Oku Defter 6 O kişinin sevinçle, muradına ermiş olarak, Allah'a şükrederek, secde ederek ve Hakk'ın işaretlerinin garipliklerine ve onların hiçbir aklın ve anlayışın ulaşamayacağı bir şekilde tezahür eden te'villerine şaşkınlıkla geri dönmesi Beyit 4343

M6:4343 — منکران را قصد اذلال ثقات / ذل شده عز و ظهور معجزات

منکران را قصد اذلال ثقاتذل شده عز و ظهور معجزات
✦ Bu beyti Türkçe dilinde oluştur

M6:4343

❋ ❋ ❋

شرحِ سروش — kaydedilmiş Mesnevi derslerinden

عبدالکریم سروش از درس‌گفتارهای مثنوی ↗

این متن بر پایهٔ سخنرانی‌های ضبط‌شدهٔ دکتر سروش دربارهٔ مثنوی بازنویسی شده است. بازبینی نهایی توسط ایشان انجام نشده.

ترجمه و معنا

ترجمه به فارسی روان: منکران قصد خوار ساختن نیکان را داشتند، اما همان خواری به عزت و ظهور معجزات بدل شد. معنا: این بیت بیان می‌کند که چگونه بدخواهی و قصد خوار کردن پیامبران از سوی منکران، ناخواسته به ظهور عزت و قدرت الهی از طریق معجزات منجر شد. این جلوه‌ای از لطف خفی الهی است که شرّ را به خیر مبدل می‌کند.

شرح

در این بیت، مولانا از لطف خفیِ خداوند سخن می‌گوید و نشان می‌دهد که چگونه نیت‌های پلید دشمنان، خود به ابزاری برای تجلی عظمت الهی تبدیل می‌شوند. منکران و مخالفان پیامبران، با هدف خوار کردن و بی‌اعتبار ساختن این انسان‌های شریف و معتمد، به انکار و کژروی پرداختند. اما خدای متعال، همان‌گونه که در حکایت مرد بغدادی و گنج خانگی‌اش دیدیم، راهی معکوس و از پیوند ظاهر و باطن پیش می‌گیرد؛ قصد ایشان را برعکس می‌کند و آن «ذل» و خواری که در نظر داشتند، نه تنها تحقق نمی‌یابد، بلکه به «عزّ» و شکوهی بی‌سابقه برای پیامبران می‌انجامد.

این دقیقاً تئوری مولانا دربارهٔ معجزات است. او معتقد است که پیامبران معجزات را ابتدائاً برای اثبات صدق دعوی خود نمی‌آوردند، بلکه معجزه پاسخی الهی بود به انکار و ستیزه‌جویی دشمنان. به قول مولانا، «معجزات از بهر قهر دشمن است». یعنی کارکرد اصلی معجزه، غلبه بر دشمنان و بستن دهان منکران بود. معجزه مانند گواهی است که قاضی، تنها وقتی آن را طلب می‌کند که متهم به انکار و «ناشناختی» پرداخته باشد. اگر انکاری نبود، نیازی به معجزه هم نمی‌افتاد.

این بیت یک مصداق برجسته از «لطف خفی» است؛ این آموزهٔ بنیادی که رحمت پنهان الهی، گاه در کالبد قهر و مصیبت ظاهر می‌شود. درست مانند پادزهری که در دل زهر نهفته است یا همچون گناهی که با توبه‌ای راستین، بدل به حسنات و پلکان عروج می‌شود. این نه تنها برای پیامبران، بلکه برای هر انسانی که در راه سلوک قدم می‌گذارد نیز صادق است؛ چه بسیار راه‌هایی که در ظاهر ضلالت می‌نمایند، اما عین وسیله‌ای برای رشد و سودمندی می‌شوند. بدین‌ترتیب، حتی شرارت منکران نیز در این نظام حکیمانهٔ الهی، کارکردی متعالی می‌یابد و موجب تثبیت و برجسته‌تر شدن جایگاه اولیای حق می‌گردد، و این خود نشانه‌ای از مُکر الهی است که از هر مُکری برتر است.

نکات کلیدی

  • قصد بدخواهان، خود ابزاری برای تعالی می‌شود: اعمال منکران، ناخواسته موجب تجلی عزت و ظهور معجزات الهی برای اولیا می‌شوند.
  • معجزات، پاسخ الهی به انکارند: پیامبران معجزه را برای غلبه بر دشمنان و بستن دهان منکران می‌آورند، نه فقط برای اثبات خود.
  • لطف خفی در دل قهر: این بیت نمونه‌ای از رحمت پنهان خداوند است که از درون مصیبت و بدخواهی، خیر و برکت می‌آفریند.
  • تحول شر به خیر: همان‌گونه که گناهی با توبه به حسنه‌ای بزرگ تبدیل می‌شود، قصد خوار ساختن نیز می‌تواند به عزت بی‌سابقه منجر شود.

Sources: d6-s96 · 21:11:32 d6-s96 · 23:16:30 d6-s96 · 22:00:00

به زبانِ تو — Kendi dilin · AI

Discussion — Ask about this beyt — answered from the Masnavi, every verse cited

Your conversation stays on this device unless you share it.

What readers asked

No questions shared yet — yours could be the first.