OkuDefter 3

Defter 3 · 4809 beyit · 228 bölüm

دفتر سوم

Book III

دیباچهٔ دفتر سوم · عربی

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ الحِکَمُ جُنُودُ الله یُقَوِّی بِها اَرواحُ الْمُریدینَ، یُنَزِّهُ عِلْمَهُم عَنْ شائِبَةِ الْجَهْلِ وَعَدْلَهُم عَنْ شائِبَةِ الظُّلْمِ وَ جُودَهُمْ عَنْ شائِبَةِ الرِّیاءِ وَ حِلْمَهُمْ عَنْ شائِبَةِ السَّفَهِ، وَ یُقَرِّبُ اِلَیْهِمْ ما بَعُدَ عَنْهُم مِنْ فَهْمِ الْاخِرَةِ، وَیُیَسِّرُ لَهُمْ ما عَسُرَ عَلَیْهِمْ مِنَ الطّاعَةِ وَ الْاِجْتِهادِ، وَ هِیَ مِنْ بَیِّناتِ الْاَنْبیاءِ وَدَلائِلِهِمْ، تُخْبِرُ عَنْ اَسرارِ اللهِ وَ سُلطانِهِ المَخصُوصِ بِالعارِفینَ وَ اِدارَتِهِ اَلفَلَکَ النُّورانِیَّ الرَّحمانِیَّ الدُرِّیَّ الحاکِمَ عَلَی الفَلَکِ الدُّخانِیّ الکُرِیّ، کَما اَنَّ العَقلَ حاکِمٌ عَلَی الصُّوَرِ التُّرابِیَّةِ وَ حَواسِّهَا الظّاهِرَةِ وَ الباطِنَةِ فَدَوَرانُ ذلِکَ الفَلَکِ الرُّوحانِیّ حاکِمٌ عَلَی الفَلَکِ الدُّخانِیّ وَ الشُّهُبِ الزّاهِرَةِ وَ السُّرُجِ المُنیرَةِ وَ الرِّیاحِ المُنشَئَةِ وَ الاَراضِی المَدحیَّةِ وَ المِیاهِ المُطَّرِدَةِ. نَفَعَ اللهُ بِها عِبادَهُ وَ زادَهُم فَهماً. وَ اِنَّما یَفهَمُ کُلُّ قاریٍ عَلی قَدرِ نُهیَتِةِ وَ یَنسُکُ النّاسِکُ عَلی قَدرِ قُوَّةِ اِجتِهادِةِ وَ یُفتِی المُفتی مَبلَغَ رَأیِهِ وَ یَتَصَدَّقُ المُتَصَدِّقُ بِقَدرِ قُدرَتِهِ وَ یَجُودُ الباذِلُ بِقَدرِ مَوجُودِهِ وَ یَقتَنِی المَجُودُ عَلَیهِ ما عَرَفَ مِن فَضلِهِ وَ لکِن مُفتَقِدُ الماءِ فِی المَفازَةِ لا یَقصُرُ بِهِ عَن طَلَبِهِ مَعرِفَتُهُ ما فِی البِحارِ وَ یَجِدُّ فی طَلَبِ ماءِ هذِهِ الحَیاةِ قَبلَ اَن یَقطَعَهُ المَعاشُ بِالاِشتِغالِ عَنهُ و تُعَوِّقَهُ العِلّةُ و الحاجَة وَ تَحُولَ الاَغراضُ بَینَهُ وَ بَینَ ما یَتَسَرَّعُ اِلَیهِ وَ لَن یُدرِکَ العِلمَ مؤثِرُ هَوًی وَ لا راکِنٌ اِلی دَعَةٍ وَ لا مُنصَرِفٌ عَن طَلَبِهِ وَ لا خائِفٌ عَلی نَفْسِهِ وَ لا مُهتَمٌّ لِمَعیشَتِهِ اِلا اَن یَعُوذَ بِاللهِ وَ یُؤثِرَ دینَهُ عَلی دُنیاهُ وَ یَاخُذَ مِن کَنزِ الحِکمَةِ الاَموالَ العَظیمَةَ الَّتی لا تُکسَدُ وَ لا تُورَثُ میراثَ الاَموالِ وَ الاَنوارَ الجَلیلَةَ و الجَواهِرَ الکَریمَةَ وَ الضّیاعَ الثَّمینَةَ، شاکِراً لِفَضلِهِ مُعَظِّمًا لِقَدرِهِ مُجَلِّلاً لِخَطَرِهِ. وَ یَستَعیذَ بِاللهِ مِن خَساسَةِ الحُظُوظِ وَ مَن جَهلٍ یَستَکثِرُ القَلیلَ مِمّا یَری فی نَفسِهِ وَ یَستَقِلُّ الکَثیرَ العَظیمَ مِن غَیرِهِ وَ یُعجَبُ بِنَفسِهِ بِما لَم یَأذَن لَهُ الحَقُّ. وَ عَلی العالِم الطّالِبِ اَن یَتَعَلَّمَ ما لَم یَعلَم و اَن یُعَلِّمَ ما قَد عَلِمَ و یَرفُقَ بِذَوِی الضَّعفِ فِی الذِّهنِ وَلا یُعجَبَ مِن بَلادَةِ اَهلِ البَلادَةِ وَلا یُعَنِّفَ عَلی کَلیلِ الفَهمِ، کَذلِک کنْتُمْ مِنْ قَبْلُ فَمَنَّ اللَّهُ عَلَیکُم سُبحانَهُ وَ تَعالی عَن اَقاویلِ المُلحِدینَ وَ شِرکِ المُشرِکینَ وَ تَنقیصِ النّاقِصینَ وَ تَشبیهِ المُشَبِّهینَ وَ سُوءِ اَوهامِ المُتَفَکِّرینَ وَ کَیفیّاتِ المُتَوَهِّمینَ، وَ لَه الحَمدُ وَ المَجدُ عَلی تَلفیقِ الکِتابِ المَثنَویِّ الاِلهِیِّ الرَّبانیِّ وَ هُوَ المُوَفِّقُ وَالمُفضِّلُ وَ لَهُ الطَّولُ وَ المَنُّ لا سِیَّما عَلی عِبادِهِ العارِفینَ. یرِیدُونَ لِیطْفَؤُا نُورَ اللَّهِ بِأَفْواهِهِمْ وَ اللَّهُ مُتِمُّ نُورِهِ وَ لَوْ کرِهَ الْکافِرُونَ، انّا نحن نزَّلنا الذِّکر و انّا له لحافِظون، فَمَنْ بَدَّلَهُ بَعْدَ ما سَمِعَهُ فَإِنَّما إِثْمُهُ عَلَی الَّذِینَ یبَدِّلُونَهُ إِنَّ اللَّهَ سَمِیعٌ عَلِیمٌ.

