Oku› Defter 6› Farenin o kurbağayı dere kenarında çağırması ve ipin ucunu çekerek kurbağanın suda onun çağrısını duyması hikayesine geri dönülmesi› Beyit 2960
M6:2960 — عقل گوید چشم را نیکو نگر / دانه هرگز کی رود بی دانه‌بر
M6:2960
Anlam · به زبانِ تو — Kendi dilin · AI
عقل به حس ظاهری هشدار می‌دهد که فریب سطح پدیده‌ها را نخورد و بداند که هیچ رویدادی بدون یک عامل و محرک پنهان رخ نمی‌دهد.
در این بخش از مثنوی، مولانا در حال توضیح این اصل مهم عرفانی است که نباید به ظواهر و صورت‌ها بسنده کرد، بلکه باید به دنبال معنا و جانِ پنهان در پسِ رویدادها بود. او از تمثیل مورچه‌ای سیاه بر روی نمدی سیاه استفاده می‌کند که دانه‌ای را حمل می‌کند (بیت قبل). چشم ما فقط دانه را می‌بیند که در حال حرکت است، اما مورچه که عامل اصلی حرکت است، به دلیل همرنگی با زمینه، از دید پنهان مانده است.
این بیت، گفتگویی نمادین میان «عقل» و «چشم» را به تصویر می‌کشد. «چشم» نمایندهٔ حس ظاهر و درک سطحی است که تنها پدیده (حرکت دانه) را می‌بیند. اما «عقل» که نمایندهٔ بصیرت و درک عمیق‌تر است، به چشم تذکر می‌دهد که با دقت بیشتری نگاه کند. قانون علیت و منطق حکم می‌کند که یک شیء بی‌جان مانند دانه، خودبه‌خود حرکت نمی‌کند. پس باید نیرویی محرک، یک «دانه‌بَر» یا حمل‌کننده، در کار باشد، حتی اگر دیده نشود.
مولانا این اصل را به کل هستی تعمیم می‌دهد. صورت‌ها و پدیده‌های عالم مانند دانه‌هایی هستند که در حرکت‌اند، اما جان‌ها و اراده‌های پنهان (الهی یا انسانی) همان مورچه‌هایی هستند که این صورت‌ها را به حرکت درمی‌آورند. بنابراین، انسان عاقل کسی است که از صورت عبور کرده و به فاعل و معنای اصلی نظر می‌کند.
- نیکو نگر
- خوب نگاه کن، با دقت بنگر
- کی
- کِی، چه وقت (در اینجا برای نفی و انکار به کار رفته، یعنی «هرگز»)
- دانه‌بر
- حمل‌کنندهٔ دانه، کسی یا چیزی که دانه را می‌برد (در اینجا منظور مورچه است)
Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited
Your conversation stays on this device unless you share it.
What readers asked0
No questions shared yet — yours could be the first.