Oku Defter 6 “Yeryüzünde bir halife yaratacağım” hikmeti Beyit 2158

M6:2158 — ضد ابراهیم گشت و خصم او / وآن دو لشکر کین‌گزار و جنگ‌جو

ضد ابراهیم گشت و خصم اووآن دو لشکر کین‌گزار و جنگ‌جو
✦ Bu beyti Türkçe dilinde oluştur

M6:2158

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — kaydedilmiş Mesnevi derslerinden

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: او (نمرود) دشمن و خصم ابراهیم شد / و آن دو سپاه کینه‌جو و جنگ‌طلب (آماده پیکار گشتند). معنا: این بیت به آغاز نزاع ابراهیم با نمرود اشاره دارد که نمادی از تضاد حق و باطل در تاریخ است.

شرح

من معتقدم مولانا در این بیت و ابیات پس از آن، به یکی از مهم‌ترین آموزه‌های خود در باب تاریخ و معرفت اشاره می‌کند. این نزاع میان ابراهیم و نمرود، تنها یک واقعه‌ی تاریخی نیست که در گذشته رخ داده و پایان یافته باشد؛ بلکه تجلی یک «تضاد» بنیادی در هستی و در ساحت معرفت است. تاریخ در نگاه مولانا، بستری برای آشکار شدن این اضداد است که از طریق آن می‌توان به معرفت الهی دست یافت. همان‌گونه که گفته‌اند: «تُعرَفُ الأشیاءُ بِأضدادِها»، اشیاء با اضدادشان شناخته می‌شوند. نور در مقابل ظلمت، حق در مقابل باطل، و عدل در برابر جور، همگی با رودررویی است که معنای حقیقی خود را به ما می‌شناسانند.

این دو لشکر «کین‌گذار و جنگ‌جو» نمادی از دو قطب خیر و شر، هدایت و ضلالت، و توحید و شرک هستند که در طول تاریخ بشر همواره در حال ستیزند. مولانا این نبرد را نه فقط در عرصه بیرونی تاریخ انبیاء، بلکه در درون جان هر انسانی نیز جاری می‌بیند. نمرود، تنها پادشاهی ستمگر در گذشته نیست؛ او نمادی از نفس خودکامه‌ای است که در برابر ندای حقیقت ابراهیم‌وار درون ما می‌ایستد. این بیت، در واقع، دعوت به تأمل در این تضادهای بنیادین است، هم در تاریخ و هم در وجود خودمان، تا از دل این چالش‌ها، راه به سوی شناخت حقیقی گشوده شود؛ چرا که خطاهای ما و آنچه در وجودمان با حق در تضاد است، تنها با مواجهه با اضداد خود آشکار می‌شوند و این، اساس هر آموزه‌ای برای رشد و تکامل است. این همان درسی است که بشر باید از تاریخ و از تجربیات خود بیاموزد: پذیرش تضادها به عنوان معلمان خاموش ما.

نکات کلیدی

  • تاریخ، بستری برای تجلی تضاد حق و باطل است که به معرفت می‌انجامد.
  • اصل «اشیاء با اضدادشان شناخته می‌شوند» کلید فهم این نبردهای تاریخی است.
  • نزاع ابراهیم و نمرود نه فقط یک رویداد گذشته، بلکه نمادین و مستمر است.
  • این «دو لشکر کین‌گذار» خیر و شر را در تاریخ و درون انسان بازتاب می‌دهند.
  • نمرود نماد نفس خودکامه است که در برابر حقیقت می‌ایستد و باید درونی جستجو شود.

Sources: d6-s49 · 03:33:32 d6-s49 · 04:08:40

به زبانِ تو — Kendi dilin · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.