Oku Defter 1 Bakkal ve Papağan Hikayesi ve Papağanın Dükkana Yağ Dökmesi Beyit 323

M1:323 — کارِ مَردان روشنی و گرمیَست / کارِ دونان حیله و بی‌شرمیَست

کارِ مَردان روشنی و گرمیَستکارِ دونان حیله و بی‌شرمیَست

M1:323

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — kaydedilmiş Mesnevi derslerinden

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: کار مردان حقیقی، روشنایی‌بخشیدن و گرمی‌آور بودن است؛ کار فرومایگان، حیله‌گری و بی‌شرمی ورزیدن است. معنا: این بیت تفاوت بنیادین میان خصلت‌های انسان‌های والا و انسان‌های فرومایه را بیان می‌کند. مردان حقیقی روشنایی‌بخش و گرمابخشند، در حالی که دون‌صفتان به فریب و بی‌شرمی آلوده‌اند.

شرح

این بیت، که در اوج مثنوی می‌درخشد، تصویری روشن از تمایز میان ساحت مردانِ معنا و فروپایگانِ دنیاپرست به دست می‌دهد. مولانا، با قاطعیت و وضوح همیشگی‌اش، می‌گوید که جنسِ کار و اثرِ انسان‌ها، به جوهر وجودی‌شان بازمی‌گردد. مردان حقیقی، همان «اولیاء خداوند»، همان «خورشیدها»یی که از آنها سخن می‌رود، ذاتشان گرمابخش و روشنایی‌دهنده است. نه تنها خودشان روشن‌اند، بلکه نور و گرما را به دیگران نیز می‌تابانند. این کار، یک فعل عَرَضی نیست، بلکه یک صفت لازم و دایمی است؛ «روشنی‌بخشیدن و گرمی‌بخشیدن» است، نه صرفاً «روشنی و گرمی» داشتن.

من بارها گفته‌ام که در سلوک معنوی، همنشینی و هم‌صحبتی نقش محوری دارد. «می‌رود از سینه‌ها در سینه‌ها / از ره پنهان صلاح و کینه‌ها.» همدمی با آدم‌های تیره، تیرگی و سردی‌شان را به جان شما سرایت می‌دهد، درست همانند گولهٔ یخی که گرمای اطرافش را می‌مکد. در مقابل، نشستن در کنار آدم‌های روشن‌دل، به سانِ قرار گرفتن در تابش خورشید است. مولانا مثال دقیقی می‌زند: «که از خورشید جز گرمی نبیند چشم نابینا.» حتی اگر کسی چشم بصیرت برای دیدن نور حق را نداشته باشد، دست‌کم می‌تواند گرمای معنویت و رحمت را حس کند و از آن بهره‌مند شود. این گرمی خود مایهٔ سرور است و او را به سوی بیناییِ کامل‌تر سوق می‌دهد، هرچند که راهی دراز تا آن مقصد باقی است.

پس، «مردان» به تعبیر مولانا، همانند آفتاب‌اند که هم نور می‌پراکند و هم حیات می‌بخشد. اما در نقطه مقابل، «دونان» یا همان فرومایگان و بی‌شرمان، همچون شب‌های سرد زمستان، تاریکی و سرما به همراه می‌آورند. کارشان از خلوص و صدق تهی است؛ آمیخته با «حیله و بی‌شرمی» است. این دونان، غالباً همان کسانی‌اند که «حرف درویشان بدزدند مرد دون / تا بخواند بر سلیمی زان فسون.» آنها با دزدیدن کلام حق و معارف اهل حقیقت، سعی در فریب دادن ساده‌دلان و جاه‌طلبی برای ریاست دارند. کارشان تلبیس و تدلیس است، نه روشنایی و گرمی بخشیدن. از این رو، پیام این بیت، فراخوانی است به گریز از تیره‌دلان و پناه بردن به سایهٔ مهرویان بستانِ خدا، که خود منبع روشنی و گرمی‌اند.

نکات کلیدی

  • جوهر وجودی انسان‌ها، کار و اثرشان را تعیین می‌کند.
  • مردان حقیقی، منبع روشنایی و گرمای معنوی برای دیگرانند.
  • فرومایگان با حیله و بی‌شرمی، به دنبال فریب و جاه‌طلبی‌اند.
  • همنشینی با نیکان، موجب سرایت روشنی و گرما به جان می‌شود.
  • حتی اگر نور حق را نبینیم، گرمای آن را می‌توانیم حس کنیم و از آن بهره ببریم.

Sources: d1-s32 · 05:00:00 d1-s32 · 06:06:00 d1-s32 · 06:35:20 d1-s24 · 01:27:21 d1-s27 · 00:00:54

به زبانِ تو — Kendi dilin · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.