Oku› Defter 6› Farenin o kurbağayı dere kenarında çağırması ve ipin ucunu çekerek kurbağanın suda onun çağrısını duyması hikayesine geri dönülmesi› Beyit 2949
M6:2949 — عقل را افغان ز نفس پر عیوب / هم‌چو بینی بدی بر روی خوب
M6:2949
Anlam · به زبانِ تو — Kendi dilin · AI
این بیت، رنج و ناله‌ی عقل را از همراهی با نفسِ سرکش و پر از عیب، به بینیِ زشتی تشبیه می‌کند که زیبایی یک چهره‌ی دل‌نشین را تباه کرده است.
مولانا در ادامه‌ی داستان موش و غوک (چغز)، از زبان غوک که به خاطر دوستی با همراه ناجنس (موش) به هلاکت می‌افتد، به یکی از مهم‌ترین مصادیق «یار ناجنس» در وجود انسان می‌پردازد: همراهیِ عقل با نفس.
در نگاه عرفانی، «عقل» نماینده‌ی خرد الهی، بصیرت و گرایش روح به سوی تعالی است. «نفس» اما، نماد غرایز حیوانی، خودخواهی‌ها و خواسته‌های پست و دنیوی است. این دو، همچون غوک (موجود آبی) و موش (موجود خاکی)، دو همراه ناهمگون و ناجنس‌اند که در درون انسان با یکدیگر در کشمکش‌اند.
ناله‌ی عقل از دست نفس، ناله‌ای دائمی است. مولانا برای تصویر این وضعیت، از تشبیهی بسیار ملموس استفاده می‌کند: یک چهره‌ی زیبا که تمام اجزای آن متناسب و دلرباست، اما یک بینی زشت و بدشکل، تمام آن زیبایی را تحت‌الشعاع قرار داده و خراب کرده است. نفسِ سرکش و پر از عیب نیز دقیقاً چنین نقشی را برای روح انسان بازی می‌کند؛ هرچند اصل و گوهر انسان (عقل و روح) زیبا و الهی است، اما همراهی با نفس، این زیبایی را می‌پوشاند و تباه می‌کند. این بیت در واقع یک هشدار است که بزرگ‌ترین دشمن و یار ناجنس، نه در بیرون، که در درون خود ماست.
- افغان
- ناله، زاری، فریاد از روی درد
- نفس
- در اصطلاح عرفانی، «نفس امّاره» یا بخش حیوانی و غریزی وجود انسان که او را به سوی پستی‌ها و شهوات می‌کشاند.
- عیوب
- جمع «عیب»؛ نقص‌ها، ایرادها، کاستی‌ها
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.