Oku Defter 6 Her istediğini 'Yok' diyen bir evdeki dervişin hikâyesi Beyit 1256

M6:1256 — گفت « هی هی » گفت « تن زن ای دژم / تا درین ویرانه خود فارغ کنم

گفت « هی هی » گفت « تن زن ای دژمتا درین ویرانه خود فارغ کنم
✦ Bu beyti Türkçe dilinde oluştur

M6:1256

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — kaydedilmiş Mesnevi derslerinden

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: صاحب‌خانه فریاد زد «هی! هی!» درویش پاسخ داد «ای عبوس، خاموش باش تا در این ویرانه، خود را فارغ کنم.» معنا: این بیت ماجرای گدایی را روایت می‌کند که پس از یافتن خانه‌ای کاملاً تهی از هر چیز، تصمیم می‌گیرد در آن رفع حاجت کند، با این استدلال که خانه‌ای که برای زیستن فایده‌ای ندارد، برای این کار مناسب است.

شرح

این بیت، در متن حکایت درویشی می‌آید که به خانه‌ای خالی از هر چیز روی می‌آورد. او از صاحب‌خانه نان و آرد و پیه و آب می‌خواهد، اما هیچ نمی‌یابد؛ چرا که خانه نه نانوایی است، نه قصابی، نه آسیاب و نه جویبار. در نهایت، درویش که از تهی‌دستی خانه به تنگ می‌آید، تصمیم می‌گیرد در آن رفع حاجت کند و در پاسخ به اعتراض صاحب‌خانه می‌گوید: «تن زن، ای دژم! تا در این ویرانه خود فارغ کنم.» یعنی خاموش باش ای عبوس، بگذار کارم را در این خراب‌شده تمام کنم. استدلال او روشن است: «چون در اینجا نیست وجه زیستن، بر چنین خانه بباید ریستن.»

مولانا با این تمثیل شوخ و گزنده، می‌خواهد به ما درسی عمیق بیاموزد. این خانه ویرانه، به تمثیلِ دلِ انسانی می‌ماند که از هر فضیلتی، هر علمی، هر نیت خیری، هر بصیرتی تهی شده است. اگر در کالبد جانِ ما، نه دانشی باشد و نه عملی نیک، نه نیتی پاک و نه نگاهی روشن‌بین، چنین وجودی دیگر به چه کار آید؟ مولانا اینجاست که با طعن می‌پرسد: آیا چنین موجودی جز آنکه به زباله‌دان تاریخ بدل شود، فایده‌ای دارد؟ آیا جز اینکه محلِ انجامِ پست‌ترین کارها گردد، مقصودی برای او متصور است؟

این پرسش، نه برای القای ناامیدی مطلق، بلکه برای بیدار کردنِ وجدان ماست. مولانا می‌خواهد ما را وادارد تا به درون خود بنگریم و از این تهی‌دستی شرمسار شویم، تا بدانیم اگر خود را به معارف و مکارم نیاراییم، جز ویرانه‌ای برای کارهای «آن‌چنانی» نخواهیم بود. این، پیامی است برای خودشناسی و هشدار به خطرِ «بی‌محتوایی» که هر انسانی را تهدید می‌کند؛ هشداری که اگر بهای آن را نپردازیم، از ما جز کالبدی تهی و بی‌کارکرد باقی نخواهد ماند.

نکات کلیدی

  • بیت، استعاره‌ای گزنده برای خودشناسی است: وجود تهی از فضیلت، ارزشی جز تباهی ندارد.
  • تهی‌دستی درونی، انسان را به حالتی فرومی‌کشد که از او جز انجام پست‌ترین کارها برنمی‌آید.
  • تمثیلِ «خانهٔ ویرانه» هشداری است برای بیداری وجدان و پر کردن درون از معارف و مکارم.
  • این هشدار مولانا، نه برای یأس، بلکه برای ترغیب به ارزیابی درونی و پرهیز از بی‌محتوایی است.

Sources: d6-s26 · 00:03:38 d6-s26 · 00:04:47 d6-s26 · 00:05:40 d6-s26 · 00:06:20

به زبانِ تو — Kendi dilin · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.