M2:1317 — چونک مُخلَص گشت مُخلِص باز رست / در مقام امن رفت و برد دست

Este verso marca la culminación de una distinción teológica crucial en el sufismo, que Rumi explora en los versos precedentes. El camino espiritual comienza con el esfuerzo del individuo, el mukhlis (مُخلِص), aquel que se esfuerza activamente por ser sincero y puro. Sin embargo, este estado es precario; está lleno de peligros, como un viajero en un camino infestado de bandidos. El buscador, por sus propios medios, siempre está en riesgo de caer en la trampa del ego o de las distracciones del mundo.

El punto de inflexión ocurre cuando la Gracia Divina interviene y transforma al buscador. Deja de ser el agente de su propia purificación para ser el objeto de la purificación divina, convirtiéndose en mukhlas (مُخلَص), «el que ha sido hecho puro». Este es un cambio del participio activo al pasivo, de la acción humana a la recepción de la acción divina. Es solo en este estado que se alcanza la verdadera liberación (baz rast). Ya no hay lucha ni peligro.

El verso concluye que esta persona «entra en la morada de la paz» (maqām-i amn), un estado espiritual de seguridad inquebrantable, y «alcanza la victoria» (burd dast, literalmente «llevó la mano», una expresión idiomática que significa triunfar o tener éxito). Como explican los versos siguientes, esta transformación es irreversible, como el pan que nunca volverá a ser trigo o un espejo pulido que nunca volverá a ser mineral de hierro. Es la llegada a un estado de ser permanente y seguro en Dios.

مولانا در اینجا دو مقام مهم عرفانی را از هم متمایز می‌کند: مقام «مخلِص» و مقام «مخلَص». این دو واژه از ریشه عربی «خلوص» می‌آیند اما تفاوت ظریفی دارند.

مخلِص (با کسره لام) کسی است که در اعمال و نیت‌های خود اخلاص می‌ورزد و فعالانه تلاش می‌کند تا خود را از ناپاکی‌ها و خودبینی‌ها پاک کند. او سالکی است که در راه است، اما هنوز در معرض خطر لغزش و دام‌های نفس و شیطان قرار دارد. مولانا او را به آینه‌ای تشبیه می‌کند که هنوز کاملاً صیقلی نشده و یا به شکارچی‌ای که هنوز پرنده را به چنگ نیاورده است. او در حال کوشش و مجاهده است.

اما مخلَص (با فتحه لام) کسی است که از این مرحله عبور کرده و به مرتبه‌ای رسیده که خداوند او را برگزیده و از هر ناخالصی پاک کرده است. این مقام، نتیجه لطف الهی است نه صرفاً کوشش بنده. در این مرتبه، فرد از خود رها شده و هستی‌اش تسلیم حق گشته است. به همین دلیل، او دیگر در خطر نیست و به «مقام امن» رسیده است؛ جایی که تغییر و تزلزل در آن راه ندارد. همان‌طور که در ابیات بعدی می‌آید، میوهٔ پخته دیگر غوره نمی‌شود و آینهٔ صیقلی‌شده دوباره آهن خام نمی‌گردد. این بیت، نقطه اوج این تحول معنوی را به تصویر می‌کشد: لحظه‌ای که تلاش صادقانه سالک با عنایت الهی به ثمر می‌نشیند و او را به ساحل امن و آرامش ابدی می‌رساند.