ya da kendi dilinde oku:

mevcut
❋ ❋ ❋
  1. 001 بخش ۱ - سر آغازBaşlangıç 68 beyit
  2. 002 بخش ۲ - قصهٔ خورندگان پیل‌بچه از حرص و ترک نصیحت ناصحFil yavrusu yiyenlerin hırsı ve nasihatçının nasihatini terk etmesi kıssası 36 beyit
  3. 003 بخش ۳ - بقیهٔ قصهٔ متعرضان پیل‌بچگانFil yavrularına müdahale edenlerin kıssasının devamı 33 beyit
  4. 004 بخش ۴ - بازگشتن به حکایت پیلFil hikayesine dönüş 34 beyit
  5. 005 بخش ۵ - بیان آنک خطای محبان بهترست از صواب بیگانگان بر محبوبSevenlerin hatasının, sevilene karşı yabancıların doğrusundan daha iyi olduğunun beyanı 8 beyit
  6. 006 بخش ۶ - امر حق به موسی علیه السّلام که مرا به دهانی خوان کی بدان دهان گناه نکرده‌ایHakk'ın Musa aleyhisselam'a "Beni günah işlemediğin bir ağızla çağır" emri 9 beyit
  7. 007 بخش ۷ - بیان آنک الله گفتن نیازمند عین لبیک گفتن حق استAllah demenin ihtiyaç duyanın, Hakk'ın Lebbeyk demesinin ta kendisi olduğunun beyanı 47 beyit
  8. 008 بخش ۸ - فریفتن روستایی شهری را و به دعوت خواندن، به لابه و الحاح بسیارKöylünün şehirliyi kandırması ve çok yalvararak davet etmesi 46 beyit
  9. 009 بخش ۹ - قصهٔ اهل سبا و طاغی کردن نعمت ایشان را و در رسیدن شومی طغیان و کفران در ایشان و بیان فضیلت شکر و وفاSeba halkının hikayesi ve nimetlerinin onları azdırması, azgınlık ve nankörlüğün uğursuzluğunun başlarına gelmesi ve şükür ile vefanın faziletinin beyanı 16 beyit
  10. 010 بخش ۱۰ - جمع آمدن اهل آفت هر صباحی بر در صومعهٔ عیسی علیه السلام جهت طلب شفا به دعای اوHer sabah hastalıklıların İsa aleyhisselam'ın dergahında şifa dilemek için toplanması 66 beyit
  11. 011 بخش ۱۱ - باقی قصهٔ اهل سباSeba halkı kıssasının kalanı 48 beyit
  12. 012 بخش ۱۲ - بقیهٔ داستان رفتن خواجه به دعوت روستایی سوی دهEfendinin köylünün davetiyle köye gitmesi hikayesinin devamı 20 beyit
  13. 013 بخش ۱۳ - دعوت باز بطان را از آب به صحراÖrdekleri sudan karaya davet etmek 42 beyit
  14. 014 بخش ۱۴ - قصهٔ اهل ضروان و حیلت کردن ایشان تا بی زحمت درویشان باغها را قطاف کنندDarvan halkının hikayesi ve fakirlerin rahatsızlığı olmadan bahçeleri hasat etmek için yaptıkları hile 23 beyit
  15. 015 بخش ۱۵ - روان شدن خواجه به سوی دهAğanın köye doğru yola çıkması 35 beyit
  16. 016 بخش ۱۶ - رفتن خواجه و قومش به سوی دهAğanın ve halkının köye gitmesi 35 beyit
  17. 017 بخش ۱۷ - نواختن مجنون آن سگ را کی مقیم کوی لیلی بودMecnun'un Leyla'nın sokağında yaşayan o köpeği okşaması 31 beyit
  18. 018 بخش ۱۸ - رسیدن خواجه و قومش به ده و نادیده و ناشناخته آوردن روستایی ایشان راAğanın ve halkının köye varması ve köylünün onları tanımadan getirmesi 123 beyit
  19. 019 بخش ۱۹ - افتادن شغال در خُم رنگ و رنگین شدن و دعوی طاوسی کردن میان شغالانÇakalın boya fıçısına düşmesi, boyanması ve çakallar arasında tavuskuşuyum diye iddia etmesi 11 beyit
  20. 020 بخش ۲۰ - چرب کردن مرد لافی لب و سبلت خود را هر بامداد به پوست دنبه و بیرون آمدن میان حریفان کی من چنین خورده‌ام و چنانBoşboğaz adamın her sabah dudaklarını ve bıyıklarını kuyruk yağı derisiyle yağlayıp arkadaşları arasına çıkması ve 'şöyle yedim, böyle yedim' diye övünmesi 15 beyit
  21. 021 بخش ۲۱ - آمن بودن بلعم باعور کی امتحانها کرد حضرت او را و از آنها روی سپید آمده بودBelaam bin Baura'nın güvenli olması, Allah'ın onu imtihanlara tabi tutması ve bu imtihanlardan alnı ak çıkması 19 beyit
  22. 022 بخش ۲۲ - دعوی طاوسی کردن آن شغال کی در خم صباغ افتاده بودBoya fıçısına düşen o çakalın tavuskuşuyum diye iddia etmesi 12 beyit
  23. 023 بخش ۲۳ - تشبیه فرعون و دعوی الوهیت او بدان شغال کی دعوی طاوسی می‌کردFiravun'un ve onun ilahlık iddialarının, tavuskuşuyum diyen o çakala benzetilmesi 12 beyit
  24. 024 بخش ۲۴ - تفسیر وَ لَتَعْرِفَنَّهُم في لَحْنِ القَوْلِVe onları konuşma tonlarından tanıyacaksın ayetinin tefsiri 7 beyit
  25. 025 بخش ۲۵ - قصهٔ هاروت و ماروت و دلیری ایشان بر امتحانات حق تعالیHarut ve Marut'un hikayesi ve Allah'ın imtihanlarına karşı cesaretleri 43 beyit
  26. 026 بخش ۲۶ - قصهٔ خواب دیدن فرعون آمدن موسی را علیه السلام و تدارک اندیشیدنFiravun'un Hz. Musa'nın geleceğini rüyasında görmesi ve tedbirler düşünmesi 15 beyit
  27. 027 بخش ۲۷ - به میدان خواندن بنی اسرائیل برای حیلهٔ ولادت موسی علیه السلامHz. Musa'nın doğumu hilesi için İsrailoğullarını meydana çağırması 3 beyit
  28. 028 بخش ۲۸ - حکایتHikaye 14 beyit
  29. 029 بخش ۲۹ - بازگشتن فرعون از میدان به شهر شاد بتفریق بنی اسرائیل از زنانشان در شب حملFiravun'un gebelik gecesi İsrailoğullarını kadınlarından ayırarak şehre mutlu bir şekilde dönmesi 6 beyit
  30. 030 بخش ۳۰ - جمع آمدن عمران به مادر موسی و حامله شدن مادر موسی علیه‌السلامİmran'ın Musa'nın annesiyle birleşmesi ve Musa'nın annesinin hamile kalması 10 beyit
  31. 031 بخش ۳۱ - وصیت کردن عمران جفت خود را بعد از مجامعت کی مرا ندیده باشیİmran'ın eşine cinsel birleşmeden sonra 'beni görmemiş ol' diye vasiyet etmesi 8 beyit
  32. 032 بخش ۳۲ - ترسیدن فرعون از آن بانگFiravun'un o sesten korkması 6 beyit
  33. 033 بخش ۳۳ - پیدا شدن استارهٔ موسی علیه السلام بر آسمان و غریو منجمان در میدانHz. Musa'nın yıldızının gökyüzünde belirmesi ve müneccimlerin meydanda çığlık atması 36 beyit
  34. 034 بخش ۳۴ - خواندن فرعون زنان نوزاده را سوی میدان هم جهت مکرFiravun'un yeni doğan kadınları hile amacıyla meydana çağırması 10 beyit
  35. 035 بخش ۳۵ - بوجود آمدن موسی و آمدن عوانان به خانهٔ عمران و وحی آمدن به مادر موسی کی موسی را در آتش اندازMusa'nın doğumu ve görevlilerin İmran'ın evine gelmesi ve Musa'nın annesine 'Musa'yı ateşe at' diye vahyedilmesi 11 beyit
  36. 036 بخش ۳۶ - وحی آمدن به مادر موسی کی موسی را در آب افکنMusa'nın annesine 'Musa'yı suya bırak' diye vahyedilmesi 17 beyit
  37. 037 بخش ۳۷ - حکایت مارگیر کی اژدهای فسرده را مرده پنداشت در ریسمانهاش پیچید و آورد به بغدادYılan avcısının hikayesi; donmuş ejderhayı ölü sanıp iplerine sararak Bağdat'a getirmesi 91 beyit
  38. 038 بخش ۳۸ - تهدید کردن فرعون موسی را علیه السلامFiravun'un Hz. Musa'yı tehdit etmesi 9 beyit
