Oku› Defter 1› Vezirin Hristiyanlarla Hile Yapması› Beyit 360
M1:360 — حیف میآمد مرا کان دینِ پاک / درمیان جاهلان گردد هلاک
M1:360
شرحِ سروش — kaydedilmiş Mesnevi derslerinden
این متن بر پایهٔ سخنرانیهای ضبطشدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.
ترجمه و معنا
ترجمه به فارسی روان: برای من حیف بود که آن دینِ پاک و خالص، میان ناآگاهان و جاهلان تباه شود و از بین برود. معنا: این بیت بیانگر دغدغهٔ وزیری است که از تباهی و نابودی دینِ حقیقی در میان مردم نادان بیم دارد و به همین دلیل حاضر است برای حفظ آن دست به تدبیر بزند.
شرح
این بیت، که از زبان وزیرِ مسیحی در داستان شاه و وزیر و نصارا نقل میشود، پرده از عمق دغدغه و تدبیر این شخصیت برمیدارد. وزیر با وجود اینکه میدانست به زودی شهید خواهد شد، اما لحظهای درنگ کرد و نقشهای چید؛ نه از ترس مرگ، بلکه از بیمِ تباهی دین. او میگوید: «حیف میآمد مرا کان دین پاک / درمیان جاهلان گردد هلاک». این «حیف آمدن» تعبیری بسیار دقیق است. دین در نگاه او یک امانت است، یک ودیعهٔ گرانبها که نباید به آسانی رها شود تا در میان ناآگاهان و کسانی که قدرش را نمیدانند، نابود شود.
در اینجا مولانا از طریق این وزیر، موضعی پیچیده را بیان میکند. وزیر نه یک ریاکار است، نه یک بزدل. او یک عالم مسیحی است که اسرار دین عیسی را میداند و به تعبیر خودش، میخواهد این ودایع و امانات را به نسلهای بعد بسپارد. این نکته کلیدی است: او خود را حافظ و نگهبانِ حقیقت میداند. برای او، مرگِ خود در مقایسه با مرگِ دین، خسارتی کوچکتر است. اما او هوشمندانه راهی را انتخاب میکند که هم جان خود را حفظ کند (البته برای مدتی) و هم مهمتر از آن، دین را از نابودی نجات دهد.
این رویکرد با فهم ما از مفهوم «مکر» در مثنوی همخوانی دارد. همانطور که بارها تأکید کردهام، مکر به خودی خود نه خوب است و نه بد؛ ابزاری است که ارزش آن را مقصود و نیتِ کاربر تعیین میکند. در «و مکروا و مکر الله والله خیر الماکرین»، مکر الهی در مقابل مکر بدخواهان قرار میگیرد و به معنای تدبیر و تدبیرِ برتر است. در اینجا نیز وزیر برای حفظ «دین پاک» دست به تدبیری میزند که ظاهری غیرمعمول دارد، اما باطنش خدمت به حقیقت است. این نشان میدهد که در حکمت مولانا، گاه برای رسیدن به اهداف والا میتوان از مسیرهای غیرمتعارف و پیچیده عبور کرد، به شرط آنکه نیت و مقصد، پاک و الهی باشد. از این رو، این بیت نه تنها از دغدغهای عمیق برای حفظ دین پرده برمیدارد، بلکه به ما میآموزد که گاهی اوقات، حفظ حقایق بزرگ مستلزم هوشمندی و تدابیری است که از سطح فهم عامه فراتر میرود.
نکات کلیدی
- حیف آمدنِ دین: وزیر نه از جان خود، بلکه از نابودی دین پاک در میان جاهلان بیم دارد.
- دین به مثابه امانت: دین و اسرار آن نزد وزیر، ودیعهای گرانبهاست که باید به نسلهای بعد سپرده شود.
- مکرِ مشروع: تدبیر وزیر، نمونهای از کاربرد «مکر» (استراتژی) برای اهدافی والاست، نه از روی بدخواهی.
- حفظ حقیقت: گاهی برای نجات حقایق بزرگ، لازم است از راههای هوشمندانه و غیرمتعارف قدم برداشت.
