M2:129 — این چنین تلبیس با بابات کرد / آدمی را این سیه‌رخ مات کرد

مولانا در ابیات قبل، سالک را از همنشینی با «اغیار» و «ناراستاﻥ» بر حذر می‌دارد و هشدار می‌دهد که شیطان با سخنان فریبنده و به ظاهر مهربانانه مانند «جانِ بابا» انسان را به دام می‌اندازد.

این بیت، این هشدار را به یک واقعۀ بنیادین در تاریخ بشر گره می‌زند: داستان فریب خوردن حضرت آدم در بهشت. مولانا می‌گوید این روشی که ابلیس به کار می‌برد، یعنی «تلبیس» (پوشاندن باطل در لباس حق)، همان روشی است که با «پدر» همۀ ما، یعنی آدم، به کار برد و موفق شد. عبارت «سیه‌رخ» برای شیطان به کار رفته که هم به معنای ظاهری (موجودی تاریک و زشت) و هم به معنای باطنی (روسیاه و شرمسار از درگاه حق) است.

استعارۀ «مات کرد» از بازی شطرنج گرفته شده است. همانطور که در بیت بعدی («بر سر شطرنج چُست است این غراب»)، مولانا شیطان را حریفی بسیار زیرک و ماهر در بازی شطرنج زندگی معرفی می‌کند که حرکات انسان را پیش‌بینی کرده و با مهارت او را در موقعیت شکست کامل (مات) قرار می‌دهد. این شکست، شکست آدم بود که به هبوط او از بهشت انجامید و میراث این مبارزه به تمام فرزندان او، یعنی بشریت، رسیده است. بنابراین، این بیت یک هشدار جدی است که دشمنی که در برابر توست، دشمنی کارکشته و بسیار خطرناک است که حتی پدر نخستین تو را نیز مغلوب کرده است.