  39. 039 بخش ۳۹ - جواب موسی فرعون را در تهدیدی کی می‌کردشMusa'nın Firavun'un tehditlerine cevabı 6 beyit
  40. 040 بخش ۴۰ - پاسخ فرعون موسی را علیه السلامFiravun'un Musa'ya cevabı 5 beyit
  41. 041 بخش ۴۱ - جواب موسی فرعون راMusa'nın Firavun'a cevabı 4 beyit
  42. 042 بخش ۴۲ - جواب فرعون موسی را و وحی آمدن موسی را علیه‌السلامFiravun'un Musa'ya cevabı ve Musa'ya vahiy gelmesi 8 beyit
  43. 043 بخش ۴۳ - مهلت دادن موسی علیه‌السلام فرعون را تا ساحران را جمع کند از مداینMusa'nın Firavun'a şehirden sihirbazları toplamak için mühlet vermesi 58 beyit
  44. 044 بخش ۴۴ - فرستادن فرعون به مداین در طلب ساحرانFiravun'un sihirbazları bulmak için şehirlere adamlar göndermesi 17 beyit
  45. 045 بخش ۴۵ - خواندن آن دو ساحر پدر را از گور و پرسیدن از روان پدر حقیقت موسی علیه السلامO iki sihirbazın babalarını mezardan çağırması ve babalarının ruhundan Hz. Musa'nın hakikatini sorması 9 beyit
  46. 046 بخش ۴۶ - جواب گفتن ساحر مرده با فرزندان خودÖlü sihirbazın çocuklarına cevap vermesi 14 beyit
  47. 047 بخش ۴۷ - تشبیه کردن قرآن مجید را به عصای موسی و وفات مصطفی را علیه السلام نمودن بخواب موسی و قاصدان تغییر قرآن را با آن دو ساحر بچه کی قصد بردن عصا کردند چو موسی را خفته یافتندKur'an-ı Kerim'in Musa'nın asasına benzetilmesi, Hz. Mustafa'nın vefatının Musa'nın uykusuyla anlatılması ve Kur'an'ı değiştirmeyi amaçlayan habercilerin, Musa'yı uyurken asayı çalmaya çalışan o iki sihirbaz çocuğa benzetilmesi 48 beyit
  48. 048 بخش ۴۸ - جمع آمدن ساحران از مداین پیش فرعون و تشریفها یافتن و دست بر سینه زدن در قهر خصم او کی این بر ما نویسSihirbazların şehirlerden Firavun'un huzuruna toplanması, şereflendirilmesi ve düşmanına karşı 'bu bizim üzerimize olsun' diye göğüslerini germeleri 14 beyit
  49. 049 بخش ۴۹ - اختلاف کردن در چگونگی و شکل پیلFilin şekli ve biçimi hakkında ihtilaf etmek 103 beyit
  50. 050 بخش ۵۰ - توفیق میان این دو حدیث کی الرضا بالکفر کفر و حدیث دیگر من لم یرض بقضایی فلیطلب ربا سوایİki hadis arasında uzlaşma: Küfre razı olmak küfürdür ve diğer hadis: Kazama razı olmayan benden başka rab arasın 14 beyit
  51. 051 بخش ۵۱ - مثل در بیان آنک حیرت مانع بحث و فکرتستŞaşkınlığın tartışmayı ve düşünceyi engellediğini açıklayan örnek 10 beyit
  52. 052 بخش ۵۲ - حکایتHikaye 20 beyit
  53. 053 بخش ۵۳ - داستان مشغول شدن عاشقی به عشق‌نامه خواندن و مطالعه کردن عشق‌نامه در حضور معشوق خویش و معشوق آن را ناپسند داشتن کی طلب الدلیل عند حضور المدلول قبیح والاشتغال بالعلم بعد الوصول الی المعلوم مذمومAşığın aşk mektuplarını okumaya dalması ve maşukun huzurunda aşk mektuplarını incelemesi ve maşukun bunu hoş karşılamaması: Delil varken delil aramak çirkindir ve bilgiye ulaştıktan sonra ilimle meşgul olmak ayıplanır 44 beyit
  54. 054 بخش ۵۴ - حکایت آن شخص کی در عهد داود شب و روز دعا می‌کرد کی مرا روزی حلال ده بی رنجDavud zamanında bir adamın gece gündüz 'bana zahmetsiz helal rızık ver' diye dua etmesinin hikayesi 35 beyit
  55. 055 بخش ۵۵ - دویدن گاو در خانهٔ آن دعا کننده بالحاح قال النبی صلی الله علیه وسلم ان الله یحب الملحین فی الدعا زیرا عین خواست از حق تعالی و الحاح خواهنده را به است از آنچ می‌خواهد آن را ازوO dua edenin evine bir ineğin aceleyle koşması. Peygamber (s.a.v.) şöyle buyurdu: 'Allah, duada ısrar edenleri sever.' Çünkü istemenin kendisi Allah'tan gelir ve isteyenin ısrarı, istediği şeyden daha iyidir 5 beyit
  56. 056 بخش ۵۶ - عذر گفتن نظم کننده و مدد خواستنŞairin özür dilemesi ve yardım istemesi 20 beyit
  57. 057 بخش ۵۷ - بیان آنک علم را دو پرست و گمان را یک پرست ناقص آمد ظن به پرواز ابترست مثال ظن و یقین در علمİlmin iki kanadı, zan'ın ise bir kanadı olduğunu, zan'ın eksik bir kanat olduğunu, uçmak için topal kaldığını açıklama. Zan ve kesinliğin ilimdeki örneği 12 beyit
  58. 058 بخش ۵۸ - مثال رنجور شدن آدمی به‌وَهم تعظیم خلق و رغبت مشتریان به‌وی و حکایت معلمİnsanın halkın saygısı ve müşterilerin ona olan ilgisi yüzünden vehimle hastalanması ve öğretmenin hikayesi 17 beyit
  59. 059 بخش ۵۹ - عقول خلق متفاوتست در اصل فطرت و نزد معتزله متساویست تفاوت عقول از تحصیل علم استİnsanların akılları yaratılışta farklıdır ve mutezileye göre eşittir. Akılların farkı ilim edinmekten gelir 7 beyit
  60. 060 بخش ۶۰ - در وهم افکندن کودکان اوستاد راÇocukların öğretmeni vehme düşürmesi 9 beyit
  61. 061 بخش ۶۱ - بیمار شدن فرعون هم به وهم از تعظیم خلقانFiravun'un da halkın saygısından vehimle hastalanması 7 beyit
  62. 062 بخش ۶۲ - رنجور شدن اوستاد به وهمÖğretmenin vehimle hastalanması 15 beyit
  63. 063 بخش ۶۳ - در جامهٔ خواب افتادن استاد و نالیدن او از وهم رنجوریÖğretmenin yatağa düşmesi ve vehimden dolayı hastalık acısıyla inlemesi 9 beyit
  64. 064 بخش ۶۴ - دوم بار وهم افکندن کودکان استاد را کی او را از قرآن خواندن ما درد سر افزایدÇocukların ikinci kez öğretmeni vehme düşürmesi: 'Bizim Kur'an okumamızdan onun baş ağrısı artar' 4 beyit
  65. 065 بخش ۶۵ - خلاص یافتن کودکان از مکتب بدین مکرÇocukların bu hileyle mektepten kurtulması 8 beyit
  66. 066 بخش ۶۶ - رفتن مادران کودکان به عیادت اوستادÇocukların annelerinin öğretmeni ziyaret etmeye gitmesi 12 beyit
  67. 067 بخش ۶۷ - در بیان آنک تن روح را چون لباسی است و این دست آستین دست روحست واین پای موزهٔ پای روحستBedenin ruha bir elbise gibi olduğunu, bu elin ruhun kolu, bu ayağın ruhun ayağının çorabı olduğunu açıklama 4 beyit
  68. 068 بخش ۶۸ - حکایت آن درویش کی در کوه خلوت کرده بود و بیان حلاوت انقطاع و خلوت و داخل شدن درین منقبت کی أَنا جَلیسُ مَنْ ذَکَرَني وَ أَنیسُ مَنِ اسْتَأنَسَ بي گر با همه‌ای چو بی منی بی همه‌ای ور بی همه‌ای چو با منی با همه‌ایDağda inzivaya çekilen o dervişin hikayesi ve inzivanın, yalnızlığın tatlılığını ve 'Ben beni ananların dostu ve bana alışanların yoldaşıyım' övgüsüne dahil olmayı açıklama: Herkesle olsan da bensizsen kimsesizsin; kimsesiz olsan da benimleysen herkeslesin 10 beyit
  69. 069 بخش ۶۹ - دیدن زرگر عاقبت کار را و سخن بر وفق عاقبت گفتن با مستعیر ترازوKuyumcunun işin sonunu görmesi ve teraziyi ödünç alana işin sonuna uygun sözler söylemesi 10 beyit