Sources: d1-s29 · 59:53:00 d1-s29 [1:00:21:00] d1-s29 · 1:23:00
This text was reconstructed from Dr. Abdolkarim Soroush's recorded Masnavi lectures. It has not been reviewed and approved by him.
Translation & meaning
Translation: It pained me that that pure religion / Should perish amidst the ignorant. Meaning: This verse expresses the vizier's profound concern that the true, pure religion would be lost and destroyed if left in the hands of the ignorant, thus justifying his cunning strategies to preserve it.
Explanation
This verse, uttered by the Christian vizier in the story of the King, the Vizier, and the Christians, reveals the depth of this character's concern and strategic thinking. The vizier, despite knowing he would soon be martyred, paused and devised a plan; not out of fear of death, but out of fear for the perishing of religion. He declares: It pained me that that pure religion / Should perish amidst the ignorant. This “it pained me” (ḥeyf mi-āmād marā) is a remarkably precise expression. Religion, in his view, is a trust, a precious deposit that should not be readily abandoned to perish among the ignorant and those who do not appreciate its worth.
Here, through this vizier, Mowlana articulates a complex stance. The vizier is neither a hypocrite nor a coward. He is a Christian scholar who knows the secrets of Jesus's faith, and, in his own words, wishes to pass on these trusts and deposits to future generations. This is a crucial point: he sees himself as a guardian and preserver of truth. For him, his own death, compared to the death of religion, is a lesser loss. However, he intelligently chooses a path that would both preserve his own life (for a time) and, more importantly, save religion from destruction.
This approach resonates with our understanding of the concept of makr (cunning, strategy) in the Masnavi. As I have repeatedly emphasized, makr in itself is neither good nor bad; it is a tool whose value is determined by the intention and purpose of its user. In the Quranic phrase, “And they schemed, and God schemed; and God is the best of schemers” (wa makarū wa makar Allāh wa Allāhu khayru l-mākirīn), divine makr stands against the schemes of ill-wishers and signifies superior wisdom and planning. Here too, the vizier employs a strategy to preserve the “pure religion,” a strategy that may appear unconventional on the surface, but whose essence is service to truth. This demonstrates that in Mowlana's wisdom, sometimes to achieve noble goals, one must traverse unconventional and intricate paths, provided that the intention and destination are pure and divine. Thus, this verse not only reveals a deep concern for the preservation of religion but also teaches us that sometimes, safeguarding great truths requires a sagacity and set of measures that transcend common understanding.
Key takeaways
- The Sorrow for Religion: The vizier's concern is not for his own life, but for the perishing of the pure religion amidst the ignorant.
- Religion as a Trust: For the vizier, religion and its secrets are a precious deposit to be handed down to future generations.
- Legitimate Cunning (Makr): The vizier's strategem exemplifies the use of makr (cunning, strategy) for noble purposes, not out of malice.
- Preservation of Truth: Sometimes, to safeguard great truths, it is necessary to employ intelligent and unconventional methods.
