M2:97 — گفتم ای دل آینهٔ کلی بجو / رو به دریا‌، کار بر ناید به‌جو

مولانا در این بخش از زبان سالکی سخن می‌گوید که در جستجوی شناخت «نقش جان» یا حقیقت باطنی خویش است. او درمی‌یابد که آینه‌های معمولی فقط ظاهر را نشان می‌دهند، اما «آینهٔ جان» چهرهٔ یار یا همان انسان کامل است.

این بیت، نقطهٔ اوج این جستجوی درونی است. گوینده به دل خود نهیب می‌زند که به کمتر از «آینهٔ کلی» رضایت ندهد. این آینه، وجودی است که تمام حقیقت را بی‌کم‌وکاست بازمی‌تاباند. سپس با یک تمثیل قدرتمند، این مفهوم را روشن می‌کند: دریا در برابر جویبار. «دریا» نماد حقیقت مطلق، وجود بی‌کران الهی، و انسان کامل است که به آن اقیانوس متصل است. «جویبار» نماد تلاش‌های فردی، دانش‌های محدود، و راهنماهای ناقص است. پیام این است که برای رسیدن به معرفت کامل و خودشناسی حقیقی، باید به سرچشمهٔ اصلی و فراگیر متصل شد؛ تکیه بر منابع کوچک و جزئی، انسان را به مقصد نهایی نمی‌رساند.