  70. 070 بخش ۷۰ - بقیهٔ قصهٔ آن زاهد کوهی کی نذر کرده بود کی میوهٔ کوهی از درخت باز نکنم و درخت نفشانم و کسی را نگویم صریح و کنایت کی بیفشان آن خورم کی باد افکنده باشد از درختO dağ zahitinin hikayesinin devamı; dağ meyvelerini ağaçtan koparmayacağına, ağacı sallamayacağına ve kimseye açıkça veya ima yoluyla 'salla' demeyeceğine yemin etmişti. Sadece rüzgarın ağaçtan düşürdüğünü yerdi 16 beyit
  71. 071 بخش ۷۱ - تشبیه بند و دام قضا به صورت پنهان به اثر پیداKaderin bağını ve tuzağını, gizli olmasına rağmen etkisiyle belli olan bir resme benzetmek 22 beyit
  72. 072 بخش ۷۲ - مضطرب شدن فقیر نذر کرده به‌کندن امرود از درخت و گوشمال حق رسیدن بی مهلتYeminli fakirin ağaçtan armut koparma konusunda tedirgin olması ve gecikmeden ilahi cezanın gelmesi 6 beyit
  73. 073 بخش ۷۳ - متهم کردن آن شیخ را با دزدان وبریدن دستش راO şeyhi hırsızlarla suçlamak ve ellerini kesmek 27 beyit
  74. 074 بخش ۷۴ - کرامات شیخ اقطع و زنبیل بافتن او به دو دستKesik elli şeyhin kerametleri ve iki eliyle zembil örmesi 16 beyit
  75. 075 بخش ۷۵ - سبب جرأت ساحران فرعون بر قطع دست و پاFiravun'un sihirbazlarının el ve ayak kesme konusunda cesaretlerinin sebebi 25 beyit
  76. 076 بخش ۷۶ - حکایت استر پیش شتر کی من بسیار در رو می‌افتم و تو نمی‌افتی الا به نادرKatırın deveye 'ben çok düşüyorum, sen ise nadiren düşüyorsun' demesinin hikayesi 17 beyit
  77. 077 بخش ۷۷ - اجتماع اجزای خر عزیر علیه السلام بعد از پوسیدن باذن الله و درهم مرکب شدن پیش چشم عزیر علیه السلامHz. Üzeyir'in eşeğinin parçalarının çürüdükten sonra Allah'ın izniyle bir araya gelmesi ve Hz. Üzeyir'in gözleri önünde birleşmesi 9 beyit
  78. 078 بخش ۷۸ - جزع ناکردن شیخی بر مرگ فرزندان خودBir şeyhin çocuklarının ölümüne karşı sabretmesi 27 beyit
  79. 079 بخش ۷۹ - عذر گفتن شیخ بهر ناگریستن بر فرزندانŞeyhin çocuklarına ağlamadığı için özür beyan etmesi 36 beyit
  80. 080 بخش ۸۰ - قصهٔ خواندن شیخ ضریر مصحف را در رو و بینا شدن وقت قرائتKör şeyhin Kur'an'ı yüzünden okuması ve okuduğu zaman gözlerinin açılması hikayesi 7 beyit
  81. 081 بخش ۸۱ - صبرکردن لقمان چون دید کی داود حلقه‌ها می‌ساخت از سوال کردن با این نیت کی صبر از سوال موجب فرج باشدLokman'ın, Davud'un halkaları yaptığını gördüğünde soru sormadan sabretmesi; bu niyetle ki, soru sormadan sabretmek ferahlığa sebep olur 13 beyit
  82. 082 بخش ۸۲ - بقیهٔ حکایت نابینا و مصحفKör ve Kur'an hikayesinin devamı 23 beyit
  83. 083 بخش ۸۳ - صفت بعضی اولیا کی راضی‌اند به‌احکام و لابه نکنند کی این حکم را بگردانBazı evliyanın vasfı: Hükümlere razıdırlar ve 'bu hükmü değiştir' diye yalvarmazlar 6 beyit
  84. 084 بخش ۸۴ - سؤال کردن بهلول آن درویش راBehlül'ün o dervişe soru sorması 40 beyit
  85. 085 بخش ۸۵ - قصهٔ دقوقی رحمة الله علیه و کراماتشDukuki (rahmetullahi aleyh) hikayesi ve kerametleri 17 beyit
  86. 086 بخش ۸۶ - بازگشتن به قصهٔ دقوقیDukuki hikayesine geri dönmek 21 beyit
  87. 087 بخش ۸۷ - سِرِّ طلب کردن موسی خضر را علیهماالسلام با کمال نبوت و قربتHz. Musa'nın peygamberliğinin ve yakınlığının kemaliyle Hz. Hızır'ı aramasının sırrı 11 beyit
  88. 088 بخش ۸۸ - بازگشتن به قصهٔ دقوقیDukuki hikayesine geri dönmek 12 beyit
  89. 089 بخش ۸۹ - نمودن مثال هفت شمع سوی ساحلSahile doğru yedi mumun örneğini göstermek 6 beyit
  90. 090 بخش ۹۰ - شدن آن هفت شمع بر مثال یک شمعO yedi mumun tek bir mum gibi olması 10 beyit
  91. 091 بخش ۹۱ - نمودن آن شمعها در نظر هفت مردO mumların yedi kişinin gözünde görünmesi 2 beyit
  92. 092 بخش ۹۲ - باز شدن آن شمعها هفت درختO mumların yedi ağaç olması 6 beyit
  93. 093 بخش ۹۳ - مخفی بودن آن درختان از چشم خلقO ağaçların halkın gözünden gizli olması 37 beyit
  94. 094 بخش ۹۴ - یک درخت شدن آن هفت درختO yedi ağacın tek bir ağaç olması 8 beyit
  95. 095 بخش ۹۵ - هفت مرد شدن آن هفت درختO yedi ağacın yedi kişi olması 30 beyit
  96. 096 بخش ۹۶ - پیش رفتن دقوقی رحمة الله علیه به امامتDukuki'nin (rahmetullahi aleyh) imama geçmesi 38 beyit
  97. 097 بخش ۹۷ - پیش رفتن دقوقی به امامت آن قومDukuki'nin o cemaate imam olması 18 beyit
  98. 098 بخش ۹۸ - اقتدا کردن قوم از پس دقوقیCemaatin Dukuki'nin arkasında namaza durması 27 beyit
  99. 099 بخش ۹۹ - بیان اشارت سلام سوی دست راست در قیامت از هیبت محاسبه حق از انبیا استعانت و شفاعت خواستنKıyamet günü sağa selam verme işaretinin açıklaması: Hak hesabının heybetinden peygamberlerden yardım ve şefaat isteme 9 beyit
  100. 100 بخش ۱۰۰ - شنیدن دقوقی در میان نماز افغان آن کشتی کی غرق خواست شدنDukuki'nin namaz esnasında batmak üzere olan o geminin feryadını duyması 26 beyit
  101. 101 بخش ۱۰۱ - تصورات مرد حازمİhtiyatlı adamın düşünceleri 6 beyit
  102. 102 بخش ۱۰۲ - دعا و شفاعت دقوقی در خلاص کشتیDukuki'nin geminin kurtuluşu için duası ve şefaati 73 beyit
  103. 103 بخش ۱۰۳ - انکار کردن آن جماعت بر دعا و شفاعت دقوقی و پریدن ایشان و ناپیدا شدن در پردهٔ غیب و حیران شدن دقوقی کی در هوا رفتند یا در زمینO cemaatin Dukuki'nin duasına ve şefaatine itiraz etmesi ve onların uçarak gayb perdesinde kaybolması ve Dukuki'nin havaya mı gittiler yoksa yere mi diye şaşırması 25 beyit
  104. 104 بخش ۱۰۴ - باز شرح کردن حکایت آن طالب روزی حلال بی کسب و رنج در عهد داود علیه السلام و مستجاب شدن دعای اوDavud (a.s.) zamanında zahmetsiz ve kazançsız helal rızık arayan o kişinin hikayesini ve duasının kabul olmasını tekrar anlatmak 9 beyit
  105. 105 بخش ۱۰۵ - رفتن هر دو خصم نزد داود علیه السلامHer iki hasmın Davud (a.s.)'a gitmesi 61 beyit
  106. 106 بخش ۱۰۶ - شنیدن داود علیه السلام سخن هر دو خصم وسال کردن از مدعی علیهDavud (a.s.)'ın her iki hasmın sözünü dinlemesi ve davalıdan sorması 13 beyit
  107. 107 بخش ۱۰۷ - حکم کردن داود علیه السلام برکشندهٔ گاوDavud (a.s.)'ın ineği öldürene hükmetmesi 7 beyit
  108. 108 بخش ۱۰۸ - تضرع آن شخص از داوری داود علیه السلامO kişinin Davud (a.s.)'ın hükmünden dolayı yalvarması 19 beyit
  109. 109 بخش ۱۰۹ - در خلوت رفتن داود تا آنچ حقست پیدا شودDavud'un (a.s.) halvet odasına gitmesi ki hakikat ortaya çıksın 4 beyit