Sources: d1-s29 · 59:53:00 d1-s29 [1:00:21:00] d1-s29 · 1:23:00
به زبانِ تو — Kendi dilin · AI
此节诗表达了维齐尔深切的忧虑:他担心真正的、纯粹的信仰若落入愚昧无知者之手,将会失传和毁灭,这正是他为保存信仰而宁愿策划计谋的原因。
这节诗出自故事中基督教维齐尔之口,揭示了他深层的忧虑与谋略。维齐尔明知自己很快将被处死,但他停下来设计了一个计划;此举并非出于对死亡的恐惧,而是出于对信仰消亡的恐惧。他说:“我痛心那纯净的信仰,竟在愚昧之徒中消亡。”这里的“痛心”(波斯语:حیف آمدن, ḥeyf āmadan)是一个极为精准的表达。在他看来,信仰是一份托付、一件珍贵的信物,绝不能轻易地被抛弃,任其在那些不懂得其价值的愚昧者中毁灭。
鲁米通过这位维齐尔,阐明了一个复杂的立场。这位维齐尔既非伪君子,也非懦夫。他是一位深谙耶稣教诲秘要的基督教学者,用他自己的话说,他希望将这些“信物”与“托付”传给后代。这是关键所在:他视自己为真理的守护者。对他而言,与信仰的死亡相比,他个人的死亡是较小的损失。因此,他明智地选择了一条道路,既能暂时保全自己的性命,更重要的是,能将信仰从毁灭中拯救出来。
这种做法与我们对《玛斯纳维》中“计谋”(مکر, makr)概念的理解相呼应。“计谋”本身并无好坏之分,它是一种工具,其价值取决于使用者的意图与目的。正如《古兰经》所言:“他们用计谋,安拉也用计谋;安拉是最善于用计谋的。”在此,神圣的“计谋”是为对抗恶意的阴谋,意指更高明的智慧与筹划。同样,故事中的维齐尔为了保护“纯净的信仰”而施展计谋,此举表面看似反常,其本质却是为真理服务。这表明,在鲁米的智慧中,为实现崇高的目标,有时必须走非同寻常的曲折之路,前提是意图与终点必须是纯洁与神圣的。因此,这节诗不仅揭示了对保存信仰的深切关怀,也教导我们,守护伟大的真理,有时需要超越凡俗理解的智慧与策略。
- حیف
- 可惜,遗憾,痛心。这是一个源自阿拉伯语的词,表达一种因珍贵之物损失或错置而感到的深切惋惜之情。
- جاهلان
- 无知者,愚昧之徒(复数)。指那些缺乏灵性知识、无法理解或珍视神圣真理的人。
- هلاک
- 毁灭,消亡,丧生。在此指信仰的失传与精神上的死亡。
این بیت بیانگر دغدغهٔ وزیر است که از تباهی و نابودی دینِ حقیقی در میان مردم نادان بیم دارد و به همین دلیل حاضر است برای حفظ آن دست به تدبیر بزند.
این بیت که از زبان وزیر مسیحی در داستان شاه و نصارا نقل میشود، عمق نگرانی و تدبیر او را آشکار میکند. وزیر، با اینکه میدانست ممکن است به زودی کشته شود، نقشهای طراحی کرد؛ نه از ترس مرگ، بلکه از بیم نابودی دین. او میگوید: «حیف میآمد مرا کان دین پاک / درمیان جاهلان گردد هلاک». این «حیف آمدن» بیانگر نگاه او به دین به عنوان یک امانت گرانبهاست که نباید به سادگی رها شود تا در میان ناآگاهان و کسانی که قدرش را نمیدانند، از بین برود.
مولانا از طریق این وزیر، موضعی پیچیده را به تصویر میکشد. وزیر نه ریاکار است و نه ترسو. او عالمی مسیحی است که اسرار دین عیسی را میداند و میخواهد این امانتها را به نسلهای بعد بسپارد. برای او، مرگِ خودش در مقایسه با مرگِ دین، خسارتی کوچکتر است. بنابراین، هوشمندانه راهی را برمیگزیند که هم دین را از نابودی نجات دهد و هم جان خود را (برای مدتی) حفظ کند تا بتواند این مأموریت را به انجام برساند.
این رویکرد با مفهوم «مکر» در مثنوی هماهنگ است. مکر در اینجا به معنای حیلهگری منفی نیست، بلکه به معنای تدبیر و استراتژی هوشمندانه است. همانطور که در قرآن آمده «وَ مَکَرُوا وَ مَکَرَ اللهُ وَ اللهُ خَیْرُ الْماکِرینَ»، مکر الهی تدبیری برتر در برابر نقشهٔ بدخواهان است. وزیر نیز برای حفظ «دین پاک» دست به تدبیری میزند که در ظاهر غیرعادی است، اما در باطن، خدمتی به حقیقت است. این بیت به ما میآموزد که گاهی برای رسیدن به اهداف والا، باید از مسیرهای پیچیده و هوشمندانه عبور کرد، به شرط آنکه نیت و مقصد، پاک و الهی باشد.
- حیف میآمد مرا
- افسوس میخوردم، برایم دردناک و دریغآور بود
- کان
- که آن
- جاهلان
- نادانان، ناآگاهان
- هلاک
- نابود، از بین رفته
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.