه «مادون» حقیقت وجود او بودند. انسانِ فریب‌خورده، جوهر وجود خود را برای چنین مادوناتی هزینه می‌کند و این بزرگترین ننگ است.

تعبیر «نخسپد خون من» بسیار عمیق و پرمعناست. این یک اصطلاح فارسی است که به این معناست که خونِ مظلوم به هدر نمی‌رود، فراموش نمی‌شود و تا انتقام گرفته نشود، ساکت نمی‌نشیند. مولانا با این بیان، قانونی کیهانی را اعلام می‌کند: هر عملی، به‌ویژه عملی که با ظلم و نیت پست انجام شود، هرگز بی‌نتیجه نمی‌ماند. این همان است که در جای دیگر می‌گوید: «این جهان کوه است و فعل ما ندا / سوی ما آید نداها را صدا». آنچه کاشته می‌شود، دیر یا زود درو خواهد شد. فرد ظالم، که به خاطر منافعی حقیر و «مادون» به دیگری آسیب می‌رساند، نمی‌داند که این عمل در چرخهٔ هستی فراموش نخواهد شد و عواقب آن گریبان‌گیر خودش خواهد شد. این بی‌خبری از قانون کارما، خود اوج جهل است.

نکات کلیدی

  • اعمال ما پیامدهای اجتناب‌ناپذیری دارند که باز خواهند گشت.
  • فدا کردن جوهر و ارزش وجود برای منافع «مادون» و سطحی، منجر به ننگ و رسوایی می‌شود.
  • تعبیر «نخسبد خون من» تأکیدی بر ابقای حقیقت و عواقب عمل، حتی پس از مرگ ظاهری.
  • «عشق»های مبتنی بر زیبایی و مال («رنگ») موقتی‌اند و به جدایی و مکافات می‌انجامند.

Sources: d1-s20 · 00:02:45

❋

به زبانِ تو — Kendi dilin · AI

❋

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.