  110. 110 بخش ۱۱۰ - حکم کردن داود بر صاحب گاو کی از سر گاو برخیز و تشنیع صاحب گاو بر داود علیه السلامDavud'un (a.s.) inek sahibine 'ineğin başından kalk' diye hükmetmesi ve inek sahibinin Davud'u (a.s.) kınaması 6 beyit
  111. 111 بخش ۱۱۱ - حکم کردن داود بر صاحب گاو کی جمله مال خود را به وی دهDavud'un (a.s.) inek sahibine 'tüm malını ona ver' diye hükmetmesi 17 beyit
  112. 112 بخش ۱۱۲ - عزم کردن داود علیه السلام به خواندن خلق بدان صحرا کی راز آشکارا کند و حجتها را همه قطع کندDavud'un (a.s.) sırrı açıklamak ve tüm delilleri kesmek için halkı o çöl'e çağırmaya karar vermesi 13 beyit
  113. 113 بخش ۱۱۳ - گواهی دادن دست و پا و زبان بر سر ظالم هم در دنیاEli, ayağı ve dilin zalimin aleyhine daha dünyada şahitlik etmesi 17 beyit
  114. 114 بخش ۱۱۴ - برون رفتن به سوی آن درختO ağaca doğru gitmek 14 beyit
  115. 115 بخش ۱۱۵ - قصاص فرمودن داود علیه السلام خونی را بعد از الزام حجت بروDavud Aleyhisselam'ın, kan davasını ispat ettikten sonra kısas emretmesi 18 beyit
  116. 116 بخش ۱۱۶ - بیان آنک نفس آدمی بجای آن خونیست کی مدعی گاو گشته بود و آن گاو کشنده عقلست و داود حقست یا شیخ کی نایب حق است کی بقوت و یاری او تواند ظالم را کشتن و توانگر شدن به روزی بی‌کسب و بی‌حسابİnsan nefsinin, öküz davası güden kan davasıcısı yerine geçtiğini ve bu öküzün aklın katili olduğunu, Davud'un ise hak veya hakkın vekili olan şeyh olduğunu, onun gücü ve yardımıyla zalimi öldürebileceğini ve kazançsız, hesapsız rızıkla zenginleşebileceğini beyan 66 beyit
  117. 117 بخش ۱۱۷ - گریختن عیسی علیه السلام فراز کوه از احمقانİsa Aleyhisselam'ın aptallardan dağa kaçışı 30 beyit
  118. 118 بخش ۱۱۸ - قصهٔ اهل سبا و حماقت ایشان و اثر ناکردن نصیحت انبیا در احمقانSaba halkının hikayesi ve aptallıkları, peygamberlerin öğütlerinin aptallar üzerinde etkisiz kalışı 28 beyit
  119. 119 بخش ۱۱۹ - شرح آن کور دوربین و آن کر تیزشنو و آن برهنه دراز دامنYakınları göremeyen körün, çok uzağı işiten sağırın ve uzun etekli çıplağın hikayesi 29 beyit
  120. 120 بخش ۱۲۰ - صفت خرمی شهر اهل سبا و ناشکری ایشانSaba halkının şehrinin güzelliği ve nankörlükleri 12 beyit
  121. 121 بخش ۱۲۱ - آمدن پیغامبران حق به نصیحت اهل سباHakkın peygamberlerinin Saba halkına öğüt vermek için gelişi 41 beyit
  122. 122 بخش ۱۲۲ - معجزه خواستن قوم از پیغامبرانKavmin peygamberlerden mucize istemesi 23 beyit
  123. 123 بخش ۱۲۳ - متهم داشتن قوم انبیا راKavmin peygamberleri itham etmesi 5 beyit
  124. 124 بخش ۱۲۴ - حکایت خرگوشان کی خرگوشی راپیش پیل فرستادند کی بگو کی من رسول ماه آسمانم پیش تو کی ازین چشمه آب حذر کن چنانک در کتاب کلیله تمام گفته استFillerin önüne bir tavşan gönderip, 'Ben gökteki ayın elçisiyim, bu su kaynağından sakın!' demesini anlatan tavşanların hikayesi, Kelile ve Dimne'de anlatıldığı gibi 16 beyit
  125. 125 بخش ۱۲۵ - جواب گفتن انبیا طعن ایشان را و مثل زدن ایشان راPeygamberlerin kavmin alaycı sözlerine cevap vermesi ve onlara misal getirmesi 31 beyit
  126. 126 بخش ۱۲۶ - بیان آنک هر کس را نرسد مثل آوردن خاصه در کار الهیHerkesin misal getiremeyeceği, özellikle ilahi işlerde misal getirmenin herkese düşmeyeceği beyanı 10 beyit
  127. 127 بخش ۱۲۷ - مثلها زدن قوم نوح باستهزا در زمان کشتی ساختنNuh kavminin gemi yapımı sırasında alay ederek misaller getirmesi 4 beyit
  128. 128 بخش ۱۲۸ - حکایت آن دزد کی پرسیدند چه می‌کنی نیم‌شب در بن این دیوار گفت دهل می‌زنمGece yarısı duvarın dibinde ne yaptığını sorduklarında 'Davul çalıyorum' diyen hırsızın hikayesi 7 beyit
  129. 129 بخش ۱۲۹ - جواب آن مثل کی منکران گفتند از رسالت خرگوش پیغام به پیل از ماه آسمانİnkarcıların tavşanın gökteki aydan file mesaj getirmesine karşı söyledikleri misalin cevabı 35 beyit
  130. 130 بخش ۱۳۰ - معنی حزم و مثال مرد حازمTedbirin anlamı ve tedbirli adamın misali 21 beyit
  131. 131 بخش ۱۳۱ - وخامت کار آن مرغ کی ترک حزم کرد از حرص و هواHırs ve heves yüzünden tedbiri terk eden kuşun işinin vahimleşmesi 23 beyit
  132. 132 بخش ۱۳۲ - حکایت نذر کردن سگان هر زمستان کی این تابستان چون بیاید خانه سازیم از بهر زمستان راKöpeklerin her kış bu yazı ev yapmak için geçireceklerine dair adak adamaları hikayesi 15 beyit
  133. 133 بخش ۱۳۳ - منع کردن انبیا را از نصیحت کردن و حجت آوردن جبریانهPeygamberlerin öğüt vermekten ve cebri deliller getirmekten men edilmesi 9 beyit
  134. 134 بخش ۱۳۴ - جواب انبیا علیهم السلام مر جبریان راPeygamberlerin (Aleyhimüsselam) cebricilere cevabı 8 beyit
  135. 135 بخش ۱۳۵ - مکرر کردن کافران حجتهای جبریانه راKafirlerin cebri delilleri tekrarlaması 5 beyit
  136. 136 بخش ۱۳۶ - باز جواب انبیا علیهم السلام ایشان راPeygamberlerin (Aleyhimüsselam) onlara tekrar cevabı 26 beyit
  137. 137 بخش ۱۳۷ - مکرر کردن قوم اعتراض ترجیه بر انبیا علیهم‌السلامKavmin peygamberlere (Aleyhimüsselam) karşı tercih itirazlarını tekrarlaması 7 beyit
  138. 138 بخش ۱۳۸ - باز جواب انبیا علیهم السلامPeygamberlerin (Aleyhimüsselam) tekrar cevabı 28 beyit
  139. 139 بخش ۱۳۹ - حکمت آفریدن دوزخ آن جهان و زندان این جهان تا معبد متکبّران باشد کی ائتیا طوعا او کرهاCahil ve kibirlilerin ibadethanesi olması için öteki dünyada cehennemin ve bu dünyada zindanın yaratılışının hikmeti: 'İsteseniz de istemeseniz de gelin' 15 beyit
  140. 140 بخش ۱۴۰ - بیان آنک حق تعالی صورت ملوک را سبب مسخر کردن جباران کی مسخر حق نباشند ساخته است چنانک موسی علیه السلام باب صغیر ساخت بر ربض قدس جهت رکوع جباران بنی اسرائیل وقت در آمدن کی ادخلوا الباب سجدا و قولوا حطةYüce Hakk'ın, Firavunlar gibi Hakk'a boyun eğmeyen zalimleri boyun eğdirmek için kralların suretlerini sebep kıldığını, tıpkı Musa Aleyhisselam'ın İsrailoğullarının zorbalarının Kudüs'e girerken secde etmeleri için 'Kapıdan secde ederek girin ve 'Hıtta' deyin' buyurduğu gibi, küçük bir kapı yapması gibi 16 beyit
  141. 141 بخش ۱۴۱ - قصه عشق صوفی بر سفرهٔ تهیDervişin boş sofraya olan aşkının hikayesi 16 beyit
