M3:134 — بنگر اکنون زنده اطلس‌پوش را / هیچ اطلس دست گیرد هوش را؟

این بیت بخشی از گفتار مولانا دربارهٔ تفاوت میان ظاهر و باطن، و ارزش حقیقی انسان است. مولانا پیش از این بیت، توضیح می‌دهد که ساختن «گور» واقعی برای آخرت، نه با سنگ و گچ، که با تهذیب نفس و دفن کردن «منیت» در وجود الهی ممکن است. در واقع، آمادگی برای مرگ، یک فرآیند معنوی و درونی است، نه یک عمل مادی و ظاهری.

این بیت، نمونه‌ای زنده از کسی را به تصویر می‌کشد که راه را اشتباه رفته است. او «زندهٔ اطلس‌پوش» است؛ یعنی کسی که تمام همتش صرف آراستن ظاهر و پوشیدن لباس‌های گران‌بها (اطلس) شده است. مولانا با یک پرسش بلاغی و کوبنده، پوچ بودن این رویکرد را نشان می‌دهد: «هیچ اطلس دست گیرد هوش را؟». آیا این پارچه‌های ابریشمی و فاخر می‌توانند راهنمای «هوش» و آگاهی باطنی انسان باشند؟ آیا می‌توانند دست او را بگیرند و به سرمنزل مقصود برسانند؟

پاسخ منفی است. این بیت تأکید می‌کند که آراستگی بیرونی هیچ نسبتی با کمال درونی ندارد و حتی می‌تواند حجابی بر سر راه آن باشد. ابیات بعدی نیز همین تصویر را تکمیل می‌کنند و نشان می‌دهند که چنین فردی، با وجود ظاهر فریبنده، از درون در عذاب و رنج است، در حالی که عارف حقیقی با جامه‌ای کهنه، از اندیشه و سخنی شیرین چون شکر برخوردار است.