M1:223 — کُشتن آن مرد بَر دست حکیم / نه پی اومید بود و نه ز بیم

Rumi aborda aquí la cuestión ética central de la historia: ¿cómo puede un hombre santo (el sabio, ḥakīm) envenenar a un inocente? Este verso insiste en que la acción del sabio no surgió de motivaciones humanas ordinarias. No actuó por «esperanza» (omīd), es decir, la expectativa de una recompensa del rey, ni por «temor» (bīm), como el miedo a las consecuencias si no curaba al rey.

Al negar estos dos impulsos fundamentales del ego —el deseo y la aversión—, Rumi sitúa la acción del sabio en un plano completamente diferente. Los versos circundantes lo confirman: el sabio actuó solo después de recibir una orden e inspiración divina (amr wa ilhām-e ilāh). Su mano, por lo tanto, no es la de un asesino, sino la de un instrumento de la voluntad de Dios, análoga a la de al-Jadir (mencionado en el Corán) cuando mata a un niño por una razón oculta que solo Dios conoce. La acción, aunque externamente parece un crimen, es internamente un acto de obediencia a un decreto divino inescrutable.

مولانا در اینجا بر نیت الهی و خالصانه‌ی حکیم (که نماد انسان کامل و ولیّ خداست) تأکید می‌کند. در داستان، پادشاه از حکیم خواسته بود تا کنیزک بیمار را درمان کند. حکیم پس از تشخیص ریشه‌ی بیماری، دریافت که تنها راه نجات کنیزک، مرگ معشوق او یعنی مرد زرگر است.

این بیت به صراحت بیان می‌کند که اقدام حکیم در مسموم کردن زرگر، یک عمل عادی و انسانی، برآمده از انگیزه‌های نفسانی نبود. او این کار را برای خوشایند شاه و دریافت پاداش (امید) انجام نداد و از طرفی، از ترس خشم و مجازات شاه در صورت عدم موفقیت در درمان (بیم) نیز دست به این کار نزد.

عمل او کاملاً در راستای اجرای یک فرمان غیبی و الهی بود. مولانا با این بیت، مخاطب را آماده می‌کند تا این «کشتن» را نه یک جنایت، بلکه نوعی جراحی معنوی و اجرای قضای الهی ببیند که از فهم و قضاوت انسان‌های عادی خارج است. این عمل شبیه به کار خضر در قرآن است که به ظاهر کارهایی ویرانگر و بی‌رحمانه انجام می‌داد، اما در باطن، هر یک حکمتی الهی داشت. دست حکیم در اینجا، «دست خدا» و نایب حق است.