  142. 142 بخش ۱۴۲ - مخصوص بودن یعقوب علیه السلام به چشیدن جام حق از روی یوسف و کشیدن بوی حق از بوی یوسف و حرمان برادران و غیر هم ازین هر دوYakup Aleyhisselam'ın Yusuf'un yüzünden Hakk'ın şarabını tatması ve Yusuf'un kokusundan Hakk'ın kokusunu alması, kardeşlerinin ve başkalarının bunlardan mahrum kalması 25 beyit
  143. 143 بخش ۱۴۳ - حکایت امیر و غلامش کی نماز باره بود وانس عظیم داشت در نماز و مناجات با حقNamaza düşkün ve namazda, Hakk'a münacatta büyük bir yakınlık duyan emirin ve kölesinin hikayesi 22 beyit
  144. 144 بخش ۱۴۴ - نومید شدن انبیا از قبول و پذیرای منکران قوله حتی اذا استیاس الرسلPeygamberlerin inkarcıların kabulünden ümitsizliğe düşmesi: 'Hatta peygamberler ümitlerini kesince...' sözü 16 beyit
  145. 145 بخش ۱۴۵ - بیان آنک ایمان مقلد خوفست و رجاMukallidin imanının korku ve ümit olduğu beyanı 11 beyit
  146. 146 بخش ۱۴۶ - بیان آنک رسول علیه السلام فرمود ان لله تعالی اولیاء اخفیاءResul Aleyhisselam'ın 'Muhakkak ki Yüce Allah'ın gizli evliyaları vardır' buyurduğunu beyan 6 beyit
  147. 147 بخش ۱۴۷ - حکایت مندیل در تنور پر آتش انداختن انس رضی الله عنه و ناسوختنEnes (R.A.)'ın mendilini ateş dolu tandıra atıp yanmaması hikayesi 20 beyit
  148. 148 بخش ۱۴۸ - قصهٔ فریاد رسیدن رسول علیه السلام کاروان عرب را کی از تشنگی و بی‌آبی در مانده بودند و دل بر مرگ نهاده شتران و خلق زبان برون انداختهResul Aleyhisselam'ın susuzluktan ve su yokluğundan bitkin düşmüş, ölüme razı olmuş, develeri ve insanlar dilleri dışarıda kalmış Arap kervanına yardım etmesi hikayesi 33 beyit
  149. 149 بخش ۱۴۹ - مشک آن غلام ازغیب پر آب کردن بمعجزه و آن غلام سیاه را سپیدرو کردن باذن الله تعالیO kölenin su tulumunun gaybtan mucizeyle dolması ve o siyah kölenin Allah'ın izniyle beyaz yüzlü olması 14 beyit
  150. 150 بخش ۱۵۰ - دیدن خواجه غلام خود را سپید و ناشناختن کی اوست و گفتن کی غلام مرا تو کشته‌ای خونت گرفت و خدا ترا به دست من انداختEfendinin kölesini beyaz görmesi ve onu tanımaması, 'Kölemi sen öldürdün, kanı sana bulaştı ve Allah seni benim elime düşürdü' demesi 27 beyit
  151. 151 بخش ۱۵۱ - بیان آنک حق تعالی هرچه داد و آفرید از سماوات و ارضین و اعیان و اعراض همه به استدعاء حاجت آفرید‌؛ خود را محتاج چیزی باید کردن تا بدهد؛ کی ‌«امن یجیب المضطر اذا دعاه»؛ اضطرار‌، گواه استحقاق استYüce Allah'ın yarattığı her şeyi, gökleri ve yerleri, varlıkları ve halleri ihtiyaç duyması üzerine yarattığını beyan; insanın bir şeye muhtaç olması gerekir ki Allah onu versin. Nitekim 'Zor durumda kalan dua ettiğinde ona kim icabet eder?' buyurulmuştur. Izdırap, hak etmenin şahididir 16 beyit
  152. 152 بخش ۱۵۲ - آمدن آن زن کافر با طفل شیرخواره به نزدیک مصطفی علیه السلام و ناطق شدن عیسی‌وار به معجزات رسول صلی الله علیه و سلمO kafir kadının kundaktaki çocuğuyla Mustafa Aleyhisselam'a gelmesi ve Resul Sallallahu Aleyhi ve Sellem'in mucizeleriyle İsa gibi konuşan bir çocuk olması 18 beyit
  153. 153 بخش ۱۵۳ - ربودن عقاب موزهٔ مصطفی علیه السلام و بردن بر هوا و نگون کردن و از موزه مار سیاه فرو افتادنKartalın Mustafa Aleyhisselam'ın ayakkabısını kapıp havaya götürmesi ve ters çevirip ayakkabıdan kara bir yılanın düşmesi 17 beyit
  154. 154 بخش ۱۵۴ - وجه عبرت گرفتن ازین حکایت و یقین دانستن کی ان مع العسر یسراBu hikayeden ibret almanın ve 'Muhakkak ki her zorlukla birlikte bir kolaylık vardır' ayetine kesin olarak inanmanın yönü 11 beyit
  155. 155 بخش ۱۵۵ - استدعاء آن مرد از موسی زبان بهایم با طیورO adamın Musa'dan hayvanların ve kuşların dilini öğrenmek istemesi 20 beyit
  156. 156 بخش ۱۵۶ - وحی آمدن از حق تعالی به موسی کی بیاموزش چیزی کی استدعا کند یا بعضی از آنYüce Hakk'tan Musa'ya vahiy gelmesi: 'İstediği şeyi veya bir kısmını ona öğret' 17 beyit
  157. 157 بخش ۱۵۷ - قانع شدن آن طالب به تعلیم زبان مرغ خانگی و سگ و اجابت موسی علیه السلامO talibin ev kuşlarının ve köpeğin dilini öğrenmekle yetinmesi ve Musa Aleyhisselam'ın kabul etmesi 8 beyit
  158. 158 بخش ۱۵۸ - جواب خروس سگ راHorozun köpeğe cevabı 18 beyit
  159. 159 بخش ۱۵۹ - خجل گشتن خروس پیش سگ به سبب دروغ شدن در آن سه وعدهHorozun, o üç vaadin yalan çıkması yüzünden köpeğin önünde utanması 14 beyit
  160. 160 بخش ۱۶۰ - خبر کردن خروس از مرگ خواجهHorozun efendinin ölümünü haber vermesi 24 beyit
  161. 161 بخش ۱۶۱ - دویدن آن شخص به سوی موسی به زنهار چون از خروس خبر مرگ خود شنیدO kişinin horozdan kendi ölüm haberini duyduğunda Musa'ya sığınmak için koşması 16 beyit
  162. 162 بخش ۱۶۲ - دعاکردن موسی آن شخص را تا بایمان رود از دنیاMusa'nın o kişi için imanla dünyadan göçmesi için dua etmesi 7 beyit
  163. 163 بخش ۱۶۳ - اجابت کردن حق تعالی دعای موسی را علیه السلامYüce Hakk'ın Musa Aleyhisselam'ın duasını kabul etmesi 9 beyit
  164. 164 بخش ۱۶۴ - حکایت آن زنی کی فرزندش نمی‌زیست بنالید جواب آمد کی آن عوض ریاضت تست و به جای جهاد مجاهدانست تراÇocuğu yaşamayan kadının şikayet etmesi, cevaben 'Bu senin riyazetinin karşılığıdır ve mücahitlerin cihadı yerine sana verilmiştir' denmesi hikayesi 20 beyit
  165. 165 بخش ۱۶۵ - در آمدن حمزه رضی الله عنه در جنگ بی زرهHamza (R.A.)'ın zırhsız savaşa girmesi 10 beyit
  166. 166 بخش ۱۶۶ - جواب حمزه مر خلق راHamza'nın insanlara cevabı 65 beyit
  167. 167 بخش ۱۶۷ - حیله دفع مغبون شدن در بیع و شراAlım satımda aldatılmayı önleme hilesi 23 beyit
  168. 168 بخش ۱۶۸ - وفات یافتن بلال رضی الله عنه با شادیBilal (R.A.)'ın sevinçle vefat etmesi 18 beyit
  169. 169 بخش ۱۶۹ - حکمت ویران شدن تن به مرگBedenin ölümle harabeye dönmesinin hikmeti 10 beyit
  170. 170 بخش ۱۷۰ - تشبیه دنیا کی بظاهر فراخست و بمعنی تنگ و تشبیه خواب کی خلاص است ازین تنگیDıştan geniş, içten dar olan dünyanın ve bu darlıktan kurtuluş olan uykunun teşbihi 21 beyit
  171. 171 بخش ۱۷۱ - بیان آنک هرچه غفلت و غم و کاهلی و تاریکی‌ست همه از تن است کی ارضی است و سفلیHer türlü gaflet, keder, tembellik ve karanlığın dünyevi ve aşağı olan bedenden geldiğini beyan 17 beyit
  172. 172 بخش ۱۷۲ - تشبیه نص با قیاسNassın kıyasla teşbihi 19 beyit
  173. 173 بخش ۱۷۳ - آداب المستمعین والمریدین عند فیض الحکمة من لسان الشیخŞeyhin dilinden hikmet fışkırdığında dinleyicilerin ve müritlerin adabı 16 beyit
  174. 174 بخش ۱۷۴ - شناختن هر حیوانی بوی عدو خود را و حذر کردن و بطالت و خسارت آنکس کی عدو کسی بود کی ازو حذر ممکن نیست و فرار ممکن نی و مقابله ممکن نیHer hayvanın düşmanının kokusunu tanıması ve ondan sakınması ile, kendisinden sakınılması, kaçılması ve karşı konulması mümkün olmayan birine düşman olanın boşluğu ve zararı 17 beyit
  175. 175 بخش ۱۷۵ - فرق میان دانستن چیزی به مثال و تقلید و میان دانستن ماهیت آن چیزBir şeyi misalle ve taklitle bilmek ile o şeyin mahiyetini bilmek arasındaki fark 23 beyit
  176. 176 بخش ۱۷۶ - جمع و توفیق میان نفی و اثبات یک چیز از روی نسبت و اختلاف جهتBir şeyin inkarı ve ispatı arasında nispet ve yön farklılığı açısından uzlaştırma ve tevfik 11 beyit
  177. 177 بخش ۱۷۷ - مسلهٔ فنا و بقای درویشDervişin fena ve beka meselesi 17 beyit
  178. 178 بخش ۱۷۸ - قصه وکیل صدر جهان کی متهم شد و از بخارا گریخت از بیم جان باز عشقش کشید رو کشان کی کار جان سهل باشد عاشقان راSadr-ı Cihan'ın vekilinin itham edilip can korkusuyla Buhara'dan kaçması, sonra aşkının onu tekrar sürükleyip getirmesi; çünkü can aşıklar için kolaydır hikayesi 14 beyit
  179. 179 بخش ۱۷۹ - پیدا شدن روح القدس بصورت آدمی بر مریم بوقت برهنگی و غسل کردن و پناه گرفتن بحق تعالیMeryem'in çıplak ve yıkanırken Ruh-ül Kudüs'ün insan suretinde görünmesi ve Meryem'in Allah'a sığınması 68 beyit
  180. 180 بخش ۱۸۰ - گفتن روح القدس مریم راکی من رسول حقم به تو آشفته مشو و پنهان مشو از من کی فرمان اینستRuh-ül Kudüs'ün Meryem'e 'Ben Allah'ın sana elçisiyim, telaşlanma ve benden gizlenme, çünkü emir böyledir' demesi 21 beyit
  181. 181 بخش ۱۸۱ - عزم کردن آن وکیل ازعشق کی رجوع کند به بخارا لاابالی‌وارO vekilin aşktan dolayı pervasızca Buhara'ya dönmeye karar vermesi 19 beyit
  182. 182 بخش ۱۸۲ - پرسیدن معشوقی از عاشق غریب خود کی از شهرها کدام شهر را خوشتر یافتی و انبوه‌تر و محتشم‌تر و پر نعمت‌تر و دلگشاترBir sevgilinin garip aşığından şehirlerden hangisini daha güzel, daha kalabalık, daha görkemli, daha bereketli ve daha ferahlatıcı bulduğunu sorması 4 beyit
  183. 183 بخش ۱۸۳ - منع کردن دوستان او را از رجوع کردن به بخارا وتهدید کردن و لاابالی گفتن اوDostlarının onu Buhara'ya dönmekten alıkoyması, tehdit etmeleri ve onun pervasızlığını söylemeleri 18 beyit
  184. 184 بخش ۱۸۴ - لاابالی گفتن عاشق ناصح و عاذل را از سر عشقAşığın nasihatçiye ve kınayana aşkından dolayı pervasızca cevap vermesi 29 beyit
  185. 185 بخش ۱۸۵ - رو نهادن آن بندهٔ عاشق سوی بخاراO aşık kulun Buhara'ya yönelmesi 12 beyit
  186. 186 بخش ۱۸۶ - در آمدن آن عاشق لاابالی در بخارا وتحذیر کردن دوستان او را از پیداشدنO pervasız aşığın Buhara'ya girmesi ve dostlarının ona görünmekten sakınmasını bildirmesi 12 beyit
  187. 187 بخش ۱۸۷ - جواب گفتن عاشق عاذلان را و تهدید‌کنندگان راAşığın kınayanlara ve tehdit edenlere cevap vermesi 32 beyit
  188. 188 بخش ۱۸۸ - رسیدن آن عاشق به معشوق خویش چون دست از جان خود بشستO aşığın canından vazgeçince sevgilisine kavuşması 6 beyit
  189. 189 بخش ۱۸۹ - صفت آن مسجد کی عاشق‌کش بود و آن عاشق مرگ‌جوی لا ابالی کی درو مهمان شدO aşık katili mescidin ve onda misafir olan o ölümü arayan pervasız aşığın vasfı 9 beyit
  190. 190 بخش ۱۹۰ - مهمان آمدن در آن مسجدO mescide misafir gelmesi 7 beyit
  191. 191 بخش ۱۹۱ - ملامت کردن اهل مسجد مهمان عاشق را از شب خفتن در آنجا و تهدید کردن مروراMescid halkının aşık misafiri orada gecelediği için kınaması ve onu tehdit etmesi 8 beyit
  192. 192 بخش ۱۹۲ - جواب گفتن عاشق عاذلان راAşığın kınayanlara cevap vermesi 14 beyit
  193. 193 بخش ۱۹۳ - عشق جالینوس برین حیات دنیا بود کی هنر او همینجا بکار می‌آید هنری نورزیده است کی در آن بازار بکار آید آنجا خود را به عوام یکسان می‌بیندCalinus'un bu dünya hayatına olan aşkı, çünkü onun sanatı ancak burada işe yarıyordu. Öteki pazarda işe yarayacak bir sanat icra etmemişti ve orada kendini sıradan insanlarla bir görüyordu 33 beyit
  194. 194 بخش ۱۹۴ - دیگر باره ملامت کردن اهل مسجد مهمان را از شب خفتن در آن مسجدMescid halkının misafiri o mescitte gecelediği için tekrar kınaması 43 beyit
  195. 195 بخش ۱۹۵ - گفتن شیطان قریش را کی به جنگ احمد آیید کی من یاریها کنم وقبیلهٔ خود را بیاری خوانم و وقت ملاقات صفین گریختنŞeytanın Kureyş'e 'Ahmed'e karşı savaşa gelin, ben size yardım edeceğim ve kendi kabilesini yardıma çağıracağım' demesi ve sonra Sıffın savaşında kaçması 43 beyit
  196. 196 بخش ۱۹۶ - مکرر کردن عاذلان پند را بر آن مهمان آن مسجد مهمان کشKınayanların o misafir katili mescidin misafirine nasihatlerini tekrarlamaları 9 beyit
  197. 197 بخش ۱۹۷ - جواب گفتن مهمان ایشان را و مثل آوردن بدفع کردن حارس کشت به بانگ دف از کشت شتری را کی کوس محمودی بر پشت او زدندیMisafirin onlara cevap vermesi ve davul sesiyle tarlayı koruyanın, sırtına Mahmut davulu vurulan deveyi tarladan kovması misalini vermesi 71 beyit
  198. 198 بخش ۱۹۸ - تمثیل گریختن مؤمن و بی‌صبری او در بلا به اضطراب و بی‌قراری نخود و دیگر حوایج در جوش دیگ و بر دویدن تا بیرون جهندMüminin beladaki çırpınışı ve sabırsızlığının, tencerede kaynayan nohut ve diğer erzakın dışarı sıçramak için çabalamasına benzetilmesi 37 beyit
  199. 199 بخش ۱۹۹ - تمثیل صابر شدن مؤمن چون بر شر و خیر بلا واقف شودMüminin belanın hayrını ve şerrini anladığında sabretmesinin misali 7 beyit
  200. 200 بخش ۲۰۰ - عذر گفتن کدبانو با نخود و حکمت در جوش داشتن کدبانو نخود راEv sahibinin nohuta mazeret bildirmesi ve ev sahibinin nohutu kaynatmasının hikmeti 9 beyit
  201. 201 بخش ۲۰۱ - باقی قصهٔ مهمان آن مسجد مهمان کش و ثبات و صدق اوO misafir katili mescidin misafirinin hikayesinin geri kalanı ve onun sebatı ve sadakati 15 beyit
  202. 202 بخش ۲۰۲ - ذکرخیال بد اندیشیدن قاصر فهمانKıt akıllıların kötü düşünceleri 17 beyit
  203. 203 بخش ۲۰۳ - تفسیر این خبر مصطفی علیه السلام کی للقران ظهر و بطن و لبطنه بطن الی سبعة ابطنMustafa Aleyhisselam'ın 'Kur'an'ın bir dışı bir de içi vardır ve içinin yediye kadar batını vardır' hadisinin tefsiri 6 beyit
  204. 204 بخش ۲۰۴ - بیان آنک رفتن انبیا و اولیا به کوهها و غارها جهت پنهان کردن خویش نیست و جهت خوف تشویش خلق نیست بلک جهت ارشاد خلق است و تحریض بر انقطاع از دنیا به قدر ممکنPeygamberlerin ve velilerin dağlara ve mağaralara gitmelerinin kendilerini gizlemek ve halkın rahatsızlığından korkmak için değil, halkı irşad etmek ve mümkün mertebe dünyadan el çekmeye teşvik etmek için olduğunu beyan 8 beyit
  205. 205 بخش ۲۰۵ - تشبیه صورت اولیا و صورت کلام اولیا به صورت عصای موسی و صورت افسون عیسی علیهما السلامVelilerin suretlerinin ve velilerin sözlerinin Musa'nın asasının suretine ve İsa Aleyhisselam'ın efsununun suretine benzetilmesi 10 beyit
  206. 206 بخش ۲۰۶ - تفسیر یا جبال اوبی معه والطیر'Ey dağlar, onunla birlikte zikredin ve kuşlar!' ayetinin tefsiri 14 beyit
  207. 207 بخش ۲۰۷ - جواب طعنه‌زننده در مثنوی از قصور فهم خودMesnevi'de alay edenin kendi anlayışının kısalığından dolayı verdiği cevap 10 beyit
  208. 208 بخش ۲۰۸ - مثل زدن در رمیدن کرهٔ اسپ از آب خوردن به سبب شخولیدن سایسانAtın tayının seyislerin hareketleri yüzünden su içmekten ürkmesi misali 29 beyit
  209. 209 بخش ۲۰۹ - بقیهٔ ذکر آن مهمان مسجد مهمان‌کشO misafir katili mescidin misafirinin zikrine devam 5 beyit
  210. 210 بخش ۲۱۰ - تفسیر آیت وَ أَجْلِبْ عَلَیْهِمْ بِخَیْلِکَ وَ رَجِلِکَ'Ve onların üzerine atlarınla ve adamlarınla saldır!' ayetinin tefsiri 19 beyit
  211. 211 بخش ۲۱۱ - رسیدن بانگ طلسمی نیم‌شب مهمان مسجد راMescid misafirine gece yarısı tılsımlı bir sesin ulaşması 32 beyit
  212. 212 بخش ۲۱۲ - ملاقات آن عاشق با صدر جهانO aşığın Sadr-ı Cihan ile karşılaşması 44 beyit
  213. 213 بخش ۲۱۳ - جذب هر عنصری جنس خود را کی در ترکیب آدمی محتبس شده است به غیر جنسHer elementin kendi cinsini çekmesi, insanın terkibinde hapsedilmiş olanın kendi cinsi dışındaki bir şeye çekilmesi 14 beyit
  214. 214 بخش ۲۱۴ - منجذب شدن جان نیز به عالم ارواح و تقاضای او و میل او به مقر خود و منقطع شدن از اجزای اجسام کی هم کندهٔ پای باز روح‌اندRuhun da ruhlar âlemine çekilmesi ve orayı istemesi, kendi makamına meyletmesi ve ruhun ayağına kazık kesilen cisim cüzlerinden ayrılması 27 beyit
  215. 215 بخش ۲۱۵ - فسخ عزایم و نقضها جهت با خبر کردن آدمی را از آنک مالک و قاهر اوست و گاه گاه عزم او را فسخ ناکردن و نافذ داشتن تا طمع او را بر عزم کردن دارد تا باز عزمش را بشکند تا تنبیه بر تنبیه بودAzimleri bozmak ve çiğnemek, insana kendisinin sahibi ve kahredicisi olduğunu bildirmek içindir. Bazen de azmini bozmaz, yürütür ki, insan azmetmeye tamah etsin, sonra gene azmini bozar, ta ki öğüt üstüne öğüt olsun. 11 beyit
  216. 216 بخش ۲۱۶ - نظر کردن پیغامبر علیه السلام به اسیران و تبسم کردن و گفتن کی عَجِبْتُ مِنْ قَوْمٍ یُجَرّونَ إِلَی الجَنَّةِ بِالسَّلاسِلِ وَ الأَغْلالِPeygamberin esirlere bakıp gülümsemesi ve “Cennete zincirlerle, bukağılarla çekilen bir kavimden şaştım” demesi 13 beyit
  217. 217 بخش ۲۱۷ - تفسیر این آیت کی ان تستفتحوا فقد جائکم الفتح ایه‌ای طاعنان می‌گفتید کی از ما و محمد علیه السلام آنک حق است فتح و نصرتش ده و این بدان می‌گفتید تا گمان آید کی شما طالب حق‌اید بی غرض اکنون محمد را نصرت دادیم تا صاحب حق را ببینید“Eğer fetih istiyorsanız, işte fetih geldi” ayetinin tefsiri. Ey tânet edenler, siz bizden ve Muhammed’den, Allah'ın hak olanı fethetmesini ve yardım etmesini istiyordunuz. Bunu da hak talep ediyormuş gibi görünmek için söylüyordunuz. Şimdi Muhammed’e yardım ettik de hak sahibini görün. 17 beyit
  218. 218 بخش ۲۱۸ - سر آنک بی‌مراد بازگشتن رسول علیه السلام از حدیبیه حق تعالی لقب آن فتح کرد کی انا فتحنا کی به صورت غلق بود و به معنی فتح چنانک شکستن مشک به ظاهر شکستن است و به معنی درست کردنست مشکی او را و تکمیل فواید اوستResûlullah'ın Hudeybiye'den dileğine nail olmadan dönmesinin sırrı. Allah Teâlâ ona “Biz sana apaçık bir fetih verdik” diye fetih adını verdi ki, görünüşte bir kapanış, bir bağlılık iken, gerçekte fetihti. Nitekim tulumu bozmak da zahirde bozmaktır, manada ise tulumu ıslah etmek, faydalarını tamamlamaktır. 9 beyit
  219. 219 بخش ۲۱۹ - تفسیر این خبر کی مصطفی علیه السلام فرمود لا تفضلونی علی یونس بن متیMustafa’nın “Beni Yûnus bin Metta'dan üstün tutmayın” hadisinin tefsiri 16 beyit
  220. 220 بخش ۲۲۰ - آگاه شدن پیغامبر علیه السلام از طعن ایشان بر شماتت اوPeygamberin, onların alaycı sözlerinden haberdar olması 33 beyit
  221. 221 بخش ۲۲۱ - بیان آنک طاغی در عین قاهری مقهورست و در عین منصوری ماسورZalimin kahredici olmasına rağmen kahredilmiş, galip olmasına rağmen esir olduğunu açıklama 40 beyit
  222. 222 بخش ۲۲۲ - جذب معشوق عاشق را من حیث لا یعمله العاشق و لا یرجوه و لا یخطر بباله و لا یظهر من ذلک الجذب اثر فی العاشق الا الخوف الممزوج بالیاس مع دوام الطلبMaşukun aşığı, aşığın bilmediği, ummadığı, aklına bile gelmeyen bir yerden çekmesi ve bu çekilişten aşıkta ümitsizlikle karışık bir korku ve sürekli bir arayıştan başka bir eser görünmemesi 23 beyit
  223. 223 بخش ۲۲۳ - داد خواستن پشه از باد به حضرت سلیمان علیه السلامSivrisineğin, Süleyman'ın huzurunda rüzgârdan şikayetçi olması 22 beyit
  224. 224 بخش ۲۲۴ - امرکردن سلیمان علیه السلام پشهٔ متظلم را به احضار خصم به دیوان حکمSüleyman'ın şikayetçi sivrisineğe hasmını mahkemeye getirmesini emretmesi 18 beyit
  225. 225 بخش ۲۲۵ - نواختن معشوق عاشق بیهوش را تا به هوش باز آیدMaşukun baygın aşığı kendine gelmesi için okşaması 30 beyit
  226. 226 بخش ۲۲۶ - با خویش آمدن عاشق بیهوش و روی آوردن به ثنا و شکر معشوقBaygın aşığın kendine gelmesi ve maşuku övüp şükretmeye başlaması 55 beyit
  227. 227 بخش ۲۲۷ - حکایت عاشقی دراز هجرانی بسیار امتحانیUzun ayrılıklar yaşamış, çok imtihanlardan geçmiş bir aşığın hikâyesi 31 beyit
  228. 228 بخش ۲۲۸ - یافتن عاشق معشوق را و بیان آنک جوینده یابنده بود کی وَ مَنْ یَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَیْراً یَرَهُAşığın maşuku bulması ve arayanın mutlaka bulacağını, çünkü “kim zerre miktarı hayır işlese onu görecektir” ayetiyle açıklanması 31 beyit